قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋى شەتەلدىك ساياساتكەرلەردىڭ نازارىنان دا تىس قالعان جوق. بۇعان ولاردىڭ «قازاقستان 2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىمەن جاقسى تانىستىعى سەبەپ بولدى. سوندىقتان ولار وسى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىن بيىلعى جولداۋدى دامۋدىڭ داڭعىلىنا باستايتىن, تىڭ مىندەتتەرگە تولى ساۋاتتى جوسپار بولادى دەپ ەسەپتەپ وتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋى شەتەلدىك ساياساتكەرلەردىڭ نازارىنان دا تىس قالعان جوق. بۇعان ولاردىڭ «قازاقستان 2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىمەن جاقسى تانىستىعى سەبەپ بولدى. سوندىقتان ولار وسى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىن بيىلعى جولداۋدى دامۋدىڭ داڭعىلىنا باستايتىن, تىڭ مىندەتتەرگە تولى ساۋاتتى جوسپار بولادى دەپ ەسەپتەپ وتىر.
ەكاتەرينا شيپوۆا, «داعدارىستان كەيىنگى الەم ينستيتۋتى» قورىنىڭ ديرەكتورى (رەسەي):
– قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ وسى جولعى جولداۋىن اسىعا كۇتكەن شەتەلدىكتەردىڭ ءبىرى مەنمىن. بۇعان سەبەپ, مەن قازاق ەلى باسشىسىنىڭ وسىعان دەيىنگى جولداۋلارىنىڭ ءبارىنىڭ مازمۇندارىمەن جاقسى تانىسپىن. ولاردىڭ ءبارى دە ەلدىڭ دامۋىنىڭ كەزەكتى كەزەڭدەرىنىڭ ناعىز باعدارى بولدى. وسى تۇرعىدا كەلەشەككە قول سوزعان قازاقستاننىڭ 2012 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قابىلدانعان «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزى وتە جوعارى. سوندىقتان بولار, جاڭا جولداۋدا ەلدىڭ الدىنا قويىلاتىن مىندەتتەردىڭ اۋقىمى وتە زور. ول ەڭ الدىمەن جۇرتتى تۇتىنۋشىلىق تىلەككە ەمەس, بورىشكەرلىك مىندەتكە ۇندەيدى. بۇل سونىسىمەن باعالى.
تاتيانا موسكالكوۆا, رف فەدەرالدى جينالىسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى:
– قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋى ءبىز ءۇشىن دە ماڭىزدى. سەبەبى, ءبىز بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ولاي بولسا, قازاق ەلىندە بولىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ رەسەيدى اينالىپ ءوتۋى مۇمكىن ەمەس. ماعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ جولداۋىنداعى ناقتىلىق پەن تۇجىرىمدىلىق ۇنايدى, وندا اۋاعا جايىلعان بوس سوزدەر, ماسەلەنىڭ اينالاسىن سيپالاي بەرۋشىلىك مۇلدەم جوق. قازاق ەلى پرەزيدەنتىنىڭ ارناۋلارى وزىنە ءوزى سەنىمدى ادامنىڭ, ءوز ءىسىنىڭ پايدالى ەكەنىنە ابدەن كوزى جەتكەن تۇلعانىڭ كوپشىلىككە جايىپ سالعان باعدارلاماسى بولىپ كورىنەدى. ولار ۇنەمى ءوزىنىڭ تەرەڭدىگىمەن جانە دە حالىققا اسا قاجەت ماسەلەلەرگە باعىتتالعاندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى.
مەحمەت سەيفيددين ەرول, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جانە ستراتەگيالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى (تۇركيا):
– ءبىز باۋىرلاس, ءبىر تىلدەس حالىقتاردىڭ وكىلدەرى رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءاربىر جولداۋىنا ۇدايى ىقىلاس قويىپ تىڭداپ, ىنتا سالىپ قاراپ وتىرامىز. بۇل جولى دا سولاي بولدى. جولداۋدىڭ جاريالانعالى جاتقانىن الدىن الا بىلدىك. بىلگەسىن سول ساعاتتاردى كۇتىپ جۇردىك. ال قۇلاق تۇرگەن قۇجاتىمىز كوڭىلىمىزدەن شىقتى. وندا تەك سىرتقى ساياسات جونىندە عانا ەمەس, بارلىق سالا قامتىلدى. اسىرەسە, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باعىتىنا قاتىستى تۇشىمدى تۇجىرىمدامالارى مەن ۇتىمدى پىكىرلەرى كوڭىلگە جىلى ۇيالادى. ءبىزدىڭ باۋىرلاس ەلدىڭ ىشكى ساياساتى – سىندارلى, سىرتقى ساياساتى – كوپۆەكتورلى. بۇعان كۇللى الەم, تورتكۇل دۇنيە كۋا. پرەزيدەنتتەرىڭىز جىلداعى ءداستۇر بويىنشا حالىققا جولداۋىندا ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرما جۇكتەدى جانە ول تاپسىرمالار ۋاقتىلى ورىندالادى.
چجان نين, قىتاي قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسى ورتالىق ازيانى زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
– «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى ەلدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى بولا الاتىن قۇجات. قازاقستان پرەزيدەنتى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان «قازاقستان-2030» باعدارلاماسىنىڭ ءساتتى ورىندالۋى وسى سوزىمە نەگىز. قازاقستان پرەزيدەنتى مەملەكەت جالپى حالىقپەن بىرىگىپ, باستاپقى قويعان ماقساتتاردى, جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋدا ايانباي ەڭبەك ەتتى. قازاق حالقى ەڭبەكقورلىعىن, تالاپكەرلىگىن الەمدىك قاۋىم الدىندا دالەلدەدى, مويىنداتتى. وسى قاسيەتتەردىڭ ارقاسىندا 2030 جىلعا جوسپارلانعان ناتيجەلەرگە مەرزىمىنەن بۇرىن قول جەتكىزدى. ماقسات – اتالعان مەرزىمگە دەيىن دامىعان 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرۋ ەدى. ول ماقسات ورىندالدى. جاس مەملەكەتتىڭ بۇگىنگى ناتيجەلەرىنە قاراپ-اق, جاڭا ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسى 2050 جىلعا دەيىن كۇتتىرمەس دەگەن ويعا كەلەمىن.
بۇل جولداۋدا «ساپا» دەگەن ءسوز 10 رەت قايتالاندى. «ءوسۋ», «ورلەۋ», دەگەن ۇعىم دا سودان كەم اتالمادى. ءوسۋ – ەكونوميكاداعى ءسىز بەن بىزگە تيەسىلى ۇلەستىڭ ارتۋى. ىشكى جالپى ءونىم دەيتىن ۇعىممەن استاسىپ جاتادى. جالپىمىزعا تيەسىلى ءونىم قازىر 13 مىڭ اقش دوللارى. 2050-گە قاراي 60 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە بولادى. ەڭسەڭىزدى كوتەرىڭىز, بۇل – ەسەبى بار دۇنيە.
كارلوس ۆالدەس دە لا كونسەپسيون, كۋبا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى:
– مەنىڭ ويىمشا, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – دامۋدىڭ داڭعىل جولى. بۇل ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى بار. قازاق ەلى بىرنەشە جىلداردان سوڭ الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىنىڭ بىرىنە اينالادى دەپ سەنەمىن. بۇعان ءوزىم قازاقستانعا كەلىپ تۇرىپ جاتقالى بەرى دە ۇدايى كوز جەتكىزىپ كەلەمىن. ءبىر عانا استانانىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. تاريحتا وسىنشالىقتى قىسقا مەرزىم ىشىندە تىڭ القاپتان تۇرەن تۇرگەندەي ەتىپ, ەلوردانى سالا سالۋ بۇرىن ەشكىمنىڭ قولىنان كەلمەگەن. قاپەرىندە دە بولماعان. مىنە, مۇنداي باتىل قادامعا قازاقستان پرەزيدەنتى عانا باردى جانە ونى ۇلكەن ابىرويمەن ورىنداپ شىقتى. ال ەندى بۇكىلالەمدىك كورمە وتكىزۋگە قىزۋ كىرىسىپ جاتىر. وسىنشالىقتى باتىل ىستەرگە بارىپ جاتقان ەلدىڭ بولاشاعى دا باياندى بولا بەرەدى دەپ ويلايمىن.
يرنەريو سەميناتورە, ەۋروپالىق حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى:
– قازاقستاننىڭ بۇگىنگى ەكونوميكالىق دامۋى ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىقپەن تىكەلەي بايلانىستى. قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىگى – ەلباسىنىڭ كورەگەن ساياساتى مەن ناقتى جوسپارىنىڭ جەمىسى. بۇل ەل تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن بەرى قازاقستان ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدا قارقىندى دامىعان.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باتىل قادامىنىڭ ناتيجەسىندە ساۋلەتتى استانا بوي كوتەردى. استاناعا ساپار شەگۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. قازىر ونى ەلدىڭ ساياسي جانە اكىمشىلىك ورتالىعىنا اينالدى دەپ ايتا الامىن.
نايدجەل پيتەرس, British Expertise كومپانياسىنىڭ باسشىسى ( ۇلىبريتانيا):
– ماعان بەلگىلىسى, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كەزىندە وزىنە بەلگىلەپ العان دامۋ جوسپارى بويىنشا ناقتى ءارى قارقىندى وركەندەدى. قازاق ەلى نارىقتىق ەكونوميكانىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرىپ, باسەكەلەستىك ساياساتتى ورناتا ءبىلدى. سونداي-اق, شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ سالاسى دا ءوز جەمىسىن بەرۋدە. ماسەلەن, تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى قازاقستان ەكونوميكاسىنا 160 ميلليارد اقش دوللارى شاماسىندا ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. وسى ورايدا ول ۇلىبريتانيامەن دە الدىڭعى قاتاردا بايلانىس ورناتتى.
بۇگىندە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جىلدان-جىلعا جاندانىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ وتاندىق كومپانيالار قازاق ەلىمەن بايلانىستى دامىتۋعا ارقاشان نيەتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى جولداۋى حالىققا ۇلكەن سەنىم مەن جىگەر بەرەدى. مەن ءوز باسىم مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن دا ناعىز قايناعان ءومىردىڭ وزىنەن تۋعان قۇندى قۇجات, بايىپتى باعدار دەپ بىلەمىن.
