ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ءاربىر حالىقتىڭ ومىرىندە الاتىن ورنى وزگەشە. قازاقتىڭ سالت-ساناسىن جاڭعىرتۋ ەلىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن ۇلتتىق سيپاتتا جۇرگىزۋدى تالاپ ەتەدى. قازاقي رۋحى بيىك ۇلتتىق يدەيانىڭ قالىپتاسۋىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ماڭىزى زور. ۇلتتىق تاربيە تۋرالى يدەيا بۇگىنگى كۇن تالابى مەن ومىرلىك قاجەتتىلىكتەن تۋىنداپ وتىر. ۇلتتىق سانا-سەزىمى قالىپتاسقان, ءتول قۇندىلىقتار مەن جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى ءوزارا ۇشتاستىرا الاتىن تولىق كەمەلدى, ۇلتجاندى تۇلعانى تاربيەلەۋ – ۇلتتىق يدەيانىڭ نەگىزگى باعىتى. ۇلتتىق يدەيا – قازاق حالقى تۋدىرعان مورالدىق نورمالاردا جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردا بەكىتىلگەن پاتريوتتىق تاجىريبەنى مەڭگەرۋ, ۇلتتىق ەتنومادەني داستۇرلەر مەن ادەت-عۇرىپتاردى تانۋ, تاريحتى قۇرمەتتەۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلادى.
قازاق اقىنى ماعجان جۇماباەۆ «جاس بالا – جاس بiر شىبىق, جاس كۇندە قاي تۇردە يiپ تاستاساڭ, ەسەيگەندە سول يiلگەن كۇيiندە قالماق» دەپ تۇجىرىم جاساعان ەكەن. بۇگىنگى جاس ۇرپاقتى بالا شاقتان, ياعني ەرتە جاستان ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا سۇيەنە وتىرىپ تاربيەلەۋ كەرەك. بۇگiنگi دۇرىس تاربيە العان جاستار – بولاشاق جاقسى ازاماتتار. سول سەبەپتەن دە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز رۋحاني جاڭعىرۋ تۋرالى باعدارلامالىق ماقالاسىندا: «ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋى ءتيىس», دەپ وي قورىتادى.
بۇگىنگى كۇن تۇرعىسىنان قارايتىن بولساق, ەگەمەن ەلدىڭ بەيبىتشىلىگى مەن بىرلىگىن ساقتايتىن جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ەرلىك رۋحتى, وتانشىلدىق سەزىمدى ءسىڭىرۋ – ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ەلدىڭ تۋىن كوتەرىپ, تاۋەلسىزدىك تالاپتارىن ورىنداۋ ىسىنە باتىل بەتبۇرىس جاساعان بۇگىنگى تاڭدا ادامزاتتىق يگىلىكتەردى, حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى ارمانداعان مادەني-رۋحاني مۇراسى مەن ۇلتتىق تاربيە سالاسىندا جۇمىس جاساۋ – باستى مىندەتىمىز.
ۇلتتىق قۇندىلىقتار – ۇلتتىق يدەيانىڭ نەگىزگى وزەگى, ۇلت قالىپتاسۋىنىڭ باستى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى. ۇلتتىق يدەيا – تۋعان جەر, وسكەن ورتا اسەرلەرىنەن قالىپتاسىپ, حالىقتىڭ ءتىلى, اۋىز ادەبيەتى, سالت-ساناسى, ادەت-عۇرپى, ىرىمدارى مەن تىيىمدارى ارقىلى جۇيەلەنگەن سەزىم. ول – ۇلتتىڭ بولمىسى, پسيحولوگيالىق وزىندىك ەرەكشەلىگى. ال وسى ۇلتتىق يدەولوگيامىز ءالسىز بولسا, بارلىق سالاعا ءوزىنىڭ تەرىس اسەرىن تيگىزەتىنى ءشۇباسىز.
باۋىرجان مومىش ۇلى: ء«بىزدىڭ تاريحىمىز باتىرعا باي تاريح, حالقىمىز باتىرلىقتى بيىك دارىپتەپ, ازاماتتىق پەن كىسىلىكتىڭ سيمۆولى ساناعان. باتىرلىق, ەرلىك ۇرپاقتان-ۇرپاققا اتا ءداستۇر بولىپ قالا بەرمەك. وتكەنىن بىلمەگەن, ءتالىم-تاربيە, عيبرات الماعان حالىقتىڭ ۇرپاعى – تۇل, كەلەشەگى – تۇرلاۋسىز. ءبىزدىڭ قازاق حالقى – باتىر حالىق», دەگەن ەكەن. راسىندا, كەڭ بايتاق اتىراپتى جاۋعا بەرمەي, قاسىق قانى قالعانشا كۇرەسكەن, جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, ەلىم دەپ ەڭىرەپ وتكەن حاس باتىرلار قانشاما دەسەڭىزشى! ولاردىڭ ەرلىگى كەيىنگى ۇرپاققا قاشاندا ونەگە بولماق.
وتانسۇيگىشتىك رۋح – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ الەمدىك وركەنيەت كوشىنە قوسىلىپ, دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتان لايىقتى ورنىن الۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن بىردەن-ءبىر كۇش. وسى جەردە جاس ۇرپاق ەڭ باستىسى – وتباسىندا اسقاق وتانسۇيگىشتىك سەزىمدە تاربيەلەنۋى ءتيىس. ۇلى اباي: «بالاعا مىنەز ءۇش الۋان ادامنان جۇعادى: ءبىرىنشىسى – اتا-اناسىنان, ەكىنشىسى – ۇستازىنان, ءۇشىنشىسى – قۇربىسىنان», دەيدى. وتانسۇيگىشتىك سەزىمنىڭ قالىپتاسۋىنا اتا-انا, اۋىل-ايماعىنىڭ ىقپالى زور. وتاندى ءسۇيۋ وتباسىنان باستالاتىنى راس. سوندىقتان دا بالا تاربيەسىنىڭ شەشۋشى فاكتورى – وتباسى. بالانىڭ ەر جەتىپ ءوسۋى, بويىنداعى العاشقى ادامگەرشىلىك بەلگىلەرى وتباسىندا قالىپتاسادى.
بالا تاربيەسى – بارشامىزعا ورتاق ماڭىزدى ءىس. سوندىقتان دا قوعام بۇل جۇمىسقا پاراساتتىلىق تانىتىپ, بايسالدىلىقپەن جۇمىلۋى كەرەك. ۇرپاق تاربيەسىندە ەجەلدەن قالىپتاسقان حالقىمىزدىڭ جاقسى ءداستۇرى مەن تاعىلىمدارىن, مادەنيەتىن, تاريحىن, بۇرىنعى-سوڭعى ۇلى ويشىل پەداگوگتەردىڭ ەڭبەكتەرىن وقىپ, جەتىك بىلمەي, ونى جاقسى مەڭگەرمەي تۇرىپ, كەلەر بۋىنعا دۇرىس تاربيە-تاعىلىمىن ءسىڭىرۋ مۇمكىن ەمەس. جاس ۇرپاققا اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان ۇلتتىق تاربيە ۇلگىسىن ۇعىندىرىپ, ولاردى مادەنيەتتى, ادامي قاسيەتى مول, شىعارماشىلىق تۇلعا ەتىپ تاربيەلەۋ – قازىرگى تاڭداعى ءومىر تالابى جانە قوعام قاجەتتىلىگى.
ۇلى اعارتۋشى احمەت بايتۇرسىنوۆ: «بالام» دەگەن جۇرت بولماسا, «جۇرتىم» دەيتىن بالا قايدان شىعادى» دەگەن. سوندىقتان ەل بولىپ, جۇرت بولىپ ۇرپاق تاربيەسىن قولعا الۋ – باستى شارۋا. تاربيە بارىسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ارقىلى جول كورسەتەر بولساق, جاستارىمىز ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-مادەني وزگەرىستەرىنە جوعارى مادەنيەتتى دەڭگەيدە بەيىمدەلە الادى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن.
ايدارحان بينازاروۆ,
اباي اتىنداعى جامبىل گۋمانيتارلىق جوعارى كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى
