ءبىزدىڭ قوعامدا ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋىنان جاقسى جاڭالىقتار كۇتۋ, قوعامنىڭ دامۋىندا وڭتايلى وزگەرىستەرگە قادام جاسالاتىندىعىنا سەنىممەن قاراۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. بيىلعى پرەزيدەنت جولداۋى دا بولاشاققا دەگەن سەنىم ۇيالاتاتىن ناقتى جوسپارلار مەن كەمەل كەلەشەكتىڭ نەگىزىن انىقتايتىن باستى قۇجات بولىپ وتىر.
ءبىزدىڭ قوعامدا ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋىنان جاقسى جاڭالىقتار كۇتۋ, قوعامنىڭ دامۋىندا وڭتايلى وزگەرىستەرگە قادام جاسالاتىندىعىنا سەنىممەن قاراۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. بيىلعى پرەزيدەنت جولداۋى دا بولاشاققا دەگەن سەنىم ۇيالاتاتىن ناقتى جوسپارلار مەن كەمەل كەلەشەكتىڭ نەگىزىن انىقتايتىن باستى قۇجات بولىپ وتىر.
«قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» دەپ اتالاتىن بيىلعى جولداۋدا قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى, ستراتەگياسى «قازاقستان-2050» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى ءمىندەتتەر انىقتالىپ, قازاق ەلىن الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋداعى باستى جوسپارلار مەن اتقارىلۋى ءتيىس شارالار ايقىندالعان. مۇنى ەل بولاشاعىنىڭ تۇتقاسىن نىق ۇستاۋعا جاسالعان سەنىمدى قادام دەۋ كەرەك.
جولداۋدا ەلباسىمىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەڭ نەگىزگى ەكى كەزەڭىنە توقتالدى. ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى – 2030 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق دامۋ; ەكىنشىسى – 2030-2050 جىلدار ارالىعىنداعى عىلىمي يننوۆاتسيا مەن «جاسىل ەكونوميكا» قاعيدالارىنا نەگىزدەلگەن ورنىقتى دامۋدى جۇزەگە اسىرۋ.
ەلباسىنىڭ جولداۋىن حالىققا مەملەكەتتىڭ ماقساتتارى مەن ءمىندەتتەرىن, جوسپارلارىن تۇسىندىرەتىن باستى قۇجات دەپ قاراعان دۇرىس. جولداۋدا ماڭگىلىكتى مۇرات ەتكەن قازاق ەلى ءۇشىن كەلەشەك جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتى ايقىندالعان. بۇل ازىرگە ءبىزدىڭ مۇراتىمىز عانا بولعانىمەن, ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى ەلىمىزدە بار ەكەندىگىنە ءوزىمىز تۇگىلى, باسەكەلەس سىرت مەملەكەتتەردىڭ دە كوز جەتكىزە باستاعان جايى بار. «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنىڭ ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋى بۇعان ايقىن دالەل بولا الادى. ەندىگى مەجە – الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ.
اتالعان جوسپارعا سايكەس ءبىزدىڭ ەلىمىز ەكونوميكادا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن 4 پايىزدان كەم قىلماۋدى, ينۆەستيتسيا كولەمىن 18 پايىزدان ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋدى, قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىندەگى شيكىزاتتىق ەمەس ءونىمنىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. قازىر شاعىن جانە ورتا بيزنەس قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 20 پايىزىن وندىرەتىن بولسا, 2050 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 50 پايىزعا دەيىن كوتەرىلمەك. بۇل ەلىمىزدى بىرتە-بىرتە سىرتقى ەكونوميكالىق تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارۋعا جول اشپاق. سونىمەن قاتار, 2050 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىم كولەمىن جان باسىنا شاققاندا 13 مىڭ دوللاردان 60 مىڭ دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان. ياعني, قازىرگىدەن 4-5 ەسە ارتىق دەگەن ءسوز. مۇنىمەن قوسا, جوسپارعا الىنعان ماقساتتاردى وڭتايلى جۇزەگە اسىرا الاتىن بولساق, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 80 جاسقا دەيىن ۇلعايىپ, قازاقستان مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ جەتەكشى ەۋرازيالىق ورتالىقتارىنىڭ ءبىرىنە اينالماق.
اباي اتامىزدىڭ ءىستى قالاي اياقتالعانىنان ەمەس, قالاي باستالعانىنان تانيمىز دەگەن تاماشا ءسوزى بار. قازاق ەلىنىڭ بۇگىنگى باستاماسىنا قاراپ, ونىڭ كەمەل بولاشاعىن تانۋعا بولادى. بۇل جولعى جولداۋ جارقىن بولاشاققا اپارار جاقسى ىستەردىڭ زور باستاماسى ەكەنى كۇمانسىز. جولداۋدا «قازاقستان-2050» – ماڭگىلىك ەلگە باستايتىن ەڭ ابىرويلى, ەڭ مارتەبەلى جول ەكەندىگى ايتىلعان.
ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ مۇراتتارىن ايشىقتاۋدا, ماڭگىلىك ەلدىڭ كەمەل كەلبەتىن قالىپتاستىرۋدا شەشىلۋى ءتيىس نەگىزگى ماسەلەلەر مەن جەتى مىندەت پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ نەگىزىن قۇرايدى. ەڭ باستى ءبىرىنشى مىندەت – يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ. ەلىمىزدەگى ءوندىرۋشى سەكتورلار ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. شيكىزات ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدىڭ جاڭا تاجىريبەلەرىن جەتىلدىرۋ. گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا الەمدىك نارىققا شىعۋ. بۇلار العاشقى بەسجىلدىقتا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس شارالار رەتىندە اتاپ كورسەتىلگەن.
ودان كەيىنگى بەسجىلدىق پەن كەزەڭدەردە ءموبيلدى, مۋلتيمەديالىق, نانو جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار, روبوت تەحنيكاسى, گەندىك ينجەنەريا سالالارىن دامىتۋ, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن ىزدەۋ مەن اشۋدىڭ نەگىزىن سالۋ مىندەتتەرى تۇر. سونىمەن قاتار, مەملەكەت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقستان بيزنەسىن, ياعني شاعىن ءجانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ, عىلىمدى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگىزىنە اينالدىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ جوسپارلانعان.
ەكىنشى مىندەت – قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن يننوۆاتسيالىق باعىتقا ءتۇسىرۋ. ياعني, اۋىل شارۋاشىلىعىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى دامىتۋدى قولعا الۋ. ەلىمىزدە اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمدەرىن وندىرۋگە زور مۇمكىندىكتىڭ بار ەكەنىن ەسكەرسەك, ءونىم وندىرۋدە ءۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعىنا سەنەمىز. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى, الەمدىك ستاندارتتاردى ەنگىزىپ, ونىمدىلىكتى ۇزدىكسىز ارتتىرۋ – باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. جولداۋدا مۇنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا بوگەت جاسايتىن بارلىق كەدەرگىلەردى جويۋ, فەرمەرلەردىڭ قارجى نارىعىنا دەلدالسىز تىكەلەي شىعا الۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرۋ, نەسيەلەندىرىلۋدى قولعا الۋ كەرەكتىگى ايتىلعان.
ءۇشىنشى مىندەت – قازاقستان عىلىمىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ. ياعني, عىلىمدى يننوۆاتسيا مەن ەكونوميكانىڭ, ءونىم الۋ مەن تابيعات رەسۋرستارىن پايدالانۋدىڭ نەگىزگى كوزىنە اينالدىرۋ. سەبەبى, عىلىمسىز تەحنولوگيادا ءونىم ءوندىرۋدىڭ, ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدىڭ جاڭا ادىستەرى دە جۇزەگە اسپايدى. سوندىقتان عىلىمنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ قارقىندى دامۋىمىزدىڭ كەپىلى بولماق. بۇل – الەمدىك تاجىريبەدە دالەلدەنىپ كەلە جاتقان ۇدەرىس.
ءتورتىنشى مىندەت – ينفراقۇرىلىمدىق ۇشتاعان: اگلومەراتسيانىڭ, كولىكتىڭ, ەنەرگەتيكانىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ. اگلومەراتسيا – ەلدى مەكەندەردى بىرىكتىرۋ, جيناقتاۋ. حالىق پەن ينۆەستيتسيانىڭ شوعىرلانعان ءىرى ورتالىقتارىن قالىپتاستىرۋ. عىلىم مەن تەحنيكانىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن پايدالانۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەتىن ەكونوميكانىڭ ۇستىنى بولىپ تابىلادى.
كولىك ينفراقۇرىلىمى – يندۋستريالىق ەكونوميكا مەن قوعامدىق ءومىردىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتەتىن جۇيە. بۇل ەلىمىزدە قارقىندى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەلىمىز «استانا – قاراعاندى – الماتى», «استانا – پاۆلودار – وسكەمەن», «الماتى – قاپشاعاي – وسكەمەن» اۆتوجولدارىن سالۋدى باستادى. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسى دا اياقتالۋعا تاياۋ, پارسى شىعاناعىنا شىعۋ ءۇشىن تۇركىمەنستان مەن يرانعا تەمىرجول تارتىلدى. قازىر ۇزىندىعى 1200 شاقىرىم بولاتىن «جەزقازعان – شالقار – بەينەۋ» جاڭا تەمىرجولى سالىنىپ جاتىر, ونى 2015 جىلى اياقتاۋ كوزدەلگەن. وسىنىڭ بارلىعى – كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ باعىتىندا مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى جوبالار.
ەنەرگەتيكا – ءححى عاسىر ءۇشىن الەمدىك دەڭگەيدەگى اسا ءىرى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. دۇنيەجۇزىندە ەنەرگەتيكالىق تاپشىلىق جاھاندىق پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ەلىمىز ءۇشىن مۇنى شەشۋدىڭ باستى جوسپارى جولداۋدا ناقتى ايتىلعان. ول جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جانە ەلىمىزدەگى باي ۋران ءونىمىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ەل ەكونونميكاسىنا قىزمەت ەتكىزۋ ءۇشىن اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ. بۇل ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋدە ءتيىمدى بولماق. اتالعان جوسپار – ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن, ەنەرگەتيكالىق مۇقتاجدىققا تاۋەلدى بولىپ قالماس ءۇشىن قولعا الىنعالى وتىرعان شارۋا. ول قازاقستاننىڭ كەمەل كەلەشەگىنە, ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق دامۋىنا قىزمەت ەتپەك.
بەسىنشى مىندەت – شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ. بۇل جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنىڭ قۋاتتى ەكونوميكالىق نەگىزى بولماق. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ىشكى جالپى ءونىمدى ءوندىرۋدى 20 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن كوتەرۋدە اسا ماڭىزدى. مۇنىڭ ەلىمىزدى سىرتقى ەكونوميكالىق تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارۋداعى ءرولى زور. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىن ارتتىرادى. جالپى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قولداۋ كورسەتۋدى ەلباسىمىز بارلىق باعدارلامالار مەن ستراتەگيالىق جوسپارلارىندا ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. مۇنداي ءىستى قارقىندى جالعاستىرۋ – كەمەل كەلەشەك كەپىلدىكتەرىنىڭ ءبىرى. ەلباسى جولداۋىندا «ستراتەگيا – كۇننەن-كۇنگە, جىلدان-جىلعا ەلىمىزدى, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن جارقىن ەتە تۇسەتىن ناقتى پراكتيكالىق ىستەر باعدارلاماسى. بىراق نارىقتىق جاعدايدا اسپاننان ناپاقا كۇتپەي, ءتيىمدى ەڭبەكتەنۋ كەرەكتىگىن اركىم-اق ءتۇسىنۋى ءتيىس. مەملەكەتتىڭ مىندەتى – وسىعان بارلىق جاعدايدى جاساۋ», دەپ ناقتى ايتىپ وتكەن. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ نەگىزگى كىلتتەرىنىڭ ءبىرى – ەڭبەك ەتۋ, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قادام جاساۋ. مەملەكەت وعان بار مۇمكىندىكتەردى تۋدىرماق.
التىنشى مىندەت – قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋەتىن اشاتىن جاڭا ءمۇمكىندىكتەر جاساۋ. ياعني, جولداۋدا جوسپارعا الىنعان بۇل ماسەلە قوعامدىق رەسۋرس – ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋمەن بايلانىستى. مۇندا ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن جەتىلدىرۋ, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىممەن قامتۋدى 100 پايىزعا جەتكىزۋ, حالىققا مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ جۇيەسىن دامىتۋدى قولعا الۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار, جولداۋدا جالپىقازاقستاندىق مادەني ساياساتتىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى اتاپ كورسەتىلگەن. مادەني مەنتالدىلىك, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءارى قاراي دامىتۋ, ونى ۇلتتىڭ ۇيىتقىسىنا اينالدىرا ءبىلۋ قاجەتتىگى دە باستى نازارعا الىنعان.
ەلباسى جولداۋىندا وسى مىندەتتىڭ ىشىنە الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك پاكەتتەرىن قايتا قاراستىرۋ, 2015 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن – 28, ءبىلىم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن – 29, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىكىن 40 پايىزعا دەيىن, مۇگەدەك جاندار مەن اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان ادامداردىڭ جاردەماقىسىن 25 پايىز, 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسىن 25 پايىز كوتەرۋ تۋرالى ماسەلەنى ۇكىمەتكە قاراۋدى تاپسىردى. مۇنىڭ بارلىعى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىمەن سايكەسەدى.
جولداۋداعى مەملەكەت الدىنا قويىلعان جەتىنشى مىندەت – مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار جۇمىسىن جەتىلدىرۋ. الەمدەگى 30 دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدا ادال باسەكەلەستىك, ادىلەتتىلىك, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى مەن جوعارى قۇقىقتىق مادەنيەت احۋالى, سوت جۇيەسىنىڭ ءىس جۇزىندە اشىق جانە قولجەتىمدىلىگى, اكىمشىلىك رەفورمانىڭ قاجەتسىز قاعازباستىلىق پەن قۇجات اينالىمىنىڭ قولايسىز ۇدەرىسىنە اينالماۋىن قامتاماسىز ەتۋ اسا قاجەت.
پرەزيدەنت ۇكىمەتكە 2014 جىلدىڭ اياسىندا ناقتى جۇزەگە اسىرىلۋى قاجەت كەلەسىدەي مىندەتتەر جۇكتەدى. ولار – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمىن 6-7 پايىز دەڭگەيىنە جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ; ينفلياتسيانى 3-4 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ شارالارىن ازىرلەۋ; 2030 جىلعا دەيىنگى قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ; مەملەكەتتىڭ قاتىسى بار بارلىق كومپانيالارعا تالداۋ جۇرگىزىپ, جەكە سەكتورعا بەرىلەتىن كاسىپورىندار ءتىزىمىن انىقتاۋ; جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن استانا جانە الماتى قالالارىندا اگلومەراتسيا قالىپتاستىرۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان ستراتەگياسى جوباسىن ازىرلەۋ; ۇكىمەتتىڭ حالىقارالىق ساۋدانى ىسكە اسىرۋ كەزىندەگى كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ ءماسەلەلەرىن قاراستىرا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىن ازىرلەۋ جانە ءتورتىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى مەن اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ ورنى, ينۆەستيتسيالار كوزى مەن قۇرىلىس مەرزىمىنە قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ.
پرەزيدەنت جولداۋىنداعى جوعارىدا كورسەتىلگەن جەتى باستى مىندەت جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا ماڭگىلىك قازاق ەلى ءۇشىن جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتى ايقىن كورىنبەك. ەندىگى باستى مۇرات – ەلباسىنىڭ جولداۋدا بەلگىلەپ بەرگەن مىندەتتەرىن ەل بولىپ, جۇرت بولىپ جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الۋ. وعان قازاقستاندىق ءاربىر ازاماتتىڭ قوسار ۇلەسى زور. «قاراشادا قارا ءۇي تۇر, قارايلاي ءجۇر ارتىڭا» دەگەن دانالىق ءسوزدى كوڭىلگە ءتۇيىپ, ءوز ەلىنىڭ پاتريوتىمىن دەگەن ءار ازامات قازاقتىڭ ماڭگىلىك ەل بولۋىنا تامشىداي بولسا دا ۇلەسىن قوسسا, قازاق ەلىنىڭ جارقىن بولاشاعى ناقتى جوسپاردان جۇزەگە اسقان شىندىققا اينالماق. ءبىزدىڭ دە باستى مىندەتىمىز وسى. بۇل بابالارىمىزدىڭ تۇرمىسى باقۋاتتى, ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىققان, ۇرپاعى ەرتەڭىنە سەنىممەن قارايتىن باقىتتى ەل بولۋ ارمانىن ورىنداۋداعى ورتاق پارىزىمىز بولماق.
ەربولات مۇقاەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ
دەپۋتاتى.
