بودەنەدەن – بيزنەس

«بەرەيىن باتا اسىڭا, اماندىق بەرسىن باسىڭا. بودەنەدەي جورعالاپ, قىدىر كەلسىن قاسىڭا. بار ەكەم دەپ تاسىما, جوق ەكەم دەپ جاسىما. ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, داۋلەت كەلەر قاسىڭا». بابادان قالعان وسىناۋ باتا بۇگىنگى ءبىزدىڭ ءسوزىمىزدىڭ ءمانىن تولىق اشاتىن ءتارىزدى. سەبەبى, ەل ىشىندە ەڭبەگىمەن ەلەنىپ, ەشكىمگە الاقان جايماي, جۇرت بىلمەيتىن كاسىپتەن ءناسىبىن تاۋىپ جۇرگەن كىسى تۋرالى ايتپاق ويدامىز. ول – قايرات ىدىرىسوۆ. بودەنەدەن بيزنەس جاساپ وتىرعان ازامات. كادىمگى دالا قۇسى سانالاتىن بودەنەنى قولعا ۇيرەتىپ, ونىڭ جۇمىرتقاسى مەن ەتىن ساتىپ وتىرعان ادامدى بىلەسىز بە؟ ال ءبىز بىلەمىز. ءبىر قاراعاندا جۇدىرىقتاي عانا قۇستىڭ قولعا ۇيرەتىلۋى, ونىڭ ويماقتاي جۇمىرتقاسىن ساتىپ پايدا تابۋ كۇدىك تۋعىزاتىن دا شىعار. دەگەنمەن, قىزىلوردالىق قايرات ىدىرىسوۆ ءدال وسى ءىستى كاسىپكە اينالدىرىپ, اجەپتاۋىر بيزنەس جاساپ وتىر. جالپى, بودەنەنى قولعا ۇستاۋ ىقىلىم زاماننان باستالعان سياقتى. ويتكەنى, قىتاي مەن جاپون ەلدەرى اتالمىش قۇستى ءحى عاسىردىڭ وزىندە قولعا ۇيرەتىپ, ءسان رەتىندە پايدالانعان دەرەكتەر كەزدەسەدى. ال ونىڭ ادام اعزاسىنا كەلتىرەتىن ەمدىك قاسيەتى كەيىننەن اشىلسا كەرەك. قايراتتىڭ دا بودەنە بيزنەسى­مەن اينالىسۋى قىزىق. تۋىس اعاسى جۇمابەك يگەمباەۆ وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن اۋىر ناۋ­قاستانىپ قالادى. بىراق اۋرۋدىڭ شيپاسى تابىلمايدى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ونىڭ سولتۇستىك ءوڭىر­لەردەگى تانىسى بودەنەنىڭ جۇ­مىرتقاسىن جىبەرىپ, جۇيەلى تۇردە ءىشۋ كەرەكتىگىن ايتادى. سودان جۇ­مىرتقانى ءىشىپ باستايدى عوي. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى دەرسىز, جۇ­ما­بەك يگەمباەۆتىڭ اۋرۋى وسىدان جازىلادى. اقىرى, دوس­تارىمەن كە­ڭەسە وتىرىپ, بودەنە وسىرۋمەن ءوزى اينالىسا باستايدى. سولايشا, سولتۇستىكتەگى تانىستارىنان ارنايى بودەنە الدىرتىپ, ءوسىرىپ, بىرىڭعاي وسى جۇمىسقا بەرىلەدى. دەي تۇرعانمەن, ەگدە ادامعا بودەنە ءوسىرۋ دە وڭايعا تيمەيدى. بۇل ءوزى وتە كىنامشىل قۇس ەكەن. اسا نازىك كورىنەدى. ەرەكشە كۇتىمى بولماسا, تەز ءولىپ قالاتىنعا ۇقسايدى. نە كەرەك, اعاسى قايراتتى بودەنە ىسىنە ماشىقتاندىرادى عوي. وسىلايشا, ونىڭ بودەنە بيزنەسى باستالادى. – ەلگە ەلەۋسىزدەۋ كورىنەتىن بۇل كاسىپتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. العاشقى جىلدارى تالاي قيىندىقتى باستان كەشىردىك. بۇگىندە 1,5 مىڭنان استام بودەنە باعىپ وتىرمىن. وتكەن جىلعى قىستا گاز بىرەر كۇنگە توقتاپ قالىپ, بودەنەلەرىمدى قىرىپ العان جاعداي دا بولدى. قايتەسىڭ, اسا قاتتى كۇتىمى بولماسا, ءولىپ قالادى. سوسىن جازدا قاراعاندى, الماتى مەن شىمكەنتتەن 1200 جۇمىرتقا اكەلدىم. وزىمدە بار 450 جۇمىرتقانى قوسىپ, ينكۋباتورعا سالدىم. سونىڭ 80 پايىزى ءونىم بەردى. جالپى, بودەنەنىڭ جۇمىرتقاسىن 37,8 گرادۋس جىلى جەردە ۇستاسا, 17 كۇن ىشىندە بالاپان ءورىپ شىعادى. ايتەۋىر باستىرعان جۇمىرتقانىڭ باسىم بولىگى مەكيەن بولىپ شىقتى. ەڭ عاجابى, ۇرعاشى بالاپان 40-45 كۇندە جەتىلىپ, جۇمىرتقالايدى. سوندىقتان مۇنى ءوزىن-ءوزى تولىق اقتايتىن كاسىپ دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق بودەنە ەرتە قارتايادى. اينالاسى 1,5 جىلدىڭ ىشىندە كادىمگىدەي شاۋ تارتادى. جۇمىرتقالاۋىن سيرەتەدى. ول كەزدە سويىپ, ەتىن ساتامىز. ال اتەشتى 45 كۇننەن كەيىن ەتكە اينالدىرا بەرۋگە بولادى. تاڭسىق اس ديەتالىق تاعامعا مۇقتاج ادامدارعا تاپتىرمايدى. وزگە ءىرى قالالاردىڭ مەيرامحانالارى ۇلكەن تاپسىرىسپەن الادى ەكەن. ءال-ءازىر ءبىزدىڭ قالادا ونداي بولماي تۇر. نەگىزى, ەرتە زاماندا بودەنەنىڭ ەتى اقسۇيەكتەر جەيتىن اس بولعان ەكەن. ويتكەنى, ونىڭ ەتىندە حلوستەرين دەگەن اتىمەن جوق, – دەيدى قايرات. بۇگىندە ونىڭ فەرماسىنداعى بودەنەنىڭ جارتىسى جاپوندىق «فاراون» دەيتىن تۇقىمنان تۇرادى. قالعاندارى مانچجۋر جانە امەريكانىڭ تەحاس شتاتىنان شىققان ەت باعىتىنداعى بودەنەلەر. الگىندە بودەنە جۇمىرتقاسىنىڭ ەمدىك قاسيەتى بار دەپ قالدىق قوي. ايتالىق, ول قان ازدىعىنا, باس جانە تىنىس جولدارى اۋرۋلارىنا, وكپەنىڭ قابىنۋىنا, تومەن جانە جوعارى قان قىسىمىن رەتتەۋگە, اعزانىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋعا, اسقازان-ىشەك دەرتتەرىنە, بۇيرەك, باۋىر مەن ءوت جولدارى جانە جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارىنا تاپتىرماس ەم ەكەن. «وسى قالادا قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن بىرنەشە ادام ۇنەمى بودەنە جۇمىرتقاسىن ساتىپ الىپ وتىرادى. ولار كۇندەلىكتى جۇمىرتقا ءىشىپ جۇرگەندىكتەن وزدەرىن جاقسى سەزىنەتىنىن ايتادى», دەيدى كەيىپكەرىمىز. مۇنان باسقا شيەلىدەگى ۋران وندىرىسىندە جۇمىس ىستەيتىن ادامدار مەن بايقوڭىر قالاسىنىڭ تۇرعىندارى دا بودەنە جۇمىرتقاسىن ءجيى الاتىنداردىڭ قاتارىنان ەكەن. قىسقاسى, بودەنەنىڭ جۇمىرتقاسى مىڭ ءبىر دەرتكە شيپا دەگەن ءسوز. – بۇل قۇستى جىلى جەردە باعۋ كەرەك. سول سەبەپتى بودەنەحانانىڭ ىشىندەگى تەمپەراتۋرانى +16 گرادۋستان تومەن تۇسىرمەيمىن. بۇعان قوسا, اۋانىڭ ىلعالدىعى دا 75 پايىزدان كەم بولماۋى شارت. سونداي-اق, 18 ساعات بويىنا جارىق قاجەت. ارنايى تايمەر ارقىلى جارىقتى ۋاقتىلى جانە ۇزدىكسىز بەرىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بار. ال قىستا جىلۋ +22 گرادۋستا تۇرادى. ايتپەسە, جۇمىرتقا بەرۋى قيىنداپ كەتەدى,– دەيدى قايرات. وسىنىڭ وزىنەن بودەنە ءوسىرۋدىڭ ماشاقاتتى جۇمىس ەكەنىن بايقايمىز. ال مۇنداي ىسپەن قىزىلوردا وبلىسىندا جالعىز قايرات ىدىرىسوۆ قانا اينالىسادى.  بۇگىندە اتالعان بيزنەستى ونىڭ بالالارى دا مەڭگەرە باستادى. ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا «بيزنەس اتادان بالاعا ميراس بولىپ قالاتىن مۇرا رەتىندە جالعاسۋى كەرەك» دەپ ەدى. سول ايتقانداي, بودەنە بيزنەسى ىدىرىسوۆتار وتباسىنىڭ ورتاق كاسىبىنە اينالىپ وتىر. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا.