قوعام • 09 قىركۇيەك، 2021

تاۋبەگە كەلۋ – تىرىلەردىڭ ءىسى

413 رەت كورسەتىلدى

 2021 جىل. ماۋسىم ايى. «بەرلين-كارلحوست» مۋزەيى. گيتلەرلىك گەرمانيانىڭ كەڭەس وداعىنا قارسى سوعىس باستاعا­نىنا 80 جىل وتكەندە گەرمان فەدەراتيۆتى رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى فرانك-ۆالتەر شتانمايەر بۇرىنعى كەڭەستەر قۇرامىندا بولعان، قازىرگى تاۋەلسىز مەملە­كەتتەردىڭ ديپلوماتتارى الدىندا قاساپ قىرعىن جاساپ، ميلليونداعان ادامنىڭ عۇمىرىن قيىپ، تۇتقىنعا ءتۇسۋدىڭ ازابىن وتكەرىپ، جەتىمدىك پەن جەسىرلىكتىڭ تاۋقىمەتىن تارتقىزعان الدىڭعى ۇرپاق­تىڭ كۇناسى ءۇشىن كەشىرىم سۇرادى.

 

«نەمىستەردىڭ كەڭەس وداعىنا سوعىسى جاۋىزدىقپەن كىسى ءولتىرۋ بولدى. بىزگە قانشا اۋىر تيسە دە مۇنى ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. قىل­مىستان قۇرىلعان جاۋلاپ الۋ سوعىسىن ۆەر­ماحتىڭ اسكەري تۇلعالارى جۇرگىزدى. بۇل اۋىر قىلمىستا نەمىستىڭ قاراپايىم جاۋىن­گەرىنىڭ دە كۇناسى بار. مۇنى ءتۇسىنۋ ءۇشىن بىزگە، نەمىستەرگە كوپ ۋاقىت كەرەك بولدى. فاشيستەردىڭ «وست» جانە «اشتىق» نەمەسە «باككە» جوسپارلارىنداعى ادامداردى اياۋسىز قىرۋدى پرينتسيپ دارەجەسىنە كوتەرگەن اسكەر قاناۋدى، اشتىقپەن ازاپتاۋدى، تۇرعان جەرلەرىنەن كۇشتەپ ايداۋدى، قۇل مەن كۇڭ ەتۋدى، اقىرىندا قىرىپ-جويۋدى ماقسات ەتتى. كەڭەس وداعىنىڭ بۇكىل ەۋروپالىق ايماعى – ۋكراينا، بەلورۋسسيانىڭ تۇتاس وبلىستارى جەرمەن-جەكسەن ەتىلىپ، كەلەشەكتەگى نەمىس كولونيزاتسياسى ءۇشىن تازارتىلۋى ءتيىس-ءتىن. ال ميلليوندىق قالالار – سانكت-پەتەربۋرگ، ماسكەۋ، كيەۆ تولىق جويىلۋى كەرەك بولاتىن. قولعا تۇسكەن تۇتقىندار ادام ەسەبىنە جاتقىزىلمادى. ولاردىڭ ادام دەپ اتالۋىنا قۇقىعى بولمادى. گەرمان گەنەراليتەتى بولسا، گيتلەردىڭ ۆەرماحتى وسىنداي قىلمىستاردى اتقارۋشى ەتۋىنە ەش قارسىلىق بىلدىرمەدى.

...بۇگىنگى كورمەدە ءبىر سۋرەت بار. بىلاي قاراساڭ، كوككە شانشىلعان جۇزدەگەن اعاشتى كورەسىڭ، بىراق ءبارى جاپ-جالاڭاش. نە جاپىراعى، نە بۇتاقتارى، نە قابىعى جوق. كەڭەستىك اسكەري تۇتقىندار اشتان ولمەس ءۇشىن جالاڭ ساۋساقتارىمەن اعاشتاردى قابىعىنا دەيىن سىدىرىپ العان»، دەپ فرانك-ۆالتەر شتانمايەر سوعىس سۇمدىعىن ايتتى.

ادامزات تاريحىندا ميلليونداعان ادامداردىڭ ءومىرىن جالماعان سوعىس – ءبىر بۇل ەمەس. قانشاما عاسىر وتسە دە جاڭعىرىعى ۇرپاقتار جۇرەگىن ءدىر ەتكىزەتىن قانتوگىس – «كرەست جورىقتارى». ورتا عاسىرلاردا 300 جىلدىڭ ىشىندە سايلانىپ الدەنەشە رەت جورىققا شىققاندا سوعىستىڭ قۇرباندارى شامامەن 9 ميلليونعا جەتكەن. اراعا ۇزىن-سونار 10 عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتكەندە عانا ريم پاپاسى يوانن پاۆەل II ادامزاتقا ءدىننىڭ اتىن جامىلىپ جاساعان زۇلمات ءۇشىن كەشىرىم سۇراعان. ومىردەن وزعان سوڭ «اۋليەلەر» قاتارىنا جاتقىزىلعان يوانن پاۆەل II-ءنىڭ بۇل كاتوليك دىنىنە قاتىستى العاشقى كەشىرىم سۇراۋى ەمەس-ءتىن. ورتاعاسىرلىق ينكۆيزيتسيانىڭ بارشا قۇرباندارى الدىندا باسىن ءيىپ، 350 جىلدان سوڭ عىلىمنىڭ جولىندا قاسقايىپ تۇرىپ تۇجىرىمىنان تانباي، ءولىمدى قارسى العان گاليلەو گاليلەيدى اقتادى. 1997 جىلى 1572 جىلعى پروتەستانتتاردى قويشا قىرعان ۆارفولومەي تۇنىندەگى قاساپ ءۇشىن، ال 2000 جىلى كاتوليك شىركەۋلەرىنىڭ قاتىسى بار بارلىق ز ۇلىمدىق ىستەر ءۇشىن تاۋبەگە كەلگەن.

قاراپايىم كوپتىڭ ءبىرى ەمەس، ەل باستاعان سەركەنىڭ، ءسوز باستاعان كوسەمنىڭ بۇلايشا تاۋبەگە كەلۋى – تۇتاس ۇرپاقتى، الدەنەشە بۋىندى كۇنادان تازارتاتىن، ءسويتىپ بۇلتسىز، جادىراعان ەرتەڭگە قادام باستىراتىن، عيبراتى عاسىرلارعا جەتەتىن وتە ۇلكەن دۇنيە. ۇعىنباي جۇرگەندەرگە ساباق، كەلەشەككە قولبايلاۋ بولاتىن جاماندىقتان ارىلۋ. قۇدايعا جاعار امال جاساۋ ارقىلى ۇلتتىڭ تازارۋىنا، بولاشاعىنىڭ جارقىن بولۋى مەن كەمەلدىككە جەتۋىندەگى كەدەرگىلەردى جولدان الىپ تاستايتىن وتە ءبىر ساۋاپتى، يگىلىكتى قادام. بىراق ادام بالاسى وكىنىشسىز بولا ما؟ تاريح بەتىن اقتارعاندا وكىنەتىن تۇستار كوپ. سولاردىڭ بارلىعىنا كەشىرىم سۇرالار ما؟ فرانك-ۆالتەر شتانمايەر مەن كارول يۋزەف ۆويتىلا سىندى تۇلعالار قاتارى كوبەيەر مە ەكەن؟

ءباسپاسوز بەتتەرىندە، قوعام مۇشەلەرى اراسىندا بولشەۆيكتەر مەن ولاردىڭ جالعاسى كوممۋنيستەر جاساعان زۇلماتتارى ءۇشىن كەشىرىم سۇراۋى ءتيىس دەگەن ويلار ايتىلىپ ءجۇر. الايدا ونداي پەيىلدىڭ ءىزى دە بىلىن­بەي­دى. ناقاقتان اتىلعان ارىستار، اشتىق­تان قىرىلعان حالىق كيەسى قويسىن با، 70 جىل­دان استام بيلىگىن جۇرگىزگەن، فاشيستىك گەر­مانيا جەڭە الماعان كەڭەس وداعى ءبىر وق شى­عارىل­ماستان قابىرعاسى قاقىراپ، وزدى­گىنەن قۇلادى. قابىرلەر ۇستىنە قۇرىلعان ۇكىمەت عۇمىرى عاسىرعا جەتە المادى.

«كىمگە دە وتكەن سۇمدىقتى ەسكە الۋ وڭاي ەمەس. بىراق ونى ۇمىتقانسىپ، كۇنانى مويىنداماۋدان ول ەشقاشان جەڭىلدەمەيدى. قايتا ول اۋىرلاي تۇسپەك»، دەيدى فرانك-ۆالتەر شتانمايەر. ولگەندەر جاساعان كۇنالار ءۇشىن تاۋبەگە كەلۋ – ءتىرىنىڭ ءىسى. بىراق ونى جاساۋعا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ورەسىنىڭ جەتۋى قايدا؟..

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 09:35

كوروناۆيرۋستان 9 ادام قايتىس بولدى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

الماتى وبلىسى «قىزىل» ايماققا ءوتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:15

سپورت جاڭالىقتارىنا شولۋ

سپورت • بۇگىن، 09:07

ساراننىڭ ۇزىن ساكىسى

قازاقستان • بۇگىن، 09:05

كوبەلەكتەر كورمەسى

ونەر • بۇگىن، 09:04

قارسىلاستار انىقتالدى

سپورت • بۇگىن، 08:59

ءجاۋدىر انا

تانىم • بۇگىن، 08:56

فيزيكالىق ۋران قورىنا قاتىسادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:46

543 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:44

باسقا باسىلىمدارعا شولۋ

الەم • بۇگىن، 08:41

ءۇش جىلدىق بيۋدجەت ماقۇلداندى

ساياسات • بۇگىن، 08:25

ۇلكەن قالادا اداسۋ

رۋحانيات • بۇگىن، 01:10

«قاراگوز» جاسىرعان شىندىق

ونەر • بۇگىن، 00:49

اقىل الىبى

رۋحانيات • كەشە

شىعىستانۋدىڭ بيىك شىنارى

ايەل الەمى • كەشە

بەيقامدىق بەلەڭ الىپ تۇر

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار