تەاتر • 28 ءساۋىر، 2021

باس شاھارداعى بالەت شەرۋى

45 رەت كورسەتىلدى

كوكتەمنىڭ كوركەم كۇنىن كارانتيننىڭ قاتاڭ تالاپتارى كولەگەيلەگەنىمەن، ەلورداداعى مادەني ونەر وشاقتارى ساقتىق شارالارىن بارىنشا ساقتاي وتىرىپ، كورەرمەنىن قۋانتۋعا قاشاندا دايىن ەكەنى كوڭىل قۋانتادى. اسىرەسە دەمالىس كۇندەرىن ماعىنالى وتكىزگىسى كەلەتىن تالعامپاز قاۋىم ءۇشىن «استانا وپەرا» مەن «استانا بالەت» تەاترلارىنىڭ تارتۋى مول.

 

ءساۋىردىڭ سوڭعى كۇندەرىن بارىنشا سۇلۋلاندىرۋعا تىرىسقان قوس تەاتر ۇجىمى بىرنەشە كۇن قاتارىنان بالەتسۇيەر قاۋىمدى بەكزات ونەردىڭ ۇزدىك تۋىندىلارىمەن قاۋىشتىردى. اسىرەسە كوزىقاراقتى كورەرمەندى قاتتى قۋانتقان ونەر جاڭالىعى – ءبىر­شاما ۋاقىت ۇزىلىستەن كەيىن ب.اسافەۆتىڭ «باقشاساراي بۇرقاعى» بالەتىنىڭ «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ رەپەرتۋارىنا قايتىپ ورالۋى بولدى. ونەردىڭ ايتۋلى وقيعاسىن اسىعا كۇتكەن قاۋىم دەمالىس كۇندەرى ايگىلى دە اسەم حورەوگرافيالىق پوە­مانى تاماشالاۋ ءۇشىن «استانا وپەرا» تەاترىنا قاراي اعىلدى. قويۋشى بالەتمەيستەر، «استانا وپەرا» بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى، رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى التىناي اسىل­مۇراتوۆا روستيسلاۆ زا­حاروۆ حورەوگرافياسىنىڭ تۇپ­نۇس­قاسىن قايتا جاڭعىرتۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ، تاماشا تۋىندىنى كورەرمەنىمەن قاۋىشتىردى.

– ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – اتالعان سپەكتاكلدى تۇپنۇسقاعا بارىنشا جاقىنداتا ءتۇسۋ. ارينە بەزەندىرۋ سول قالپىندا قالدى. الايدا ءبىز ر.زاحاروۆتىڭ باستاپقى نۇسقا­سىنداي بولۋى ءۇشىن حورەوگرافيا بويىنشا جۇمىس ىستەدىك. مەن بۇل سپەكتاكلدى كورىپ ءوس­تىم، العاش رەت ول 1934 جىلى كي­روۆ تەاترىنىڭ ساحناسىندا قويى­لىپ، كەيىنگى جىلدارى دا كورسەتىلدى»، دەپ قويىلىم الدىندا دايىندىق بارىسىنداعى شىعارماشىلىق ىزدەنىسىمەن بولىسكەن قويۋشى بالەتمەيستەر التىناي اسىلمۇراتوۆانىڭ «باقشاساراي بۇرقاعى» بالەتىنە سىيلاعان بەينەلى ءتىلى مەن كوركەم كوزقاراسى تەاترعا جينالعان كورەرمەننىڭ تاڭدانىسىن ارتتىردى. ال قويۋشى ديريجەر ارمان ورازعاليەۆ وركەستردىڭ ءمىنسىز دىبىستالۋىنا جاۋاپ بەرسە، ساحنانىڭ شىعىس ناقىشتاعى جابدىقتارىن قويۋشى-سۋرەتشى، قازىرگى زاماننىڭ اتاقتى ستسەنوگرافى ەتسيو فريدجەريو مەن كوستيۋمدەر بويىنشا سۋرەتشى، «وسكار» سىيلىعىنىڭ يەگەرى فرانكا سكۋارچاپينونىڭ ۇشقىر قيا­لى ودان ءارى كورىكتەندىرە ءتۇستى.

تەاتر تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك، كومپوزيتور بوريس اسافەۆتىڭ «باقشاساراي بۇرقاعى» بالەتىنىڭ الەمدىك تۇساۋكەسەرى 1934 جىلدىڭ 28 قىركۇيەگىندە لەنينگرادتاعى س.م.كيروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا (مارينسكي) كەسىلدى. سودان بەرى 90 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى ءۇزىلىسسىز الەمنىڭ ۇزدىك بالەت ترۋپپالارىنىڭ ورىنداۋىندا كورەرمەننىڭ كوركەم تالعامىن قالىپتاستىرۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ايگىلى بالەتتىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساحنالاردى باعىندىرعان بۇل جەتىستىگى ءھام جەڭىسى «استانا وپەرا» تەاترى تورىندە قايتا جاڭعىرىپ، جاڭاشىل باعىتتا ەلوردالىق بەكزات ونەر باعالاۋشىلارىنا ءۇن قاتتى.

دەمالىس كۇندەرىنىڭ كوركىن كىرگىزگەن «استانا وپەراداعى» «باقشاساراي بۇرقاعى» بالەتىنىڭ تاماشا اسەرىن «استانا بالەت» تەاترى ساحناسىندا قويىلعان مۋكارام ءاۆاحريدىڭ «بەيبارىس سۇلتان» بالەتى ودان ءارى ءساتتى جالعادى. مىسىر مەن سيريا سۇلتانى بەيبارىستىڭ عۇمىرىن سۋرەتتەيتىن اۋقىمدى قويىلىم تۇساۋى كەسىلگەن كۇننەن باستاپ-اق ونەردىڭ ۇلكەن جاڭالىعىنا اينالعاندىعىنان بالەتسۇيەر قاۋىم حاباردار. سپەكتاكل سيۋ­جەتى بەيبارىستىڭ بالالىق شاعىن سۋرەتتەۋدەن باستالادى. اۋىلدىڭ مامىراجاي تىرشىلىگىن بۇزعان شاپقىنشىلار قۇل بازارىندا ساتۋ ءۇشىن ۇل بالالاردى الىپ كەتەدى. ءسويتىپ ماملۇك اسكەرىنىڭ قاتارىنا قابىلدانعان بەيبارىستى كۇندىز-ءتۇنى اسكە­ري دايىندىقتان وتكىزەدى. تۋ­ما قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا ول سۇلتان­نىڭ ۇزەڭگىلەس ۇلانى مارتەبەسىنە يە بولىپ، اقىر سوڭىندا ماملۇك سۇلتاناتىنىڭ امىرشىسىنە اينالدى.

– بىلتىر جەلتوقسان ايىندا كورەرمەن قاۋىم بۇل سپەك­تاكلدى العاش تاماشالاعان ەدى. «بالەت پەن ۇلتتىق ءبيدى قولداۋ جانە دامىتۋ قورى» مەن باس سەرىكتەس «سامۇرىق-قازىنا» اق قولداۋىمەن وتكەن پرەمەرا قا­لىڭ كوپشىلىكتى ەلەڭ ەتكىزگەن وتاندىق بالەت ونەرىندەگى ايتۋلى قۇبىلىسقا اينالدى. ويتكەنى بالەت قويىلىمىمەن قاتار، قازاق­ستاندا تۇڭعىش رەت وسى اتتاس تەلە­بالەت ءتۇسىرىلىمى دە وتكەن بولاتىن»، دەپ تاماشا قويىلىمنىڭ ەرەك­شەلىگىنە توقتالعان «استانا بالەت» تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەك­شىسى رف ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى نۇرلان قانەتوۆ «بەيبارىس سۇلتان» بالەتىنىڭ بۇگىندە «استانا بالەت» تەاترى رەپەرتۋارىنداعى ۇزدىك تۋىن­دىلاردىڭ كوشىن باستايتىندىعىن دا زور ماقتانىشپەن اتاپ ءوتتى.

سپەكتاكلدىڭ ساحناعا جول تارتۋىنا ەلىمىزدىڭ تانىمال ونەر قايراتكەرلەرى قاتىستى. اتاپ ايتساق، قويۋشى-حورەوگراف مۋكارام اۆاحري، كومپوزيتورلار حاميت شاڭعاليەۆ پەن اليبەك الپيەۆ جانە اقىن، ليبرەتتو اۆتورى باقىت قايىربەكوۆتىڭ شىعارماشىلىق وداعى ايتۋلى بالەتكە شىن مانىندە تاماشا تىنىس سىيلادى. سونىمەن قاتار قويىلىم جۇمىستارىنا اتسالىسقان قويۋشى-سۋرەتشى لەونيد باسين، جارىق سۋرەتشىسى ارسەنيا سافيۋللينا مەن ونىڭ اسسيستەنتى روبەرت داۋتوۆ، كوستيۋم سۋرەتشىسى اسيا سولوۆەۆانىڭ ساحناداعى سونى ىزدەنىستەرى دە كورەرمەن نازارىنان تىس قالعان جوق. اسەم بالەتتەن عالامات اسەر العان تالعامپاز قاۋىم قويى­لىم سوڭىندا تولاسسىز سوعىل­عان قوشەمەتىمەن تەاتر ترۋپ­پاسىنا رياسىز ىقىلاسىن ءبىل­دىردى. ەلوردانىڭ مادەني ومىرىنە تەڭدەسسىز كوركەمدىك پەن تاماشا تىنىس سىيلاعان ايتۋلى ونەر ۇجىمدارى شىن مانىندە زور قۇر­مەتكە لايىق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار