جوعارىداعىداي ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتى ابىرويمەن اتقارۋ دا ارلى ءىس. وسىنى ويلاعاندا, الدىمەن ۇستاز بولا بىلگەن, بۇل ماماندىقپەن قاتار عىلىم جولىن قاتار الىپ جۇرگەن, شاكىرتتەرىنە سىيلى, ادالدىق پەن ادامگەرشىلىكتى بيىك تۇعىرعا قويعان سەرىك ماقپىر ۇلى تۋرالى ىزگىلىك نيەتپەن شاكىرت جۇرەگىنەن لەبىز ءبىلدىرۋدى مەن ءوزىمنىڭ پارىزىم ساناپ وتىرمىن.
وسى ءبىر ابزال جان 2000 جىلى الماتىداعى وقۋشىلاردىڭ «دارىن» قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنا كەلىپ ءدارىس وقىدى. بىزدەر رەسپۋبليكانىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن مەكتەپ شاكىرتتەرى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ وتكىزگەن ساباقتارىن قۇلشىنا تىڭدايمىز. سودان كەيىن تانىمدىق كەشتەر وتەدى. ءبىر كۇنى قابىرعاداعى كەزەكتى كەستەدەن «س.مۇقانوۆتىڭ «بوتاگوز» رومانىنىڭ شىعارماشىلىق تاريحى» دەگەن تاقىرىپتى بايقاپ قالدىم. بۇل مەن ءۇشىن وتە قىزعىلىقتى تاقىرىپ ەدى. ەرتەڭىنە اۋديتورياعا اسىعا كىردىم. ەڭ ءبىرىنشى بولىپ, الدىڭعى پارتاعا وتىردىم. سەرىك ماقپىر ۇلى دەگەن ۇستازىمدى, بولاشاق عىلىمي جەتەكشىمدى ەڭ العاش, مىنە, وسى جەردەن كوردىم. اعاي لەكتسيانى اسىقپاي باپپەن وقيدى ەكەن. ءبىر توپ وقۋشى ىشىندە مەن دە بار, سۇراقتار قويدىق. ول كىسى ساۋالدارىمىزعا ريزا بولىپ, بىزبەن جەكە جۇمىستار جۇرگىزدى. ءسويتىپ, ءبىزدى ەسىندە ساقتاپ قالعانىن ايتتى.
سول جىلى ورتا مەكتەپتى اياقتاپ, ورالدان الماتىعا وقۋعا كەلدىم. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا قابىلداندىم. ءبىرىنشى كۋرستاعى العاشقى ءدارىس. 404-اۋديتوريا. «ادەبيەتتانۋعا كىرىسپە» ءپانى. وقىتۋشى اۋديتورياعا كىرە بەرگەندە, كوڭىلدە قۋانىش ورناعانداي كۇيدە بولدىم. ءبىر جىل بۇرىن تانىسقان سەرىك ماقپىر ۇلى اعاي. ول كىسى كوپ ستۋدەنتتىڭ ىشىنەن مەنى بىردەن تاني قويمادى. ساباق اياقتالىسىمەن وقىتۋشى بەتتەگەن كافەدراعا قاراي كەلدىم. وندا اكادەميك سەرىك قيراباەۆ, نىعمەت عابدۋللين باستاعان ۇستازدار وتىر ەكەن. كافەدراعا كىرۋگە باتا الماي, اعايدىڭ شىققانىن كۇتتىم. سىرتقا بەتتەگەندە سەرىك ماقپىر ۇلى كوكتەمدەگى وقۋشى مەنى بىردەن تانىپ, امانداستى.
ستۋدەنتتىك ءومىردىڭ ءتورت جىلى دا زىمىراپ وتە شىقتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇستازىمنىڭ اقىل-كەڭەسىمەن ۋاقىتىمنىڭ تەككە وتپەگەنىن انىق سەزدىم. عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا ۇزبەي قاتىستىم. جازعان ماقالالارىم رەسپۋبليكالىق «ۇلت تاعىلىمى» جۋرنالىندا باسىلىپ جاتتى. سەرىك ماقپىر ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ديپلوم قورعادىم. ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك اياقتاپ, اسپيرانتۋراعا ءتۇستىم. سودان سوڭ كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى ۋاقىتىندا اياقتاپ, قورعاۋعا دايىندالدىم. بىراق بۇل كەزدە عىلىمي كەڭەستەردىڭ ۋاقىتشا توقتاتىلعان كەزى ەدى. اعايىم ۋاقىتتى وتكىزبەي جەتەكتەپ, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-گە الىپ باردى. وندا پروفەسسور تۇرسىنبەك كاكىش ۇلىمەن تانىستىردى. عالىم اعانىڭ اق باتاسىن الىپ, قورعاۋدان دا ءساتتى ءوتتىم.
سەرىك اعا ماقپىر ۇلىنىڭ ۇستازى نىعمەت عابدۋللينگە سۇيىكتى شاكىرت بولعانى كوز الدىمدا ءوتتى. ۇستاز بەن شاكىرت اراسىنداعى ىستىق قارىم-قاتىناسقا بارلىعى قىزىعا قارايتىن. «سەكەڭنىڭ جەتەگىنە ەرسەڭ, ورگە قاراي جۇرەسىڭ, قاراعىم», دەگەن نىعمەت عابدۋلليننىڭ: «سەن سەكەڭە جاقسى شاكىرت بولاسىڭ», دەگەن ءسوزى مەنى ۇستازىما ودان دا جاقىنداتا ءتۇستى.
سەرىك ماقپىر ۇلىنىڭ ەڭ العاش زەرتتەگەن تاقىرىبى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ شىعارماشىلىق لابوراتورياسى بولسا, وسى باعىتتاعى عىلىمي ەڭبەكتەرى, مونوگرافيالارى دا جارىق كورگەن. عالىم اعا «ادەبيەتتانۋعا كىرىسپە», «ادەبيەت تەورياسى» سىندى پاندەردى قامتيتىن «ادامتانۋ ونەرى» دەپ اتالاتىن وقۋ قۇرالىن دا جازدى. وسى ەڭبەكتىڭ العىسوزىندە: «م.گوركيدىڭ ادەبيەتتى «ادامتانۋ عىلىمى» دەگەنى بارشاعا بەلگىلى. سونداي-اق, بەلگىلى ورىس ادەبيەتشى عالىمى ۆ.دنەپروۆتىڭ لەۆ تولستويدىڭ سۋرەتكەرلىك تاجىريبەسى حاقىندا جازعان «يسكۋسستۆو چەلوۆەكوۆەدەنيا» («سوۆەتسكي پيساتەل», لەنينگرادسكوە وتدەلەنيە, 1985) دەگەن زەرتتەۋ كىتابى دا بار. م.گوركي ءسوزىنىڭ شىندىعى, ۆ.دنەپروۆ اتاۋىنىڭ دالدىگى داۋ تۋعىزبايدى. سوندىقتان دا وقۋ قۇرالىن «ادامتانۋ ونەرى» دەپ اتاۋدى ءجون سانادىق» دەلىنگەن.
سەرىك اعا ادەبيەتتانۋشى عالىم رەتىندە عىلىمدى دارىپتەدى, ۇلاعاتتى ۇستاز رەتىندە مىڭداعان شاكىرتتىڭ جۇرەگىنە ىزگىلىك ساۋلەسىن سەپتى. عىلىمعا دەگەن ادالدىعىمەن, تازالىعىمەن, پاراساتتىلىعىمەن, تۋراشىلدىعىمەن كورىندى. شاكىرتتەرىن دە سولاي تاربيەلەدى. ءار ادامنىڭ باستى پارىزى ەلىنە, ۇلتىنا ادال قىزمەت ەتۋ بولسا, سەرىك ماقپىر ۇلى سول مىندەتتى بيىك تۇعىردا ورىنداعان جان.
«ناعىز ادامنىڭ بەلگىسى – كىسىلىك», دەگەن ەكەن شىعىس عۇلاماسى ءجۇسىپ بالاساعۇن. سەرىك ماقپىر ۇلى – كىسىلىك كەلبەتىن كەلىستىرىپ, شىنايىلىقتى اسقاقتاتىپ كەلگەن ارداقتى جان. ال ءوز زامانىنىڭ وزىق زيالىسى ەبىنەي بوكەتوۆ: «پاراساتتىلىق, شاراپاتتىلىق, كەڭدىك, ادالدىق عىلىمدا قىزمەت ىستەگەن ءاربىر ادامعا لايىق, حالقىمىزدىڭ ماپەلەپ, بەتكە ۇستارى – عىلىم ادامدارى» دەسە, سەرىك ماقپىر ۇلىنىڭ بويىنان وسى عىلىم ادامىنا لايىق ابزال قاسيەتتەردىڭ بارلىعى تابىلارى ءسوزسىز.
«ويلار, ويلار, قامىعام كەيدە. ءومىرىم مىناۋ, تولقىعان بەينە. قاس-قاعىم ساتتە وتەردەي, اۋىرلىق باتپاي, توگىلمەي تەر دە. پارىزىم مىناۋ, تۋعان ءبىر ەلگە, قالار ما دەپ وتەلمەي». بۇل «كوڭىل سازىنداعى» شۋماقتار... ۇستازدىڭ ازاماتتىق پارىزى دا تۋعان ەلگە ايانباي ەڭبەك ەتۋ بولسا, ول پارىزى وتەلگەندەي. وعان ەلدىڭ ءار تۇكپىرىندە جۇرگەن, ۇستازدىقتىڭ كەمەسىنە مىنگەن شاكىرتتەرى مەن عىلىم الەمىنە قادام باسقان عالىمدار ەڭبەكتەرى كۋا. ءداستۇر ساباقتاستىعى دەگەن وسى شىعار. سەرىك ماقپىر ۇلى ارامىزدا جۇرسە, قاۋمالاعان شاكىرتتەرى 70 جاسىمەن قۇتتىقتار ەدىك, ال ءبىز بۇگىن 70 جىلدىعى قارساڭىندا ۇستازدى ەسكە الىپ, ول سالعان سارا جولعا تەك باس يەمىز.
ريتا سۇلتانعاليەۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
ورال.
