– ەلەنا نيكولاەۆنا, قازاقستاندا سارا نازارباەۆا قۇرعان ء«وزىن-ءوزى تانۋ» باعدارلاماسى ەرەكشە ەكەنىن ءسىز ۇنەمى ايتىپ ءجۇرسىز. ال ونىڭ بىرەگەيلىگى مەن ەرەكشەلىگى نەدە؟
– بىرىنشىدەن, بۇل – ادامنىڭ ومىرىندەگى قۋانىشتى جانە باقىتتى ءسات رەتىندەگى بالداۋرەن – بالالىق شاقتىڭ ءابسوليۋتتى قۇندىلىعى تۋرالى يدەيا. ونىڭ نەگىزىندە بالانىڭ بارلىق رۋحاني كۇشتەرى مەن قابىلەتتەرىن ۇيلەسىمدى دامىتۋ, ار-وجدانعا ساي ءومىر سۇرۋگە دەگەن ۇمتىلىستى تاربيەلەۋ يدەياسى جاتىر. ەكىنشىدەن, بۇل – قوعامدى قايتا قۇرۋدىڭ جانە قوعامدىق سانادا جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋدىڭ باستى جولى رەتىندە تاربيەگە دەگەن كوزقاراس. ءيا, ءبىزدىڭ ء«وزىن-ءوزى تانۋ» ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن عىلىمي-پراكتيكالىق ازىرلەۋ «بوبەك» ورتالىعى قىزمەتىنىڭ جەتەكشى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن ۇنەمى ايتىپ جۇرگەنىمىز راس. يدەيا اۆتورىنىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن قايىرىمدىلىق باعدارلامالار مورالدىك-رۋحاني اعارتۋ جانە ادامگەرشىلىك رۋحىنداعى تاربيەمەن تولىقتىرىلماعان جاعدايدا ول قىسقا مەرزىم ارالىعىندا عانا ناتيجە بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا بالانىڭ ومىردەگى العاشقى قادامداردان باستاپ, ءوزىن-ءوزى تانۋعا, تاعدىرىن تۇسىنۋگە, بويىنداعى قارىم-قابىلەتىن ۇتىمدى پايدالانۋعا كومەكتەسەتىن جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار تۋرالى ءبىلىم بەرۋ اسا قاجەت. سوندىقتان دا, ءبىزدىڭ پەداگوگيكالىق جۇيەمىزدىڭ ءمانى – كونە زاماننان كەلە جاتقان حالىق دانالىعىنا نەگىزدەلگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ پەداگوگيكاسى. ادام باقىتى مەن ومىرلىك ساتتىلىكتىڭ قۇپياسى ءبىر جاعىنان وتە كۇردەلى, ەكىنشى جاعىنان قاراپايىم بولىپ كورىنەدى. ء«وز-وزىڭىزبەن ۇيلەسىمدىلىك», «تابيعاتپەن ۇيلەسىمدىلىك» جانە «قوعاممەن ۇيلەسىمدىلىك»» سەكىلدى قۇندىلىق باعدارلارى ارقىلى ادامنىڭ تۇتاس تابيعاتى مەن ونىڭ دەنساۋلىعىنىڭ رۋحاني نەگىزىنە تەرەڭ بويلاۋعا بولادى. وسى قۇندىلىقتار ء«وزىن-ءوزى تانۋ» يننوۆاتسيالىق جالپىعا مىندەتتى وقۋ ءپانىنىڭ نەگىزىن قۇراپ وتىر. ونىڭ ميسسياسى – بالالار مەن جاستاردى باقىتتى ومىرگە باعىتتاۋعا باسشىلىق جاساۋ.
– سارا الپىسقىزىنىڭ بالالار ءومىرىن جاقسارتۋعا قوسقان ۇلەسىن قالاي باعالايسىز؟ وسى كۇنگە دەيىن نە ىستەلدى جانە نە ىستەۋ كەرەك؟
– كۇنى بۇگىنگە دەيىن وسى باعىتتا وتە اۋقىمدى شارالار اتقارىلدى. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە, سارا نازارباەۆا قوعامدا جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى بەكىتۋ ءۇشىن قۋاتتى قوزعالىس ۇيىمداستىرعانىن ايتا كەتكەن ابزال. بۇل نازارباەۆا حانىمنىڭ ءوز حالقى مەن بۇكىل ادامزات الدىنداعى وراسان زور ەڭبەگى ەكەنى ەش داۋ تۋعىزبايدى. سارا الپىسقىزى ءوزىنىڭ بۇكىل ومىرلىك ۇستانىمى جانە ءىس-ارەكەتىمەن كەلەشەك ۇرپاققا قىزمەت ەتۋدىڭ شىنايى ۇلگىسىن كورسەتۋدە. ول بالالار ءومىردىڭ ەڭ ۇلكەن سىيى ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ءار جەتكىنشەكتىڭ سۇيەتىن جانە سۇيە الاتىن, مەيىرىمدى جانە جاناشىر, ءوزارا تۇسىنىستىككە دايىن, باقىتتى ءومىردىڭ ءار ساتىنەن قۋانىشتى سەزىنەتىن شىنايى ادام بولىپ قالىپتاسۋىنا كومەكتەسۋ. اينالاسىنا شۋاعىن شاشىپ, قايىرىمدىلىق جاساۋ, قامقورلىق كورسەتۋ جانە قانداي دا ءبىر يگى-شارالاردىڭ باسى-قاسىنان تابىلۋ سارا نازارباەۆانىڭ ومىرلىك قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان سارا الپىسقىزى ءبىرىنشى حانىم دارەجەسىندە جاساعان ەڭ العاشقى قادامى – اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان, مەيىرىم مەن ءۇي جىلۋىنان ايىرىلعان بالالارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا «بوبەك» قورىن قۇرۋى. قوردىڭ پرەزيدەنتى بالالاردى شىن مانىندە ءسۇيىپ, ولاردىڭ مىقتى ءارى دەربەس بولىپ قالىپتاسۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋدە. دەمەك, ءوسىپ كەلە جاتقان ادام ءۇشىن شىنايى يگىلىك – تابيعي تالانتى مەن ومىرشەڭدىگىن دامىتۋ, وي مەن ءسوزى جانە ءىس-ارەكەتتەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋ. نازارباەۆا حانىمنىڭ قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى «بوبەك» مامانداندىرىلعان وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن قۇرۋ ەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اتا-انا قامقورلىعىنان ايىرىلعان بالالار وقۋ مەن دەمالۋ, دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ جانە شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ, ءوز قابىلەتتەرىن دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە يە بولىپ وتىر. جالپى, «بوبەك» ىزگىلىكتى پەداگوگيكا مەن بالالىق شاقتى قولداۋ پەداگوگيكاسىنىڭ ۇزدىك داستۇرلەرى نەگىزىندە قۇرىلدى. س.نازارباەۆا ءاربىر ادامي قۇندىلىقتاردى انا بەينەسىمەن بايلانىستىرادى. رۋحاني كوشباسشى جانە ۇلتتىق اۋقىمداعى قوعام قايراتكەرى رەتىندە ول بالانى قورعاۋدىڭ تۇتاس الەۋمەتتىك-پەداگوگيكالىق جۇيەسىن قۇرىپ, ونى اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك ينستيتۋت پەن مەملەكەتتىك باسىمدىققا اينالدىردى. سول سەبەپتى دە, نازارباەۆا حانىم ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ادامنىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىنىڭ بىرەگەي پەداگوگيكالىق جۇيەسىنىڭ يدەيالىق شابىت بەرۋشىسى بولىپ تابىلادى.
سارا الپىسقىزى ەلىمىزدە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە گۋمانيستىك قۇندىلىقتاردى, ىزگىلىك پەن ادىلدىك مۇراتتارىن بەكىتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان جاھاندىق اۋقىمداعى رۋحاني كوشباسشى جانە قوعام قايراتكەرى رەتىندە ءبىراۋىزدان مويىندالدى. وسى سالاداعى ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن ول جوعارى حالىقارالىق ناگرادالارمەن ماراپاتتالدى. الايدا س.نازارباەۆا حانىم ءۇشىن ەڭ جوعارى ماراپات – بالالاردىڭ باقىتى. سول سەبەپتى دە سارا الپىسقىزى ءار جەتكىنشەكتىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋى, ۇيلەسىمدى دامۋى جانە ءوزىن-ءوزى تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايدىڭ بارلىعىن جاسادى. ول كىسىنىڭ تۇلعالىق فەنومەنىن سيپاتتاي وتىرىپ, س.نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇزەگە اسىرىلعان قوعامدىق باستامالارىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىن ءبولىپ تە كورسەتۋگە بولادى: «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىن قۇرۋ, «SOS قازاقستاننىڭ بالالار اۋىلدارى» جوباسىن ۇيىمداستىرۋ, مەكتەپ باعدارلاماسىنا ء«وزىن-ءوزى تانۋ» ءپانىن ەنگىزۋ... بۇگىنگى تاڭدا بۇل باستامالار جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتىر جانە دە ول كەلەشەك ۇرپاقتى تاربيەلەۋ سالاسىنداعى باعا جەتپەس قۇندىلىقتار دەپ باعالانۋدا.
– «قازاقستانداعى SOS بالالار اۋىلى» – ەل تاريحىنداعى جەتىم بالالاردى قولداۋدىڭ ماڭىزدى جوبالارىنىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز. وسى الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى جەتىستىكتەرىڭىز قانداي؟
– 2000 جىلى ەلوردادا «SOS بالالار اۋىلى» اشىلسا, 2004 جىلى تەمىرتاۋدا ءدال سونداي اۋىل پايدا بولدى. ۋاقىت وزعان سايىن سارا الپىسقىزى باستاعان يگى ءىس ودان دا كوپ بالالاردى قامتىدى. بۇلدىرشىندەردىڭ تاعدىرىنا بەي-جاي قارامايتىن سەرىكتەستەردىڭ دە سانى كۇرت ءوستى. وسى ورايدا, مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان دا بەلسەندى قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. 2014 جىلى سارا الپىسقىزى جەتىم بالالار مەن اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان جانداردى قولداۋ ءۇشىن تاعى ءبىر الەۋمەتتىك باعدارلاما ۇسىندى. اتاپ ايتساق, ءبىرىنشى ماۋسىمدا ول مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى (مبجج) باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىنە نىسانالى قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا كەلىسىمگە قول قويدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ بارلىق بالالار مەكەمەلەرىنەن جۇزدەگەن مىڭ تۇلەك ارناۋلى ورتا جانە جوعارى ءبىلىم الۋ ءۇشىن دەپوزيت الدى. ءبىلىم بەرۋ دەپوزيتتەرى يەگەرلەرىنىڭ قاتارىندا «SOS بالالار اۋىلىنىڭ» تاربيەلەنۋشىلەرى دە بار. سارا الپىسقىزى «SOS بالالار اۋىلدارىن» ۇنەمى قولدايدى – سىيلىقتار جىبەرەدى, ۇنەمى جۇزدەسىپ, تىلدەسىپ تۇرادى. 2020 جىلى كوروناۆيرۋسكە بايلاناستى كارانتين جاريالانعان كەزىندە سارا الپىسقىزى العاشقىلاردىڭ لەگىندە جاس جەتكىنشەكتەرگە قولداۋ كورسەتتى. وسىنداي قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە «SOS بالالار اۋىلدارى» ءدارى-دارمەك, دەزينفەكتسيا مەن قورعاۋ قۇرالدارىنىڭ جەتكىلىكتى قورىنا يە.
قازاقستاننىڭ قوعامدىق ءومىرى مەن سارا نازارباەۆانىڭ جەكە تاعدىرى تاريحىنداعى شەشۋشى ءسات – «وتباسىلىق بالالار ۇيلەرى مەن جاسوسپىرىمدەر ۇيلەرى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى. ول پروبلەمالاردى شەشۋ مەن بالالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن رەسمي تۇردە بەكىتتى. قوعام قايراتكەرى سارا الپىسقىزى بەلسەندىلىگىن ارقاسىندا قازاقستانداعى بالالىق شاقتى الەۋمەتتىك-پەداگوگيكالىق قولداۋ ينستيتۋتىنىڭ تولىق ءارى ناقتى ۇيىمداستىرۋشىلىق بەزەندىرىلۋىنە قول جەتكىزىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمدارىندا بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ جانە بالالاردى قورعاۋ جونىندەگى وبلىستىق دەپارتامەنتتەردىڭ قۇرىلۋى ارقىلى جاس قازاقستاندىقتارعا مەملەكەتتىك قورعانشىلىق جۇيەلى سيپاتقا يە بولدى. ەندى ءبىزدىڭ الدىمىزدا باستى مىندەت تۇر – قوعامداعى ءار ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى, بيزنەس وكىلدەرى جانە شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيانى جۇمىلدىرا وتىرىپ, ادامگەرشىلىك-رۋحاني ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ. ويتكەنى, ءبىز قانداي دا ماماندىقتىڭ يەسى بولعانىمىزعا قاراماستان, ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە, بالالارعا باقىت تىلەيتىن اتا-انا ەكەنىمىزدى ۇمىتپايىق.
سارا الپىسقىزى باستاعان ء«وزىن-ءوزى تانۋ» ادامگەرشىلىك-رۋحاني ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى قازىرگى زامان تالابىنا ساي ءوز ميسسياسىن ابىرويلى اتقارۋدا. بۇل يدەيانىڭ نەگىزىندە جان-جاعىنا جاقسىلىق جاساۋ, مەيىرىمدى ءارى ادال بولۋ, بارشا جاراتىلىس يەلەرى مەن اينالاڭداعى ادامدارعا ماحاببات كوزىمەن قاراۋ, ولاردىڭ يگىلىگىنە جاردەمدەسۋ, تۋعان جەرىن شىن جۇرەكتەن جانە جان-تانىمەن ءسۇيۋ, ونىڭ وركەندەۋىنە قىزمەت ەتۋ سەكىلدى ماڭگىلىك اقيقات جاتىر. مىنە, ادامدى ادام ەتىپ, ازامات ءارى تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىراتىن وسى قاسيەتتەر.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
