الايدا كەيدە كوڭىلىمىزگە كىربىڭ تۇسىرەتىن كەلەڭسىزدىكتەر دە كوزىمىزگە شالىنىپ قالىپ جاتادى. ماسەلەن, 2019 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىندا اتىراۋ قالاسىنداعى قۇرىلىس الاڭىندا ورناتىلىپ جاتقان 91 مەترلىك تۋتۇعىر قۇلاعان بولاتىن. وسىعان وراي, وبلىس پروكۋراتۋراسى تۇرعىنداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا تونگەن قاۋىپتى ەسكەرىپ, الداعى ۋاقىتتا قايعىلى جاعدايعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا اتالعان وبەكتىدە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن تەكسەرگەن. ناتيجەسىندە, مەردىگەر ۇيىمنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما تالاپتارىن ورىنداماي, اۆتورلىق قاداعالاۋدىڭ كەلىسىمى جوقتىعىنا قاراماستان, بولىنگەن 203 ملن تەڭگەدەن قۇنى 3 ەسە تومەن تۋتۇعىر ورناتقانى اشكەرەلەنگەن. ال وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى ءوز كەزەگىندە قولدانىستاعى زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ, تۋتۇعىردى اۋىستىرۋعا ءوز بەتىنشە كەلىسىم بەرگەن.
ءسويتىپ, مەردىگەردىڭ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنەن تۋىنداعان اپاتتىق جاعداي ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىقتارىنا قاۋىپ اكەلگەن. پروكۋراتۋرا اشكەرەلەنگەن اسا ءىرى كولەمدە جىمقىرۋ فاكتىسى بويىنشا قۇجاتتاردى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتىنە جولداعان. تەك ونىڭ نەمەن اياقتالعانى جۇرتشىلىققا ءالى كۇنگە دەيىن بەلگىسىز بولىپ وتىر.
اقىرى بىلتىرعى جەلتوقساندا اتىراۋدا بيىكتىگى 91 مەترلىك تۋتۇعىر ورناتىلدى. سالتاناتتى راسىمگە وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ قاتىسىپ: «بۇگىن مىنە, قالامىزعا ءار بەرەتىن ايشىقتى نىساندار قاتارى ايبىندى تۋتۇعىر الاڭىمەن تولىقتى. كوك بايراعىمىز كوكپەن ۇشتاستى. ءوز داۋىرىندە داڭقتى بابالارىمىز ءبورىلى بايراق ۇستاپ, باعانالى وردا قۇرعان. سوندىقتان تۋ ءبىز ءۇشىن – قانىمىزدا قايناعان نامىس, رۋحتى كوتەرەتىن قۇدىرەت. اتامەكەنىمىزدىڭ تورىنە الىپ تۋ تىگۋ – ءبىز ءۇشىن اسقان ابىروي, زور مارتەبە. قالامىزدىڭ كوركىن اشقان بايراعىمىز ءوڭىرىمىزدىڭ ايبىنىن اسقاقتاتا تۇسەرىنە سەنەمىن», دەپ جالىندى ءسوز سويلەگەن.
دەگەنمەن تۋتۇعىر «مۇنايلى استانامىزعا» ءار بەرىپ تۇرعانىمەن, كوك بايراعىمىز كوكپەن ۇشتاسىپ, كوڭىلىمىزدى كوتەرىپ جارىتپاي تۇر. بوي كوتەرگەنىنە ءبىر جىل بولماي جاتىپ, تۋتۇعىردىڭ باسىندا مەملەكەتتىك تۋىمىزدىڭ قۇدايدىڭ قۇتتى كۇنى ءىلىنىپ تۇرعانىن كورمەيمىز. جاۋاپتى شەنەۋنىكتەر ءبىر ءىلىپ, ءبىر ءتۇسىرىپ, بىلگەندەرىن ىستەپ جاتىر. ءتىپتى اراسىندا تەرىس ءىلىپ جىبەرگەن كەزى دە بولدى. بيىلعى مامىردىڭ 30-ى كۇنى ساعات 19.00 شاماسىندا تۋدى كوتەرۋ كەزىندە قاتە پايدا بولدى. ول 10 مەتر بيىكتىكتە بايقالعان سوڭ تۋ ءتۇسىرىلىپ, قايتادان ورنالاستىرىلدى. بۇل بىرنەشە مينۋتتى الدى.
قازىرگى جارقىراعان جاز ايىندا دا مەملەكەتتىك تۋىمىزدىڭ كۇندە جەلبىرەپ تۇرعانىن كورە الماي ءجۇرمىز. ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا كوك بايراعىمىز نەگە تۇسىرىلە بەرەدى دەگەن ساۋال اتىراۋلىقتاردىڭ كوكەيىندە ءجۇر.
ال اتىراۋ وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا, جەل سەكۋندىنا 7-8 مەترگە دەيىن كوتەرىلگەن جاعدايدا جانە قاتتى جاڭبىر مەن قار جاۋعان كەزدە تۋ مىندەتتى تۇردە تۇسىرىلەدى. ەكىنشى سەبەبى – تۋتۇعىردىڭ ءوزى قاتتى جەل تۇرعاندا قوزعالىپ, دەفورماتسياعا ۇشىرايدى ەكەن. مۇنىڭ ءوزى ونىڭ پايدالانۋ مەرزىمىنەن بۇرىن ىستەن شىعۋىنا اكەلۋى مۇمكىن بولىپ شىقتى.
كەز كەلگەن نىسان تۇرعىزىلار الدىن ونىڭ سەيسميكالىق, گەوگرافيالىق, كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلۋگە ءتيىس. بىراق اتىراۋداعى تۋدىڭ ءجيى تۇسىرىلەتىندىگىن ەسكەرسەك, ونىڭ تۇعىرى ءتيىستى تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن سياقتى. «جەرگىلىكتى جەمقورلار اقشاسىن جەپ قويعان سوڭ, ول قايدان وڭسىن؟», دەگەن پىكىر ايتىپ جۇرگەن اعايىنداردىڭ اۋزىنا قاقپاق قويارلىقتاي ءۋاج ايتىلماي تۇر.
قازىرگى سىندارلى شاقتا اتىراۋدىڭ كليماتتىق جاعدايىنا قاراماستان, كۇن استىندا قىران قالىقتاعان كوك اسپان تۇستەس بايراعىمىز ءاردايىم اسقاقتاي جەلبىرەپ تۇرسا دەيمىز. ايتپاقشى, سارىارقانىڭ سالقىن جەلى ەسۋدەي-اق ەسىپ تۇرعان ەلوردامىزداعى بيىك تۇعىرعا ورناتىلعان الىپ تۋ كۇندە كوز قۋانتىپ تۇرادى دەيدى سونداعى تۋىستار. سوندا بۇل قالاي بولعانى؟
رۋسلان حامزا,
مەملەكەتتىك رامىزدەردى ناسيحاتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
اتىراۋ
