«جاس كەلسە – ىسكە» (بۇل – ماڭىزى ەشقاشان كەمىمەيتىن ناقىل)

جالپى, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى – قاي زاماندا دا ۇكىمەتتىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەن ماڭىزدى ماسەلە. 2015 جىلى 2004 جىلى قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەم­لەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭنىڭ كۇشى جويىلىپ, «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. سوعان ساي قازاقستاننىڭ 14 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتارى جاستار قاتارىنا جاتقىزىلاتىنى انىقتاپ الىندى. ۇلتتىق ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا نازار اۋدارساق, 14-29 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار جالپى حا­لىق سانىنىڭ 20,2 پايىزىن قۇرايدى ەكەن, ياعني 3,7 ملن-نان استام ادام. ولاردىڭ كوپشىلىگى قالادا تۇرادى. اۋىل جاس­تارىنىڭ سانى 1,6 ملن-نان ءسال اسادى.

بۇگىندە جاستار ماسەلەسىنە جاۋاپ­تى ارنايى مەملەكەتتىك ورگان جوق. جاستاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جاۋاپتى بولسا, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى جاستار ۇيىمدارى مەن ولاردىڭ اتقاراتىن قىزمەتىن قاداعالايدى. ال ءسال تاريحي شەگىنىس جاسايتىن بولساق, 1993 پەن 1997 جىلدار اراسىندا جاستار ءىسى, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى جۇمىس ىستەگەن. كەيىن, 1999 جىلى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلدانعان. اتالعان قۇجات اياسىندا بىرقاتار ۇيىم قۇرىلىپ, مەملەكەتتىك باعدارلامالار قولعا الىندى.

وسى رەتتە  «قازاقستان جاستارى», «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىن پاتريوتتىق تاربيەلەۋ» باعدارلامالارى مەن «قازاقستان-2020: بولاشاققا جول» تۇجىرىمداماسىن اتاپ وتكەن ءجون. بار­لىق قۇجات جاستاردىڭ جان-جاقتى دامۋى, جاستار ۇيىمدارىنداعى, ءوزىن ءوزى باسقارۋداعى بەلسەندىلىگى مەن پات­ريوتتىق تاربيەسى, ءبىلىم الۋ مەن جۇمىس­پەن قامتىلۋىن جاقسارتۋدى ماقسات ەتتى.

«جاستار جىلى» دەپ بەكىتىلگەن 2019 جىل جاستار ساياساتىنا جاڭا سەر­پىن بەردى. اتاپ ايتار بولساق, قاي ۋا­قىتتا دا ءتۇيىنى تابىلماعان باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا جالدامالى پاتەرلەر بەرىلىپ, تالاي وتباسى بۇگىندە شاڭىراق يەلەرىنە اينالدى.

«ەڭبەك», «جاسىل ەل», «جاستار پراكتيكاسى», «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باع­دارلامالارى كوپ جاستىڭ جۇمىسپەن قام­تىلۋىنا جول اشىپ, مامان تاپشىلىعى ما­سەلەسىن جويۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ اق­پاراتىنا ساي, 2021 جىلدىڭ 1 توقسا­نىن­دا 15-28 جاس ارالىعىنداعى ەڭبەك­پەن قامتىلعان جاستار سانى 2 018 200-دەن اسقان. ولاردىڭ كوبى ساۋدا, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قىزمەت ەتەدى. ءوزىن ءوزى جۇ­مىسپەن قامتىعان جاستار 500 مىڭعا جۋىقتايدى.

ال پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىن قۇرۋ رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جاستاردىڭ سەرپىلۋىنە سەپ بولىپ, الەۋمەتتىك ليفتكە اينالىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ەلى­مىزدىڭ جالىندى جاستارىن بىرىكتىرگەن جوبا مەملەكەتتىك ساياساتتا ءوز ورنىن تاۋىپ, تالاي جاستىڭ ەڭبەك جولىندا ىل­گەرىلەۋىنە جول اشتى.

پرەزيدەنت بۇل باعدارلاماعا قا­تىس­تى مىناداي وي ايتتى: «بۇگىنگى جاس بۋىننىڭ بيلىككە كەلەتىن ۋاقىتى الىس ەمەس. سىزدەر مەملەكەتتى باسقارۋ تىزگىنىن الۋعا دايىن بولىپ, ءتيىستى ءبى­لىم مەن بىلىكتى مەڭگەرۋلەرىڭىز قاجەت. جاس­تارىمىز ەل دامۋىنىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭىنە دايىن بولۋى كەرەك. ءبىلىم مەن بىلىك ورشىلدىكتەن بيىك تۇرۋى ءتيىس. جاڭارۋ ۇدەرىسى – ىشكى ساياساتتاعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. كادر رەزەرۆىن جا­ساقتاۋ جۇمىستارى مۇنىمەن توقتاپ قالمايدى, جالعاسا بەرەدى. ونىڭ قاتا­رىنا ىنتالى جانە لايىقتى جاستار كىرەدى. الداعى كەزەڭدە ءححى عاسىردىڭ تا­بىستى مەملەكەتىن قۇرۋعا دايىن كا­سىپكەرلەردىڭ, عالىمداردىڭ, مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ, يننوۆاتورلاردىڭ جانە باسقا دا تالانتتى جاستاردىڭ جاڭا بۋىنىنا بەلسەندى قولداۋ كورسەتەمىز. ءتۇرلى سالاعا جاۋاپكەرشىلىكتى الۋدان, قالىپتان تىس جانە ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋدان قورىقپايتىن جاڭا فور­ماتسياداعى باسقارۋشىلار توبى قاجەت».

جاساقتالعان ماماندار قۇرامىنىڭ العاشقى لەگى جاڭا قىزمەتتەرىنە كىرىسىپ ۇلگەردى. بەرىسى قالالىق, وبلىستىق اكىم­دىكتەرگە شاقىرتۋ السا, ءارىسى كورپوراتسيا باسشىلارىنىڭ كەڭەسشىلەرى بولىپ تاعايىندالدى. وعان قوسا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ سانىن پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنىڭ 2 مۇشەسى تولىقتىردى.

قابىلەتتى جاستارعا دەمەۋ بولعان جوباعا 13 مىڭعا جۋىق جاس ازامات قى­زىعۋشىلىق تانىتقان. بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن ىرىكتەۋدەن 330 مامان توپ جارىپ, اقتىق مارەدە باق سىناستى. ۇمىتكەرلەر – ءارتۇرلى سالا ماماندارى, ءارتۇرلى ءوڭىر تۋمالارى. اتاپ ايتار بولساق, 106 جەكە سەك­تور قىزمەتكەرى, كۆازيمەملەكەتتىك سەك­توردىڭ 98 قىزمەتكەرى جانە 96 مەم­لە­كەتتىك قىزمەتشى رەزەرۆ تىزىمىنە ىلىكتى.

ءبىر قىزىعى, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنا سول سالانىڭ جىلىگىن شاققاندار عانا ەمەس, جەكە كاسىپكەرلەر مەن تەحنولوگيا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ورەندەر دە تالاپتاندى.

سونىمەن قاتار كونكۋرستا الماتى, نۇر-سۇلتان قالالارىمەن قاتار, قا­راعاندى, شىعىس قازاقستان وبلىس­تارى­نىڭ جاستارى دا ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتقان. بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتكە باسقا ايماقتاعى جاستاردىڭ دا تالاسى بارىنىڭ كورىنىسى. سونداي-اق ءبىلىم قۋىپ شەتەل اسىپ كەتكەن ازامات­تارى­مىز دا قالىس قالمادى. ويتكەنى  جوباعا قاتىسۋعا ازەربايجان, ۇلىبري­تا­نيا, گەرمانيا, رەسەي, تۇركيا جانە فرانتسياداعى باۋىرلارىمىزدان وتىنىش­تەر كەلىپ تۇسكەن.

باعدارلامانى ۇيلەستىرۋ جۇمىسىمەن اينالىسقان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, «جۇز­دەن – جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار شىققان», ىرىكتەلگەن جاس مامانداردىڭ بۇگىندە 36,5%-ى ينفراقۇرىلىم مەن سەرۆيستىك سالالاردى دامىتۋ, ونەركاسىپ, اۋىل شا­رۋاشىلىعى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىندا, 21,5%-ى ەكو­نو­مي­كالىق جانە قارجىلىق, 7%-ى سىرتقى جانە ىشكى ساياسات, 5%-ى الەۋمەتتىك, 4%-ى قۇقىقتىق ساياسات سالالارىندا, سونداي-اق 12%-ى وڭىرلىك جانە 14%-ى باسقارۋ توپتارىندا قاراستىرىلعان قىزمەتتەردى تاڭداعان. ياعني ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىنە بايلانىستى باعىتتارى ەسكەرىلگەن. بۇل تۇرعىدا عىلىم مەن ءبىلىم سالاسى دا نازاردان تىس قالماعان.

جاقىندا عانا مەملەكەتتىك قىز­مەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى انار جايىل­عانوۆا پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنە ەكىنشى ىرىكتەۋ باس­تالعانىن حابارلادى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى: جاستاردى مەملەكەتتىك باس­قارۋ ساياساتىنا ارالاستىرۋ ءالى دە جالعاسپاق. ال ءبىرىنشى لەكتەگى ماماندار قازىر جاۋاپتى قىزمەتتەردى ابىرويمەن ات­قارىپ ءجۇر.