كۇن تارتىبىندە – ترانسشەكارالىق وزەندەر ماسەلەسى

ءىس-شاراعا ەكى ەل پارلامەنتتەرى پالاتالارىنىڭ توراعالارى ماۋلەن اشىمباەۆ پەن ۆالەنتينا ماتۆيەنكو قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
«قازاقستان مەن رەسەيدىڭ عا­سىر­لارعا ۇلاسقان دوستىق بايلا­نىسى قازىرگى تاڭدا سىندارلى جا­نە ءوزارا ءتيىمدى مەملەكەتارالىق قا­رىم-قاتىناستىڭ نەگىزىنە اينالدى. ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىز تاۋەل­سىزدىككە, اۋماقتىق تۇتاس­تىق­قا جا­نە مەملەكەتتىلىككە دەگەن قۇر­مەتكە نەگىزدەلگەن», دەدى كوميس­سيا وتىرىسىن اشقان م.اشىم­باەۆ.
ءوز كەزەگىندە ۆ.مات­ۆيەن­كو ەكى ەلدىڭ ءوزارا قۇرمەتكە تا­بان تىرەگەن بايلانىسىنا باسا ءمان بەردى.
«بۇگىنگە دەيىن ءبىزدىڭ ەل­دەرى­مىز اراسىندا 400-دەن استام شارت پەن كەلىسىمگە قول قويىل­عان. بۇل مەملەكەتارالىق ىنتىماق­تاس­تىعىمىزدىڭ مىزعىماس زاڭدى جانە قۇقىقتىق نەگىزى ەكەنى ءسوزسىز. وسى جۇمىستارعا ەلدەرىمىزدىڭ پار­لامەنتتەرى دە ۇلكەن ۇلەس قوستى. مۇنداي قۇجاتتاردىڭ باستى با­عىتتارى مەملەكەتتىلىكتى, ەگەمەن­دىكتى, تاۋەلسىزدىكتى, ەلدەرىمىزدىڭ اۋماق­تىق تۇتاستىعىن ءوزارا مو­يىنداۋدا جانە ءبىر-ءبىرىنىڭ ىشكى ىستەرى­نە ارالاسپاۋدا كورىنىس تابادى. بۇل ەشقانداي ساياسي جاعداي­عا قاراماستان, وزگەرىسكە ۇشىرا­ماي­تىن ەڭ نەگىزگى ىرگەتاس بولىپ قالا بەرەدى», دەدى رەسەي فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى. سونداي-اق ول 30 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە تولىق قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان – پوستكەڭەستىك كەڭىس­تىكتە دامىعان نارىقتىق ەكونو­ميكاسى, تۇراقتى مەملەكەتتىك ينس­تيتۋتتارى, دەموكراتيالىق باس­­قارۋ جۇيەسى جانە قوس پالا­تالى پارلامەنتى بار ءتيىمدى مەم­لە­كەت­تەردىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ دوسى ءارى سەرىكتەسى رەتىندە ءبىز سىز­دەر­­دىڭ دامۋداعى تابىستارىڭىز بەن جە­تىس­تىكتەرىڭىزدى ءاردايىم قۋانىش­پەن قابىلدايمىز», دەدى ۆ.ماتۆيەنكو.
وتىرىس بارىسىندا قازاقستان مەن رەسەي سەناتورلارى ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندەگى بىرقاتار وزەكتى ماسە­لەگە نازار اۋداردى. اتاپ ايت­قاندا, اەروعارىش سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ پەرس­پەكتيۆالارى ءسوز بولدى. سونىڭ اياسىندا عارىشتى يگەرۋ جانە «بايقوڭىر» كەشەنىن بىرلەسىپ پايدالانۋ باعىتتارى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
سونداي-اق كوميسسيا مۇشەلەرى وڭىرارالىق جانە شەكارا ماڭىن­داعى بايلانىستى نىعايتۋ تەتىك­تەرىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ىشىندە, قازاقستان – رەسەي شەكاراسىنان وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ جۇمىسىن جەتىل­دىرۋ ءىسى دە بار.
قازىرگى تاڭدا شەكارادا 30 وتكى­زۋ بەكەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ 17-ءسى كوپجاقتى, ال قالعان 13-ءى ەكى­جاق­تى. قازاقستان تاراپى جۇكتەمە مەن وتكىزۋ قابىلەتىن ەسكەرىپ, 27 بە­­كەت­تى قايتا جاڭارتۋ ماسەلەسىن كو­تەردى.
م.اشىم­باەۆ مۇنداي وتكى­زۋ پۋنكتتەرىنىڭ ءتيىمدى جۇمىسى ەكى ەلدىڭ دە ازاماتتارى مەن بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ايت­تى. سول سەبەپتى سەنات سپيكەرى اتال­عان بەكەتتەردى قايتا جاڭارتۋ بو­يىن­شا بىرلەسكەن شارالاردى جان­داندىرۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
«بۇل وتكىزۋ بەكەتتەرى ەكى ەلدىڭ دە ازاماتتارى ءۇشىن اسا ما­ڭىز­دى. جىل سايىن سول بەكەت­تەر ارقىلى 44 ميلليوننان استام ازامات جانە 7,5 ميلليون اۆتوكولىك وتەدى. قازىر­گى تاڭدا قازاقستان مەن رەسەي ارا­سىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ اي­تار­لىقتاي بولىگى شەكارا ماڭىن­داعى وڭىرلەرگە تيەسىلى. بۇل – بيزنەس وكىلدەرى مەن كولىك-لوگيستيكا كوم­پانيالارى اتالعان وتكىزۋ پۋنكتتەرىن وتە بەلسەندى قولدانادى دەگەن ءسوز», دەدى سەنات توراعاسى.
وسىعان وراي, م.اشىم­باەۆ ەكى تاراپ تا شەكاراداعى وتكىزۋ بەكەت­تەرى­نىڭ ءتيىمدى ءارى كەدەرگىسىز جۇمىس ىس­تەۋ­ىنە مۇددەلى ەكەنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار ترانس­شەكارالىق وزەندەردىڭ ەكولو­گيالىق ماسەلەلەرىنە دە ايرىقشا كوڭىل ءبولدى. م.اشىم­باەۆ بۇل ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋ اتال­عان وزەندەردى جاعالاي قونعان ەلدى مە­كەندەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كا­لىق دامۋىنا جانە جەرگىلىكتى ازا­مات­تاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارت­تىرۋعا تىكەلەي ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل رەتتە ءبىرىنشى كەزەك­تە جايىق وزەنىندەگى سۋ دەڭ­گەيى­­نىڭ تو­مەندەپ كەتۋى ءسوز بولىپ وتىر. سوعان بايلانىستى وڭىر­دە­گى ەكولو­گيالىق جاعداي ناشار­لاپ كەتكەنى بەلگىلى. ايماق تۇرعىن­دارى ءۇشىن اتالعان وزەننىڭ سترا­تە­­گيالىق ماڭىزى زور. اۋىل شارۋا­شىلى­عىنىڭ دامۋى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ وسى وزەننىڭ جاعدايىنا تىكەلەي بايلانىستى. سونداي-اق ەرتىس وزەنىنە دە قاتىس­تى بىرقاتار ماسەلە بار», دەدى م.اشىم­­باەۆ.
سەنات توراعاسى بىلتىر قا­بىل­دانعان ەكىجاقتى 2021-2024 جىل­دارعا ارنالعان ترانسشە­كا­رالىق جايىق جانە ەرتىس وزەندەرىنىڭ ەكو­جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋ باعدار­لاماسى اياسىندا بىرلەسكەن جۇمىس­تار قولعا الىناتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ودان بولەك, تاراپتار دەپۋتات­تار­دىڭ بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىلى جانە ءتيىستى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسكەن جۇمىس ماڭىزدى ەكو­لو­گيالىق پروبلەمالاردى ءتيىمدى شەشۋگە ءوز اسەرىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى.