ءتىل – ماڭگىلىك ەلدىڭ التىن ارقاۋى

«نۇر وتان» پارتياسى جانىنداعى مادەنيەت پەن ونەردى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى «ميراس» قوعامدىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ەلباسى جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەر جان-جاقتى تالقىعا ءتۇستى. اتالعان قوعامدىق كەڭەستىڭ نەگىزگى ماقساتى – حالقىمىزدىڭ رۋحاني-مادەني مۇراسىن ساق­تاپ, وسى سالالارداعى وزەكتى دەگەن ماسەلەلەردى شەشۋدەگى تەتىك­تەردى قاراستىرۋ. مادەنيەت پەن ونەردى دامىتۋ سالاسىنداعى مەم­لەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ كەزىندە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ كەلىسىلگەن ءىس-ارەكەتتەرىن قامتاماسىز ەتۋ. ءماجىلىس دەپۋتاتى ءما­ۋ­لەن ءاشىم­­باەۆ باسقاراتىن كە­ڭەس­­كە اكىم تارازي, مىرزاتاي جول­داس­بەكوۆ, قۋانىش سۇلتانوۆ, نۇر­­­لان ورا­زالين, ساۋىت­بەك ابدراح­مانوۆ, بەكبو­لات تىلەۋحان, تۇڭ­عىش­باي جامان­قۇلوۆ سياقتى وزگە دە بەل­گىلى مادە­نيەت جانە ونەر قاي­رات­كەرلەرى ءمۇ­شە بولىپ وتىر. كەڭەس وتىرىسىندا الدىمەن ءسوز العان «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك بارلىق ۇلتتاردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن ساقتاي وتىرىپ, قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن جانە ءداستۇرىن دامىتۋ پارتيانىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى ەكەنىن, سونداي-اق, يدەولوگياسىنىڭ نەگىزگى باع­دارى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى. سوندىقتان دا ءتول مادە­نيەتىمىزدىڭ جاۋھارلارى: ايتىس­تىڭ, قازاقشا كۇرەستىڭ, بۇركىتشىلەر فەستيۆالىنىڭ جانە كوكپاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا ماقساتتى تۇردە مۇرىندىق بولىپ, ولاردى ءوز قاناتتارىنىڭ استىنا الا باستادى. پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بۇل رەتتە «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنىڭ ءتۇپ نەگىزى – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ وركەندەۋى دە بۇدان بىلاي پارتيانىڭ ءجىتى قاداعالاۋىندا بولاتىنىن باسا ايتتى. «نۇر وتاننىڭ» ساياسي بيۋرو كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى ەلباسى بەرگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ جايى جان-جاقتى تالقىعا دا تۇسكەن. ۇكىمەتتە ءوت­كەن ارنايى جيىن بارىسىندا قازاقشا ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردىڭ اراسالماعى ارتقاندىعى, ايتسە دە قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ بەرىلگەن تاپسىرمالاردى دەر ۋاقىتىندا ورىنداماۋى, قولدا بار مۇمكىندىكتى پايدالانا الماۋ جانە ءوز ارامىزدا جالتاقتىق پسيحولوگيا ءالى دە بارلىعى ناقتى كورسەتىلىپتى. اسىرەسە, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان­دارعا اششى سىن ايتىلعانى دا نازاردان تىس قالعان جوق. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا قازاق ورتا مەكتەپتەرىندە وقيتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى بالالارىنىڭ سانى 35 مىڭنان اسقان. «بۇل دەگەنىڭىز, سولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ, تۋىس­­تارىنىڭ ۇلت بولاشاعى جاسام­پازدىعىنا سەنىمى كامىل ەكەنىن بىلدىرەدى جانە ەلباسى سايا­ساتى جەمىسىنىڭ ناقتى كورىنىسى», دەدى باۋىرجان قىدىرعالي ۇلى. ول وسى ورايدا مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ىسىنە ينتەللەكتۋالدىق قولداۋ كورسەتىپ, پارتيالىق باقى­لاۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا قوعامدىق ۇيىمدار مەن ءتيىستى عالىمداردى, مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن قاتىستىرا وتىرىپ, ءار ەكى-ءۇش اي سايىن «ميراس» الاڭىندا تالقىلاۋ وتكىزۋدى ۇسىندى. ءماجىلىس دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ «ماڭگىلىك ەل» ۇلت­تىق يدەيا ەكەنىن ايتا كەلىپ, سانا تاربيەسىنە دۇرىستاپ كوڭىل بولىنبەي كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا ەشقانداي كەدەرگى جوق. ايتسە دە بالاعا, ونى ءتار­بيەلەپ وتىرعان اتا-اناسىنا «سەن مەملەكەتتىك تىلدە سويلەسۋىڭ كەرەك» دەپ ىقپال ەتەتىن كۇش تابىلماي وتىر. جاس ۇرپاقتىڭ ءتىلىن رەتتەۋ ءۇشىن وقۋلىقتاردى جونگە كەلتىرۋ, بالالارعا ءتان ءتىلدى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. وقۋلىقتاردى وقۋشى تۇگىل پەداگوگتار تۇسىنە بەرمەيدى, سوندىقتان كەڭەستىڭ وسى ماسەلەگە ىقپالى ماڭىزدى. بۇدان كەيىن ءسوز العان ءماجىلىس دەپۋتاتى الدان سمايىل مادەنيەتتە نەلەردى باستى ماسەلە ەتىپ كوتەرۋ جا­يىن ءسوز ەتتى. ماڭگىلىك ەل بولا الاتىنىمىزدى دالەلدەۋ كەرەك بولسا, قازاق مادە­نيەتى ادامزاتقا تانى­لۋى كەرەك دەگەندى باسا ايتتى. سون­دىقتان دا «قازاقفيلم» كوم­پانياسىنا ەرەكشە نازار اۋدا­رۋ كەرەك. قازاق تاريحىن, سونىڭ ىشىندە تۇلعالارىن سەريالارعا شىعاراتىن ۋاقىت جەتتى. سونداي-اق, دەپۋتات قازاق كلاسسيكالىق ادەبيەتىن الەمنىڭ بەلدى تىلدەرىنە اۋدارۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەتتىگىن ورتاعا سالدى. تاريحتى زەرتتەۋدى وزگە ەلدەردىڭ تاريحشىلارىنا سۇيەنىپ, زەرتتەۋ ورىنسىز ەكەنىن العا تارتتى. سول ءۇشىن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن سالۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەلى ءبىراز بولدى, الايدا, شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. «ميراس» قوعامدىق كەڭەسىنىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالعان سەنات دەپۋتاتى نۇرلان ورازالين «تاريحتى تانۋ ارقىلى ۇلتتى تانۋ, ۇلتتى تانۋ ارقىلى سونىڭ ماڭگىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ» دەگەن ءسوز ەلباسىنىڭ اۋزىمەن ايتىلعاندىعىن ورتاعا سالدى. ەۋرازيا كەڭىستىگىندە پايدا بولعان جاڭا استانانىڭ ەڭ ۇلكەن قاقپاسى «ماڭگىلىك ەلدىڭ» قاقپاسىنا كىرىپ كەلە جاتىرسىز دەگەن كونتسەپتسيا وسىدان ءبىراز بۇرىن ماتەريالدىق قۇندىلىق رەتىندە ومىرگە كەلگەندىگى دە ەرەكشە اتالدى. سونىمەن بىرگە, سەناتور «اۋدارما» باسپاسى ارقىلى قازاقتىڭ كلاسسيكالىق ادەبيەتىن اعىلشىن, فرانتسۋز جانە ورىس تىلدەرىنە اۋدارۋ ماسەلەسىن كو­تەرىپ, وعان قارجى قاراستىرۋدى جانە ءتارجىمالاۋ ماسەلەسىن دامىتۋدى ۇسىندى. بەلگىلى قوعام قايراتكەرى بەكبولات تىلەۋحان قازاق ءتىلىنىڭ شەشىمى نامىستا جاتقاندىعىن, ال تالاپ بار جەردە شەشىلمەيتىن ماسەلە بولمايتىنىن ناقتى مىسالمەن جەتكىزدى. ءبىلىم جۇيەسىنە قاتتى شۇيلىككەن قوعام قايراتكەرى رەسەيلىك رۋبل­گە توراي ساتىپ الاتىن ەسەپ­تىك مىسالداردى العا تارتىپ, وقۋ­­لىقتارداعى ولقىلىقتارعا قىنجىلىسىن جەتكىزە وتىرىپ, وسى ماسەلەنىڭ شەشىمىنە ىقپال ەتۋدى پارتيا باسشىلىعىنان سۇرادى. قازاقستان تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ توراعاسى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ ەلىمىزدە قازىرگى تاڭدا 54 تەاتردىڭ بارلىعىن ورتاعا سالدى. الايدا, سول ونەر وردالارىنداعى قويىلىمداردىڭ تاقىرىبى, ەستەتيكالىق تالعا­مى, ينتەللەكتۋالدىق ءورىسى, تاقى­رىپتارى جانە باسقالارىمەن اينالىسىپ جاتقان ەشكىم جوق. اسىرەسە, ورىس تەاترلارى رەسەيدىڭ قويىلىمدارىن قويىپ كەلەدى جانە دە اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەر دە سول جاقتان كەلىپ جاتاتىن كورىنەدى. ولاي بولسا قازاقستان مەملەكەتىنىڭ پروبلەمالارىن ونەر تىلىمەن, پاتريوتتىق سەزىم­مەن جەتكىزۋدى ورىس تەاترلارىنا ءسىڭىرۋ ماسەلەسى وتكىر ايتىلدى. ەلىمىزدە نەبارى توعىز قۋىرشاق تەاترى بار ەكەنى العا تارتىلدى جانە ونىڭ ءوزىنىڭ التاۋى ورىس تىلىندە ەكەن. وتىرىستا, سونداي-اق, سەنات دەپۋتاتى اقان بيجانوۆ, قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى دينار نوكەتاەۆا, جازۋشى-دراماتۋرگ سۇل­تانالى بالعا­باەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» رەس­پۋبليكالىق گازەتى اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋىت­بەك ابدراحمانوۆ ءوز ويلارىن ورتا­عا سالدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ