پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ پراكتيكاسى: ناتيجەلەرى مەن پەرسپەكتيۆالارى» تاقىرىبىنا ارنالدى. بريفينگتە مارات احمەتجانوۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ بەردى. ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن ديپلوماتيالىق كورپۋس پەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى شاقىرىلعان كەزدەسۋ بارىسىندا اگەنتتىك باسشىسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلى ىشىندە قابىلدانعان زاڭناماداعى دايەكتى شارالار قازاقستانعا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتتىڭ جەكە مودەلىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. بۇل باعىتتا 1997 جىلى ازىرلەنگەن «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى» جانە 1998 جىلى قابىلدانعان «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭ ماڭىزدى قادامدارعا اينالعانى انىق.
زاڭنامانى ودان ءارى دامىتۋ ارقىلى جانە ەىدۇ ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, قىلمىستىڭ مۇنداي ءتۇرىنىڭ الدىن الۋ قولعا الىندى. سوعان سايكەس سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تالداۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مونيتورينگ جۇرگىزۋ سياقتى الدىن الۋ تاسىلدەرى ەنگىزىلدى. سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى تۋرالى حابارلاعان ازاماتتاردى كوتەرمەلەۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلدى. لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ سىيلىق سىيلاۋىنا جانە الۋىنا مۇلدەم تىيىم سالىندى. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا جاقىن تۋىستاردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنا شەكتەۋ قويىلدى. ودان بولەك, زاڭداردى قابىلداۋ سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتاما ينستيتۋتى ءوز جۇمىسىن باستادى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپ, كومپلەانس-قىزمەتتەر ەنگىزىلدى.
قازاقستان جۇيەلى رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا 10 جىلدىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداۋ يندەكسىندەگى جاعدايىن ايتارلىقتاي جاقسارتىپ, 133-ورىننان 94-ورىنعا كوتەرىلدى. ال حالىقارالىق زاڭ ۇستەمدىگى يندەكسىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز 128 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 62-ورىندا تۇر. وسى رەتتە بۇدان 10 جىل بۇرىن اتالعان تىزىمدە 74-ورىندا بولعانىمىزدى ايتا كەتكەن ءجون.
سونىمەن قاتار م.احمەتجانوۆ بايانداماسىندا ەلىمىزدىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنىڭ بۇگىنگى مودەلى بىرنەشە باعىتتا ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, جۇيەلى رەفورمالارعا سۇيەنگەن بۇل باعىتتار – كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات, زاڭ ۇستەمدىگى جانە قۇقىقتىق مەملەكەت, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ اشىقتىعى, ترانسپارەنتتىلىگى جانە جاۋاپكەرشىلىگى, سەرۆيستىك مەملەكەت جانە تسيفرلاندىرۋ, قوعامنىڭ ساياسي جاڭعىرۋى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
«اگەنتتىك بيىل پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدە. بۇل جۇمىسقا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى دە بەلسەندى قاتىستى. تۇجىرىمداماداعى رەۆوليۋتسيالىق جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – نەگىزسىز بايىتۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. شىعىننىڭ كىرىستەن اسىپ كەتۋى – وسىنىڭ ءوزى قارجىلىق تەكسەرۋدى تالاپ ەتەدى, ءتىپتى تەرگەۋ جۇرگىزۋگە دە تۇرتكى بولا الاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون», دەدى بۇل جايىندا اگەنتتىك توراعاسى.
قازاقستان 2018 جىلى قارجى سالاسىندا ەسەپشوتتار تۋرالى اقپارات الماسۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويعانى بارشاعا بەلگىلى. اگەنتتىك باسشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل قۇجات شەتەلدەگى اكتيۆتەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «ال كەلەسى قادام – «كولەڭكەلى» كىرىستەردى ەل ەكونوميكاسىنا قايتارۋ», دەپ اتاپ ءوتتى ول. «كەلەسى شارالاردىڭ ءبىرى – سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتۋ بولىپ تابىلادى», دەگەن م.احمەتجانوۆ بۇل باستامانىڭ ەىدۇ مەن گرەكو ۇسىنىمدارىنىڭ ءبىرى ەكەنىنە دە نازار اۋداردى.
مارات احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اگەنتتىكتىڭ ءۇش نەگىزگى فۋنكتسياسى – الدىن الۋ, انىقتاۋ جانە تەرگەۋدىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتتەرىن كۇشەيتە وتىرىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت ناقتى سالانى كەشەندى تالداۋعا – ينتەگراتسيالانعان اناليتيكاعا كوشەدى. وسىلايشا, قىلمىستىق سحەمالار مەن جاسىرىن ۇرلىقتار تەرگەۋ وبەكتىلەرىنە اينالادى.
«بۇگىندە جاڭا تالاپتارعا سايكەس بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردا جوبالىق باسقارۋ ەنگىزىلۋدە. ياعني ناقتى ءبىر ناتيجەگە نازار اۋدارىلادى. مۇنداي ءتاسىل لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا, ناقتى مىندەتتەر قويىپ, ورتاق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى.
بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن 6 نەگىزگى مىندەتتى جوبالىق باعىت انىقتالدى, ولاردىڭ ءبىرى – «سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى ءىس-قيمىل». قوعام وكىلدەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان «ادالدىق الاڭى» جوبالارىنىڭ قىزمەتى دە جالعاستىرىلا بەرمەك. بۇل ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتتى دامىتۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى جاقسارتۋ جانە قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا دا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر.
