ەركىن كۇرەستەن ازيا چەمپيوناتىنىڭ تۇساۋى سوناۋ 1979 جىلى كەسىلگەن. ءۇندىستاننىڭ دجالاندحار قالاسىندا شىمىلدىعى تۇرىلگەن جارىستا جاپونيا قۇراماسى ساراپقا سالىنعان 10 التىننىڭ تەڭ جارتىسىن ولجالاپ, جالپى-كوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. سودان بەرى تابانى كۇرەكتەي 42 جىل وتسە دە, كۇنشىعىس ەلىنىڭ قىراندارى سول جەتىستىكتەرىن ءالى دە قايتالاي العان جوق. ولار تەك ارا-تۇرا ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان كورىنۋمەن عانا شەكتەلىپ ءجۇر. سول سەكىلدى قازاقستان مەن ءۇندىستاننىڭ ورەندەرى دە كوماندالىق سايىستا ءبىر رەت قانا دارا شىقتى. قازاقتار مەن ۇندىلەرگە قاراعاندا وزبەكتەردىڭ تابىسى الدەقايدا قوماقتى. «الا تاقيالى» بالۋاندار ءتورت مارتە توپ جاردى. ال قالعان جارىستاردىڭ بارلىعىندا يراننىڭ اپايتوستەرى ۇستەمدىك تانىتتى. ناقتىلاپ ايتساق, 33 مارتە جالاۋى جەلبىرەگەن ازيا چەمپيوناتىندا پارسى ەلىنىڭ ءور مىنەزدى جىگىتتەرى 26 رەت جەڭىس تويىن تويلادى. مىنە, ازيا چەمپيوناتىنىڭ جالپى ەسەبىندە بار-جوعى وسى بەس ەلدىڭ بالۋاندارىنا عانا كوش باستاۋ باقىتى بۇيىرعان ەكەن.
قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى 2006 جىلى الماتىدا وتكەن سارى قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىندا الدىنا جان سالماعانى جانكۇيەرلەردىڭ ەسىندە بولار. الاتاۋ باۋرايىندا شىمىلدىعى تۇرىلگەن جارىستا لەونيد سپيريدونوۆ (66 كيلو), نۇرجان قاتاەۆ (96 كيلو) جانە ماريد مۋتاليموۆ (120 كيلو) التىن تۇعىرعا كوتەرىلسە, باۋىرجان ورازعاليەۆ (60 كيلو) پەن گەننادي لاليەۆ (84 كيلو) قولا مەدالدى مويىندارىنا ءىلدى. وسى كورسەتكىشتىڭ ارقاسىندا يران مەن موڭعوليا قۇرامالارىن باسىپ وزىپ, ۇزدىكتەر لەگىن باستادىق. سونىمەن قاتار 2016 جانە 2019 جىلدارى ەكىنشى ورىندى يەلەندىك. بانگكوكتا التى جۇلدەنى (1 التىن, 3 كۇمىس, 2 قولا) يەلەنسەك, سياندا بەس مەدال (2 التىن, 1 كۇمىس, 2 قولا) جەڭىپ الدىق. وسى باسەكەلەردىڭ ەكەۋىندە دە پارسى ەلىنىڭ ورەندەرىنەن قالىپ قويدىق. ودان بولەك, تاعى سەگىز جارىستا (1999, 2000, 2005, 2010, 2014, 2017, 2018, 2020) وزىق ءۇش كوماندانىڭ قاتارىنا قوسىلدىق. مىنە, جەرلەستەرىمىزدىڭ ازيا چەمپيوناتتارىندا قول جەتكىزگەن تابىستارى وسىنداي.
الماتىداعى جارىستىڭ العاشقى كۇنى ادەتتەگىدەي بەس سالماق دارەجەسىنىڭ جۇلدەلەرى ساراپقا سالىندى. بوزكىلەمگە شىققان جىگىتتەرىمىزدىڭ اراسىنان سىرباز تالعات بەن الىشەر ەرعالي اقتىق سانعا دەيىن القىنباي جەتتى. 70 كيلو سالماقتاعى سىرباز باستاپقى باسەكەلەردە كۋۆەيتتىك مۇحاممەد ابدۋلكارەم مەن ۇندىستاندىق كاران كاراندى قاپى قالدىرىپ, جارتىلاي فينالدا كورەيالىق لي سەۋندونگتى سان سوقتىردى. شەشۋشى تۇستا وزبەكستاندىق سيرودجين حاسانوۆتى جەڭگەن قانداسىمىز باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى.
97 كيلو سالماقتاعى ەرعالي العاشىندا جاپونيالىق تاكاشي يشيگۋرو مەن موڭعوليالىق التانگەرەل شينباستى شاڭ قاپتىرىپ كەتتى. فينالدا ونىڭ جولى ءالي حاليل شانبانيبەنارمەن قيىستى. ءبىرىنشى كەزەڭدە قازاق بالۋانى پارسى ەلىنىڭ اپايتوسىنە اجەپتەۋىر قارسىلىق كورسەتكەنىمەن, ۇزىلىستەن سوڭ كىلەمدەگى جاعداي كۇرت وزگەردى. شانبانيبەنار ەرعاليدى وڭاي ەڭسەرىپ, جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلدى.
79 كيلو سالماقتاعى عالىمجان وسەرباەۆ موڭعوليا جانە تۇرىكمەنستاننىڭ وكىلدەرىنەن باسىم تۇسكەنىمەن, جارتىلاي فينالدا يراندىق ءالي باقتيار سادادحوۋيگە ءالى جەتپەدى. قولا مەدال ءۇشىن تارتىستا قانداسىمىز قىرعىزستاننىڭ وكىلى ساياقباي ۋسۋپوۆقا جول بەردى. ال 57 كيلو سالماقتاعى داۋلەت تەمىرجانوۆ پەن 65 كيلو سالماقتاعى ءادىل وسپانوۆ تۇساۋكەسەر كەزدەسۋلەرىندە ۇتىلىپ, جانكۇيەرلەرىن جەرگە قاراتتى.
كەلەسى كۇنى تاعى بەس بالۋانىمىز ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى. سولاردىڭ ۇشەۋى باس جۇلدە ءۇشىن تالاستى. سول مۇمكىندىكتى نۇرعوجا قايپانوۆ پەن ولەگ بولتين ۇتىمدى پايدالاندى. 74 كيلو سالماقتاعى نۇرعوجا قىرعىزستاندىق مانسۇر سىرعاق ۇلى مەن موڭعوليالىق سۋميابازار زانبانبۋدتى تىزە بۇكتىرىپ, فينالدا يراندىق مۇستافا حوسسەينحانيمەن كۇرەستى. العاشقى كەزەڭدە قارسىلاسى العا شىققانىمەن, ۇزىلىستەن سوڭ «قاھارىنا مىنگەن» نۇرعوجا بۇل باسەكەنى ءوز پايداسىنا شەشتى. وسىلايشا, قايپانوۆ ەكىنشى رەت ازيا چەمپيونى اتاندى.
اسا اۋىر سالماقتاعى ولەگ ءبولتيننىڭ دە شەبەرلىگىنە ءتانتى بولدىق. شيرەك جانە جارتىلاي فينالدا ۇندىستاندىق سۋميت سۋميت پەن وزبەكستاندىق اميرجون نۋتفۋللاەۆتى سان سوقتىرعان جەرلەسىمىز اقتىق ايقاستا قىرعىزستاننىڭ نامىسىن قورعاپ جۇرگەن ياكۋتيالىق بالۋان, ازيا چەمپيونى اياال لازارەۆتەن ايلاسىن اسىردى.
ەركىن كۇرەستەن ۇلتتىق قۇراما كوماندامىزدىڭ ساپىنداعى ەڭ جاس بالۋان ادلان اسقاروۆ 61 كيلو سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناستى. فينالعا دەيىن ول ەكى بىردەي وتە تاجىريبەلى بالۋاننان باسىم ءتۇسىپ, كورەرمەندەردىڭ كوزايىمىنا اينالىپ ۇلگەرگەن ەدى. الايدا شەشۋشى تۇستا وزبەكستاننىڭ ورەنى جاھانگەرميرزا تۋروبوۆقا ۇپاي سانىمەن ەسە جىبەرگەن ادلان كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى. ال ەسقالي داۋلەتقازى (86 كيلو) مەن ەلحان اسادوۆ (92 كيلو) بۇل جارىستا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە المادى.
جانكۇيەرلەر 86 كيلو سالماق دارەجەسىندەگى فينالدىق سايىستى تاعاتسىزدانا كۇتتى. سەبەبى بۇل سالماقتا اتى اڭىزعا اينالعان حاسان يازداني ونەر كورسەتتى. ءيا, 26 جاستاعى يران بالۋانىنىڭ باعىندىرماعان بەلەسى جوق. ول – ريو-دە-جانەيرودا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى (2016 جىل), ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى (2015, 2018), ايتۋلى دودانىڭ كۇمىس (2015) جانە قولا (2018) جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى (2018) جانە قۇرلىق چەمپيونى (2018). ءبىر سوزبەن ايتساق, جاۋاپتى جارىستاردا بۇل جىگىتتىڭ جەڭىلگەن كەزدەرى سيرەك. ءيازدانيدىڭ فينالداعى قارسىلاسى – ديپاك پۋنيا. ءۇندىستاننىڭ سپورتشىسى دا وسالدار ساناتىنان ەمەس. ءدال ءبىر ايدان كەيىن 22 جاسقا تولعالى وتىرعان پۋنيا جاستار بۋىنى اراسىنداعى بارلىق جارىستى تەگىستەي ۇتىپ شىقتى. ەرەسەكتەر دۋىنا ەركىن قوسىلعان ول 2019 جىلى نۇر-سۇلتانداعى الەم چەمپيوناتىندا كۇمىس مەدالدى يەلەنسە, قاتارىنان ەكى رەت ازيا چەمپيوناتىندا قولاعا قول جەتكىزدى.
فينالعا دەيىن حاسان يازداني بارلىق قارسىلاسىن جاۋىرىنىمەن جەرگە قاداپ, كۇمانسىز جەڭىسكە جەتسە, پۋنيانىڭ ءار باسەكە بارىسىندا ءبىراز تەر توگۋىنە تۋرا كەلدى. ول تاجىك پەن كورەي سپورتشىسىنىڭ وسال تۇسىن ازەر تاپتى. قوس ساڭلاق فينالدا جولىقتى. وسى جولى ءبىز كەرەمەت كۇرەس كورەتىن شىعارمىز دەپ توپشىلادىق. بىراق ءبىز ويلاعانداي بولمادى. پارسى ەلىنىڭ مىقتىسى باس-اياعى ءبىر مينۋتقا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا ءۇندىستاننان كەلگەن بالۋاننىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ, تازا جەڭىسكە قول جەتكىزدى.
ءسويتىپ, قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ازيا چەمپيوناتىن 3 التىن جانە 2 كۇمىس مەدالمەن قورىتىندىلاپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە ەكىنشى ورىندى يەلەندى. كوش باسىندا – يران قۇراماسى. پارسى ەلىنىڭ اپايتوستەرى 3 التىن, 3 كۇمىس جانە 2 قولا جۇلدەنى قورجىنعا سالدى. بۇل – ولاردىڭ قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىندا 27 مارتە توپ جارۋى. ءۇشىنشى ساتىعا ءۇندىستاننىڭ بالۋاندارى تابان تىرەدى. ولار 1 التىن, 2 كۇمىس جانە 4 قولانى ولجالادى. وسى ورايدا, ءبىز جالپى ەسەپتىڭ قورىتىندىسىن شىعارۋ ءۇشىن مەدالدار سانىن ەسەپتەگەنىمىزدى ەسكەرتە كەتەيىك. نەگىزىندە كۇرەس تۇرلەرىندە ۇپايلار سانى ەسەپكە الىنادى. بىراق بىزدەر ءۇشىن جيعان ۇپايدان گورى, جەڭىپ العان جۇلدەلەردىڭ سانى مەن ساپاسى ماڭىزدى. سول سەبەپتى دە وسى جۇيەگە سۇيەندىك. سونداي-اق الماتى تورىندە وتكەن جارىستا وزبەكستان (1+1+2), وڭتۇستىك كورەيا (1+0+4), جاپونيا (1+0+2), قىرعىزستان (0+1+3), موڭعوليا (0+1+2) جانە يراك (0+0+1) سىندى مەملەكەتتىڭ ورەندەرى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى.
جالپى, قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ازيا چەمپيوناتىندا ءۇش التىننان ارتىق العان ەمەس. سونداي ەلەۋلى تابىسقا ەكى مارتە عانا قول جەتكىزدىك. العاشىندا 2006 جىلى الماتىدا اسىعىمىز الشىسىنان تۇسسە, ارادا 15 جىل وتكەننەن كەيىن الاتاۋ باۋرايىندا ەكىنشى رەت ايدارىمىزدان جەل ەستى. سوندىقتان دا اسەت سەرىكباەۆ باستاعان كوماندامىزدىڭ وسى جارىستاعى ناتيجەسىنە وڭ باعا بەرەمىز.
ەركىن كۇرەستەن ازيا چەمپيوناتىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن بالۋاندار
57 كيلو: 1. كۋمار راۆي ء(ۇندىستان), 2. اليرەزا سارلاق (يران), 3. يۋتو تاكەشيتا (جاپونيا) مەن ناديرجون سافاروۆ (وزبەكستان).
61 كيلو: 1. جاھونگەرميرزا تۋروبوۆ (وزبەكستان), 2. ادلان اسقاروۆ (قازاقستان), 3. يكرومجون گادجيمۇراتوۆ (قىرعىزستان) پەن شويا شيماە (جاپونيا).
65 كيلو: 1. تاكۋتو وتوگۋرو (جاپونيا), 2. باجران باجران ء(ۇندىستان), 3. مۇرتازا ءحاسانالى شەكا (يران) مەن يانسۋك دجونگ (وڭتۇستىك كورەيا).
70 كيلو: 1. سىرباز تالعات (قازاقستان), 2. سيرودجين حاسانوۆ (وزبەكستان), 3. كاران كاران ء(ۇندىستان) مەن يسلامبەك وروزبەكوۆ (قىرعىزستان).
74 كيلو: 1. نۇرعوجا قايپانوۆ (قازاقستان), 2. مۇستافا حوسسەينحاني (يران), 3. يحتيور ناۋرىزوۆ (وزبەكستان) پەن سۋميابازار زاندانبۋد (موڭعوليا).
79 كيلو: 1. گونگ بيۋنگمين (وڭتۇستىك كورەيا), 2. ءالي باقتيار ساۆادحوۋحي (يران), 3. ساياقباي ۋسۋپوۆ (قىرعىزستان) پەن نارسينح ۆاداۆ ء(ۇندىستان).
86 كيلو: 1. حاسان يازداني (يران), 2. ديپاك پۋنيا ء(ۇندىستان), 3. گۆانۋك كيم (وڭتۇستىك كورەيا) مەن مۇستافا ءال وبايدي (يراك).
92 كيلو: 1. كامران گحاسەمپۋر (يران), 2. تسوگتگەرەل مۋڭحبااتار (موڭعوليا), 3. سانجيت سانجيت ء(ۇندىستان) پەن حوكبەوم كيم (وڭتۇستىك كورەيا).
97 كيلو: 1. ءالي حاليل شانبانيبەنار (يران), 2. الىشەر ەرعالي (قازاقستان), 3. ساتيۆارت كاديان ء(ۇندىستان) مەن تاكاشي يشيگۋرو (جاپونيا).
125 كيلو: 1. ولەگ بولتين (قازاقستان), 2. اياال لازارەۆ (قىرعىزستان), 3. حۋدەربۋلگا دوردجحاند (موڭعوليا) مەن ءامين تاحەري (يران).
الماتى
