مۇنى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىنا قاتىسۋ بارىسىندا وسى قيتۇرقى امالدىڭ قۇربانى بولعان قوستانايلىق كاسىپكەرلەر ارقىلى بىلدىك.
بيىل قوستاناي وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەزىندە دەمپينگكە دانىگىپ العان ءبىر كۇندىك فيرمالارعا ۇتىلىپ قالعان كاسىپورىندار ءجيى شاعىم تۇسىرە باستاعان. بيزنەس وكىلدەرىنىڭ سوزىنشە, كوبىنە وزدەرى ۇتىلعان فيرمالاردىڭ مەملەكەت تاپسىرىسىن ورىندايتىن نە قۇرالى, نە جۇمىسشىسى, نە تاجىريبەسى جوق بولىپ شىعادى ەكەن.
مىسالى, تاياۋدا عانا ليساكوۆ قالاسىنداعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ اينالاسىن اباتتاندىرۋ ءۇشىن جاريالانعان كونكۋرستى قياندا جاتقان الماتى وبلىسىنىڭ كاسىپكەرى ۇتىپ العان. ءوز قىزمەتىن ارزان باعاعا پۇلداعان بۇل كاسىپكەر وسى سالاعا تالاي جىلدان بەرى توسەلگەن جەرگىلىكتى كاسىپورىننىڭ الدىن وراپ كەتكەن. الايدا تاپسىرىستى ۇتىپ العان سوڭ, «جەڭىمپاز» ءوز موينىنا جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداۋدى ءوز باسەكەلەسىنە ۇسىنادى. باسەكەلەسى قۇنى ارزان قىزمەتتەن باس تارتقان. سونىڭ سالدارىنان الگى جەكە كاسىپكەر مەملەكەت سەنىپ تاپسىرعان جۇمىستى اتقارۋعا قابىلەتسىز دەپ تانىلىپ, كەلىسىمشارت تالاپتارىن ورىنداي الماعانى ءۇشىن تاپسىرىستان شەتتەتىلدى. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنداعى مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قايتا بۇل – دەر كەزىندە انىقتالعان كەلەڭسىزدىك. بۇعاندەيىن ءوزى ۇتىپ العان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تاپسىرىستارىن ورىنداۋ ءۇشىن بىلىكسىز جۇمىسشىلاردى جالداعان نەمەسە ساپاسىز تاۋارلار ساتىپ العان كاسىپكەرلەر دە كەزدەسكەن.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بارىسىندا دەمپينگتىڭ كەسىرىنەن باسەكەلەسىنە ەسە جىبەرگەن ءىرى كاسىپورىننىڭ ءبىرى – رۋدنىي قالاسىنداعى «مەديدەز» عىلىمي-وندىرىستىك بىرلەستىگى. ءىرىكاسىپورىن بەس جىلدان بەرى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ساپالى دەزينفەكتسيا جانە انتيسەپتيك قۇرالدارىن ءوندىرىپ كەلەدى. وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» بايقاۋىندا توپ جارىپ, «وندىرىستىك ماقساتتاعىەڭ ۇزدىك تاۋار ءوندىرۋشى» دەگەن قۇرمەتتى اتاققا يە بولعان كاسىپورىن پاندەميا باستالعالى ەلىمىزدەگى كوپتەگەن ەمدەۋ مەكەمەسىن ميكروب جويعىش سابىندارمەن, سونداي-اق تەرىنى جانە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى زارارسىزداندىراتىن حيميالىق ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتە باستاعان.
كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەزىندەگى دەمپينگ تاپسىرىستىڭ ورىندالۋ ساپاسىنا تىكەلەي اسەرەتەدى. مىسالى, «مەديدەز» سەرىكتەستىگى كونكۋرستان ۇتىلىپ قالعان سوڭ, الماتى قالاسىنداعى كارديولوگيا ورتالىعىنا 450 ليتر زاڭسىز ءونىم كەلىپ تۇسكەن. جالعان انتيسەپتيكتىڭ ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى ەكەنى انىقتالىپ, ونىڭ قۇرامىنان مەتانول تابىلعان. ەڭ ماسقاراسى, ساراپشىلار قاۋىپتى انتيسەپتيكتىڭ قۇرامىنان ءبىر تامشى سپيرت تابا الماي, مۇنىڭ زارارسىزداندىرعىش كۇشى جوق دەگەن قورىتىندى شىعارعان.
بۇل ماسەلە تاياۋدا عانا وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كاسىپكەرلەر قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى كەڭەسىندە تالقىلاندى. «مەديدەز» عوب» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى ءاليا قايراقباەۆانىڭ ايتۋىنشا, دارىگەرلەر قىراعىلىق تانىتپاعاندا, الماتىداعى جاعدايدىڭ سوڭى قايعىلى وقيعاعا اكەلىپ سوعۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن.
وزدەرىڭىز ەلەستەتىپ كورىڭىزدەرشى, جۇرەككە وتا جاسالىپ جاتىر دەلىك.
حيرۋرگ قۇرامىندا مەتانول بار سۇيىقتىقپەن قولىن تازالايدى. بۇل – ناعىز ۋ عوي جانە ولەشبىر باكتەريانى ولتىرمەيدى. جامان ايتپاي, جاقسى جوق, ءدال وسىنداي كەلەڭسىزدىك ورىن السا, پاتسيەنتتىڭ جاعدايى نە بولماق؟ حيرۋرگتىڭ تاعدىرى شە؟ مۇنى ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. ابىروي بولعاندا, زاڭسىز انتيسەپتيكتەن كۇماندانعان اۋرۋحانا باسشىلىعى قاۋىپتىڭ بەتىن دەر كەزىندە قايتارىپ, بىزگە حابارلاستى. وسىنىڭ ءبارى كونكۋرسقا قاتىسقان ءبازبىر كاسىپكەردىڭ ساتىپ الۋ باعاسىن ءتۇسىرىپ جىبەرگەنىنىڭ كەسىرىنەن بولىپ وتىر. ول كاسىپكەر انتيسەپتيكتى بىزدەن ساتىپ الماق بولعان. الايدا ءبىز ۇسىنعان باعانى قىمباتسىنىپ, ساتىپ الۋدان باس تارتقان. اقىرى كۇماندى انتيسەپتيكتى ساتىپ الىپ, جاعدايدان شىعۋدىڭ جولىن تاپقان, دەدى «مەديدەز» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى.
وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى مۇرات ابەنوۆتىڭ پىكىرىنشە, الداعى ۋاقىتتا ادام دەنساۋلىعىنا قاتىستى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارى بارىسىندا قاتىسۋشىلارعا قوسىمشا تالاپتار ەنگىزىلۋى كەرەك. قازىرگى جاعدايدا مۇنداي كونكۋرستاردى كەز كەلگەن كاسىپكەر ۇتىپ الا الاتىنىنا كوز جەتىپ وتىر. مۇنىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارمايدى. دەنساۋلىققا قاتىستى ساتىپ الۋ كەزىندە تاپسىرىستان ۇمىتكەر كاسىپورىننىڭ تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ رەسمي ديلەرى ەكەنىن راستايتىن ارنايى قۇجاتى بولۋى كەرەك. بۇل تالاپ مىندەتتى تۇردە, مۇمكىندىگىنشە, تاياۋ ارادا ەنگىزىلۋى ءتيىس.
جيىنعا قاتىسۋشىلار قازىرگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسى ساپاعا ەمەس, باعا قاعيداتىنا ورايلاستىرىلعاندىقتان, ادىلەتسىز باسەكەگە جولاشاتىن مۇمكىندىكتەر ءجيى تۋىنداپ وتىر دەگەن ورتاق ۇيعارىمعا كەلدى.
– ەۋرو وداق قۇرامىنداعى بارلىق ەلدە مەملەكەت قاتىساتىن كەلىسىمشارتتاردىڭ دەنى قىزمەتتىڭ, ءيا تاۋاردىڭ باعاسىنا قاراي ەمەس, مەات – Most Economic Advantageous Tenderer قاعيداتى بويىنشا جاسالادى. ياعني مۇندا مەيلىنشە ەكونوميكالىق ءتيىمدى كاسىپورىنعا باسىمدىق بەرىلەدى. مۇنداي جاعدايدا كونكۋرستى ارزان باعا ۇسىنعان كاسىپكەر ەمەس, ءوز قىزمەتىنىڭ نەمەسە تاۋارىنىڭ باعاسى مەن سوعان لايىق ساپالىق قابىلەتىن دالەلدەپ, جوعارى ۇپاي جيناعان كاسىپورىننىڭ ۇتىپ الۋىنا مۇمكىندىك مول, – دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ساراپشىسى رەنات داۆلەتپاەۆ.
كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى كەڭەس وتىرىسىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى تاعى ءبىر كۇرمەۋلى ماسەلە ءسوز بولدى. ناقتى ايتقاندا, تاپسىرىس بەرۋشىلەر كاسىپكەرلەردىڭ ۇستىنەن نەگىزسىز تالاپ ارىز جازىپ, ەشبىر سەبەپسىز سوتقا ءجيى شاعىمدانادى. مىسالى, ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىنشا, 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا عانا سوت مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كاسىپكەرلەردى ىقتيارسىز دەپ تانىپ, تاپسىرىستى ورىنداۋ قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى تالاپ ارىزدارىنىڭ 52%-ىن زاڭسىز دەپ تانىعان. كوپ جاعدايدا شەنەۋنىكتەر وزدەرىنە سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسى بار دەگەن ايىپ تاعىلماۋ ءۇشىن وسىنداي سوت شەشىمدەرىن كەپىلدىك تۇتادى ەكەن.
قوستاناي وبلىسى كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ توراعاسى ۆلاديمير شاكۋن: «مۇنداي تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى داۋلاردى سوتقا دەيىن رەتتەۋ جونىندەگى كوميسسيا قۇرۋدى ويلاستىرۋ كەرەك. بۇل كوميسسيانىڭ شەشىمى كاسىپورىندى نەگىزسىز سوتقا سۇيرەۋ فاكتىلەرىن ازايتادى» دەدى.
