قوعام • 15 مامىر، 2021

15 مامىر – حالىقارالىق وتباسى كۇنى

70 رەت كورسەتىلدى

جىل سايىن 15 مامىردا بۇكىل الەمدە وتباسى كۇنى تويلانادى. وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ايگۇل راقىشەۆا وتباسىلىق قۇندىلىقتار جانە قازاقستانداعى وتباسى ينستيتۋتى تۋرالى سۇبەلى سۇحبات بەردى، دەپ حابارلايدى  Egemen.kz Ruh.kz پورتالىنا سىلتەمە جاساپ.

ايگۇل قۋانىشبايقىزى، مەرەكە قۇتتى بولسىن! حالىقارالىق وتباسى كۇنىنىڭ ماڭىزى قانداي؟

“ ۇلى جول – وتباسى تابالدىرىعىنان باستالادى”. وسى حالىق ماقالى ارقىلى بۇگىنگى اڭگىمەمىزدى باستاعىمىز كەلەدى. وتباسى، ادالدىق جانە ماحاببات – ءار ادامنىڭ ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى قۇندىلىقتار. ادامنىڭ ءومىر جولى وتباسىنان باستالادى: تۋىلۋ، تاربيەلەۋ، قۇندىلىق باعدارلارى مەن كوزقاراستارىن قالىپتاستىرۋ، داستۇرلەردى بەرۋ، رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋ.

بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىمەن 1993 جىلى 15 مامىردا اتاپ وتىلەتىن حالىقارالىق وتباسى كۇنى جاريالاندى. مەرەكەنىڭ نەگىزگى ميسسياسى – قوعامنىڭ نازارىن وتباسى پروبلەمالارىنا، وتباسى قۇندىلىقتارىن تاربيەلەۋ جانە نىعايتۋ ماسەلەلەرىنە اۋدارۋ.

وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتى تۋرالى ايتا الاسىز. قانداي باعىتتار بويىنشا جۇمىس ىستەيسىز؟

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا وتباسىلىق ساياسات مەملەكەتتىڭ باستى باسىمدىعى بولىپ تابىلادى جانە وتباسىن نىعايتۋ مەن قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى بويىنشا جۇيەلى جانە كەشەندى جۇمىس جولعا قويىلعان.

وتباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنە وتىرىپ، “رۋحاني جاڭعىرۋ “قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى” كەاق قۇرىلىمىندا 2019 جىلى وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلدى. ءبىزدىڭ مىندەتتەرىمىزدىڭ اراسىندا: وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياسات سالاسىندا ساندىق جانە ساپالىق الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ; وتباسىلىق ساياسات ينستيتۋتتارىنىڭ ادىستەمەلىك بازاسىمەن قامتاماسىز ەتۋ; وتباسىلىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە ۇسىنىمدار دايىنداۋ جانە ت.ب. بار.

بۇگىنگى كۇنى ورتالىق قىزمەتكەرلەرى قازاقستاندىق كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ جاعدايى مەن دامۋىن زەرتتەۋ بويىنشا; ەرتە نەكە بويىنشا; وتاندىق كينوداعى گەندەرلىك ستەرەوتيپتەر بويىنشا، اۋىلدىق وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك پورترەتى بويىنشا، اجىراسۋلار بويىنشا، اتا-انا مودەلى جانە اتا-انا الەۋەتى بويىنشا الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى. “قازاقستاندىق وتباسىلار-2020” ۇلتتىق بايانداماسى، “قازاقستاندىق وتباسىلاردى مەملەكەتتىك قولداۋ بويىنشا قولدانىستاعى شارالاردىڭ تيىمدىلىگى”تالدامالىق بايانداماسى دايىندالدى. قازاقستانداعى وتباسىلىق ءال-اۋقات يندەكسىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسى ازىرلەندى.

ورتالىق بىرنەشە ادىستەمەلىك قۇرالداردى ازىرلەدى: تۇرمىستىق زورلىق – زومبىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ ۇزدىك پراكتيكالارى بويىنشا; جاستاردى وتباسىلىق ومىرگە دايىنداۋ بويىنشا; اگرەسسورلارمەن جۇمىس بويىنشا; تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى بولدىرماۋ جونىندەگى اقپاراتتىق انىقتامالىق-نۇسقاۋلىق.

ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ قىزمەتى قوعامدىق وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا، وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى، وتباسى مەن نەكەنىڭ ماڭىزدىلىعىن قولداۋعا جانە دامىتۋعا باعىتتالعان. ويتكەنى، وتباسىن قۇرىپ قانا قويماي، سەنىم، شىدامدىلىق، تۇسىنىستىك پەن ءوزارا قولداۋعا نەگىزدەلگەن بۇكىل الەمدى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.

ورتالىق وتباسى ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن قازاقستاندىق، سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتادى. ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى: سەمينار-ترەنينگتەر، ۆەبينارلار، ونلاين-فەستيۆالدار، وتباسىلىق ساياسات ماسەلەلەرى بويىنشا دوڭگەلەك ۇستەلدەر، ولارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، ۇكىمەتتىك ەمەس جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ، حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ، وتباسىلىق پسيحولوگتاردىڭ، مەدياتورلاردىڭ وكىلدەرى قاتىسادى.

وتباسى قازاقستاندىقتاردىڭ كوزىمەن. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى قانداي؟

كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ جاعدايى مەن دامۋىن زەرتتەۋ بويىنشا الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، كوپ بالالى قازاقستاندىق اتا – انالاردىڭ كوپشىلىگى وتباسىن ءومىردىڭ ءمانى دەپ سانايدى-رەسپوندەنتتەردىڭ 75،1% – ى وسىنداي جاۋاپ بەردى.

كوپ بالالى وتباسىلارداعى وتباسىلىق ءوزارا قارىم-قاتىناستاردى تالداۋ قازاقستاندىق كوپ بالالى وتباسىلارعا وتباسىلىق ومىرگە قاناعاتتانۋدىڭ جوعارى دارەجەسى ءتان ەكەنىن كورسەتتى. كوپبالالى وتباسىنىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەتىن فاكتورلار ءوزارا تۇسىنىستىك، قۇرمەت (68،2%)، ەرلى-زايىپتىلار اراسىنداعى ماحاببات (51،8%)، ماتەريالدىق بايلىق (14%)، بالانىڭ تۋى (11،1%).

ايگۇل راقىشەۆا
ايگۇل راقىشەۆا. فوتو: قانات مىڭباەۆ

پاندەميا جاعدايىندا وتباسىنىڭ ءرولى قانداي؟

وتكەن جانە اعىمداعى جىلدىڭ باستى ەرەكشەلىگى بۇكىل الەم كورونوۆيرۋس – COVID-19 جاپپاي پاندەمياسىنا تاپ بولدى، بۇل ءسوزسىز قازاقستاندىق وتباسىلارعا اسەر ەتە المادى.

كارانتيندىك شارالاردىڭ وتباسىلىق قارىم-قاتىناستارىن نىعايتۋعا اسەر ەتەتىن جاعىمدى فاكتورلاردىڭ ىشىندە ساراپشىلار جاقىندارىنىڭ قۇندىلىعى تۋرالى حاباردار بولدى، تۋىستارىنا كوبىرەك ۋاقىت ءبولۋ مۇمكىندىگى، بىرلەسكەن وتباسىلىق دەمالىس، ءوزىن-ءوزى تاربيەلەۋ جانە ويلاۋدى وزگەرتۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى.

بولاشاق وتباسى رەسپوندەنتتەردىڭ كوزىمەن.

ناتيجەلەر بالانىڭ گەندەرلىك ءرولىن، پسيحولوگيالىق تەپە-تەڭدىگىن، ەموتسيونالدى كوڭىل-كۇيىن، مىنەزىن جانە بولاشاق ءومىرىن انىقتاۋ نەگىزىنەن اتا-انالارعا، بالالارمەن قارىم-قاتىناسىن قانشالىقتى دۇرىس قۇرعانىنا، بالا تاربيەسىندەگى ستراتەگياسىنىڭ قانشالىقتى دۇرىس بولعانىنا بايلانىستى ەكەنىن كورسەتتى. ايتا كەتۋ كەرەك، اتا-انالار بۇگىن ءوز بالالارىندا تاربيەلەيدى، بولاشاقتا بارلىق كەيىنگى ۇرپاقتاردىڭ تاربيەسىندە كورىنەدى.

“قازاقستاندىق وتباسىلار – 2020” ۇلتتىق بايانداماسىندا قازاقستاندىقتار ءوز بالالارىندا قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلاتىن نەگىزگى قۇندىلىقتار ەڭبەكقورلىق (64،1%)، ۇلكەندەرگە قۇرمەت (54،9%)، ءوزىن-ءوزى قۇرمەتتەۋ (28،5%)، وزىنە سەنىمدىلىك (20،6%) جانە پاتريوتيزم (16،4%) بولىپ تابىلاتىنى اتاپ ءوتىلدى.

ورتالىقتىڭ زەرتتەۋلەرىمەن كيور سايتىندا تانىسۋعا بولادى www.kior.kz

قازاقستاندىقتاردى مەرەكەمەن قۇتتىقتاساڭىز؟

بۇگىن ءبىز ءۇشىن ەرەكشە كۇن. قازاقستاندىق وتباسىلاردى مەرەكەمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى. ارقاشان ساۋ جانە باقىتتى بولىڭىز، ءبىر – ءبىرىڭىزدى جاقسى كورىڭىز جانە قولداۋ كورسەتىڭىز، ءاردايىم جاقىن، قامقور بالالار، نەمەرەلەر، شوبەرەلەر بولسىن-بۇل الەمدى ءبىرشاما جاقسارتادى!

سوڭعى جاڭالىقتار

ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى كوبەيەدى

ايماقتار • 11 ماۋسىم، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار