وزگە ەتنوستاردى رەنجىتپەيىك دەگەن جەلەۋمەن تاريحي جەر-سۋ اتاۋلارىن قايتارۋ ۇزىن ارقان, كەڭ تۇساۋعا سالىنادى. ەلدى مەكەندەردە جيىن وتكىزۋ, ولاردى جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردا قاراۋ سەكىلدى پروتسەستەردەن ارىلمايىنشا, تاريحي جەر-سۋ اتاۋلارىن قايتارۋ مۇمكىن ەمەس. جەرگىلىكتى جەردە جيىن جاساۋ دەگەن اقىلعا سىيىمسىز ارەكەت. ويتكەنى سولتۇستىك وبلىستاردا باسقا ەتنوستاردىڭ ۇلەس سالماعى باسىم بولعاندىقتان, ونداي ەلدى مەكەندەردە بايىرعى جەر-سۋ اتاۋلارىن قايتارۋ وتە قيىن. سوندىقتان تاريحشى-عالىم امانجول كۇزەمباي ۇلىنىڭ وسى ماقالادا ايتىلعان ويىن تولىق قولدايمىن.
ەڭ الدىمەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى كارتاسى جاسالۋى كەرەك سەكىلدى. بۇل كارتاداعى جەر-سۋ اتاۋلارى تۇگەل دەرلىك قازاق تىلىندە جازىلۋى قاجەت. ماسەلەن, وسى ۋاقىتقا دەيىن قوستاناي تەمىرجول بەكەتى «كۋستاناي» بولىپ جازىلىپ كەلەدى.
قوستاناي وبلىسىندا ءارتۇرلى داۋىردە وزگەرتىلگەن ەلدى مەكەن, جەر-سۋ اتاۋلارىنىڭ ءبىرازىنا توقتالا كەتەيىن:
ايەت – ايات (بۇل وزەن اتاۋى ءالى سول قالپىندا تۇر. بۇرىنعى تاران اۋدانى ورتالىعى ايەت بولىپ وزگەردى), شىبىندى – چەبيندوۆكا, قاسقا ات – لومونوسوۆ, مالدىباي – نوۆو-نيكولاەۆكا, قىزىلقوجا – مولودەجنىي, سونالى – تسەليننىي, مايبالىق – ۆوستوچنىي, وتەپ – قازاقستان, الديار – ۆەسەلىي كۋت, شولان – ەلشانكا, ەڭبەك – كوتلوۆاننىي, مىڭباي – بەلوگلينوۆكا, ەركىنشىلىك – سۆياتوسلاۆكا, س ۇلىكتى – دالنىي, شاعان – نوۆو-ترويتسك, سومجۇرەك – پودگورودكا, اقتاستى – بوريسوۆكا, يمانباي – وگنەۋپورنىي, بىرلىك – پوبەدا, شاقار باتىر اۋىلى – سامانى, قىزىلشىرپى – لەسنوي, سىرداق – سۆەتلىي, قاراعايلى – سلاۆيانكا, توعىزباي – وكتيابرسكي, قورپىلداق – لەنينسكي, باراقباي – پەسچانوە, قاراباس – سميرنوۆسكي, جادىرا – رىبكينو, كەرەي – پريوزەرنىي, قاراوبا – كراسنوسەلسكي, قايىڭدىكول – ششەربينوۆكا, جاباعى – جۋراۆلەۆكا, قىزىلتال – نيكولاەۆسكي, بەكىباي – اسەنكريتوۆكا, كورپەلى – ۆارۆارينكا, ماقپال – ەكاتەرينوۆكا, دوس اۋىلى – اياتسكوە, مايشولاق – پاۆلوۆكا, قاداق – ناتالوۆكا, قاراقوجا – سترەتينكا, بورسىقباي – بارسۋكوۆكا, كوشقۇل –نەليۋبينكا, وبالكول – مارينوۆكا, كۇشىكباي – لۋگوۆوي.
ءبىر عانا مايلين اۋدانىندا جەر بەتىنەن تىپ-تيپىل جوق بولعان قازاق اۋىلدارى: قاراتومار, قارباسقان, قاراقوعا, قارىمساق, قوجاي, كىندىكساي, سارىالا ات, سۇپىلى, سابىنكول, مىڭاتىز, جالتىر, شيەلى, شەگەباي, ەلتاي, ت.ب. ءبارىن ءتىزىپ ايتساق, ۇشى-قيىرى جوق. ۇزىنكول اۋدانىنداعى «ۇزىنكول» دەگەننەن باسقا ەلدى مەكەندەردىڭ اتاۋى ءتۇپ-تۇگەل ورىس تىلىندە. وزگە اۋداندارداعى جاعداي دا جەتىسىپ تۇرعان جوق.
بۇل جالعاۋى «سكاعا» بىتكەندەردىڭ ءبىر پاراسى عانا. ال الەكساندروۆسكي, ۆلاديميرسكي, باۋمانسكي, لەنينسكي, پريۋرالسكي سەكىلدى جالعاۋى «سكيلارعا» كوشسەك, ونى ايتىپ تاۋىسۋدىڭ وزىنە ەداۋىر ۋاقىت كەرەك.
جەر-سۋ جانە اۋىل اتاۋلارىنا ءبىر كەزدەگى كوزقاراسقا كىسىنىڭ كۇلكىسى كەلەدى. ماسەلەن, اۋليەكول اۋدانىندا شاكيروۆكا دەگەن اۋىل بولدى. شاكىر دەگەن سول اۋىلدا وزات شوپان بولعان, اۋىل بولسا سول كىسىنىڭ كوزى تىرىسىندە-اق شاكيروۆكا اتالعان. بۇل ول كىسىنىڭ بەدەلىنە بايلانىستى ەمەس, سول تۇستاعى ۇلتى ورىس باسشىنىڭ ءبىرى: «وزات شوپان شاكىردىڭ اۋىلىن شاكيروۆكا دەپ جازا سالىڭدار», دەگەن ءبىر اۋىز سوزدەن قويىلىپ كەتكەن.
اقىلبەك شاياحمەت,
اقىن-دراماتۋرگ
قوستاناي
