ماماندار ەندى بىرقازاندى قورىقتى قىزىقتاۋعا كەلەتىن تۋريستەرگە, ناۋىرزىم اۋدانى تۇرعىندارى مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنا ناسيحاتتاۋ, قۇس ۇيا سالاتىن جەرلەردى ەرەكشە قورعاۋعا الىپ, بىرقازان تىرشىلىك ەتەتىن ورتا تۋرالى وقۋشىلار اراسىندا عىلىمي جوبالار ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن قولعا الماق.
– بىرقازان سيرەك كەزدەسەتىن, ۇياسىن كەز كەلگەن جەرگە سالا بەرمەيتىن قۇس. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى جىلدارى بۇل قۇستاردىڭ سانى بىرتە-بىرتە كەمىپ بارا جاتىر. كوبىنە نۋلى قامىستى كولدەردى مەكەندەيدى. قازاقستاندا 8 مىڭداي بىرقازان تىرشىلىك ەتەدى. سالماعى 10-11 كيلوعا دەيىن باراتىن ءىرى قۇس. سوندىقتان زاڭسىز اڭشىلىقتى كاسىپ ەتكەن سۇرمەرگەندەردىڭ سۇق كوزىنە ءجيى ىلىگەدى, كوبى وسى قۇستى نىساناعا الۋعا قۇمار. بۇل قۇستار قازاقستاندا, رەسەيدە, پاكىستاندا جانە سولتۇستىك-شىعىس افريكادا ۇيا سالىپ, بالاپان شىعارادى. كۇن جىلىنعان سوڭ ءوزىمىزدىڭ ناۋىرزىم قورىعىنا ۇشىپ كەلىپ, جازداي وسى ءوڭىردى مەكەندەيدى. جالپى, قازىر جەر بەتىندەگى حالىق سانىنىڭ كۇرت وسۋىنە بايلانىستى الەم ەكولوگياسىنىڭ ناشارلاپ بارا جاتقانى سەزىلە باستادى. ادام بالاسى اڭ, قۇس اۋلاۋدىڭ سان ءتۇرلى تاسىلدەرىن ويلاپ تاۋىپ, ءتىپتى جانۋارلاردىڭ كەيبىر ءتۇرىن جويىپ جىبەرۋدەن دە تايسالار ەمەس. 1906 جىلدان بەرى قاراي الەمدە «قۇستار كۇنى» مەرەكەسى اتالىپ وتىلە باستادى. ال 1927 جىلدىڭ كوكتەمىندە جاس ناتۋراليستەردىڭ ك.تيميريازەۆ اتىنداعى ورتالىق بيوستانساسىندا بالالاردىڭ قۇستارعا ارنالعان تۇڭعىش مەرەكەسى «قۇس كۇنى» ءوتتى. مۇنداعى باستى ماقسات – جاسوسپىرىمدەردىڭ قورشاعان ورتاعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرۋ, تابيعاتتى قورعاۋعا بەيىمدەۋ بولاتىن. بۇل مەرەكەنى ءبىز 2006 جىلدان بەرى جىل سايىن اتاپ ءوتىپ كەلەمىز, – دەدى قورىقتىڭ كىشى عىلىمي قىزمەتكەرى ريشات باترياكوۆ.
ناۋىرزىم قورىعىنىڭ ماماندارى تاياۋدا سيرەك كەزدەسەتىن قۇستاردى قورعاۋ, ناسيحاتتاۋ باعىتىنداعى كەشەندى شارالار اياسىندا «ساياباقتار شەرۋى-2021» اتتى تابيعاتتى ايالاۋ جوباسىن قولعا العان. شارا بارىسىندا وقۋشىلاردى تابيعاتتى سۇيۋگە, اڭ-قۇستاردى قورعاپ, قامقورلىق كورسەتە بىلۋگە ۇيرەتەتىن «ۇيشىك» اكتسياسى ۇيىمداستىرىلدى. اكتسياعا اتسالىسقان كىشكەنتاي تابيعات جاناشىرلارى مەن قورىق ينسپەكتورلارى كوكتەم قۇستارىنا جۇزدەگەن ۇيا جاساپ, اعاش باسىنا ورناتتى. قازىرگى تاڭدا وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇزدىكسىز ەكولوگيالىق ءبىلىم مەن تاربيە بەرىپ وتىرساق, جاستارىمىزدىڭ دەنى ساۋ, بولاشاعىمىز مىقتى بولارى حاق دەيدى قورىق قىزمەتكەرلەرى.
ناۋىرزىم اۋدانىندا 20 ناۋرىزدان 25 مامىرعا دەيىن جالعاساتىن «ساياباقتار شەرۋى» حالىقارالىق جوباسى بيىل «تابيعاتتى قورعايىق, بولاشاقتى ويلايىق» اتتى ۇندەۋمەن ونلاين رەجىمدە وتۋدە.
– ناۋىرزىم وڭىرىندە داستۇرگە اينالعان شارانىڭ باستى ماقساتى – ەرەكشە قورعاۋعا الىنعان تابيعي اۋماقتارداعى كۇرمەۋلى ماسەلەلەرگە جەرگىلىكتى بيلىك پەن اۋدان تۇرعىندارىنىڭ نازارىن اۋدارۋ جانە تابيعي مۇرالارىمىزعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى وياتۋ. بۇۇ قامقورلىعىنا العان ايگىلى قورىقتى ەڭ الدىمەن ناۋىرزىمدىقتار ماقتانىش ەتۋى كەرەك. وسى ماقساتتا قورىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ونلاين بايقاۋلار جاريالانىپ, جوسپارعا ساي تابيعاتتى قورعاۋ باعىتىندا «قۇستار كۇنى», «بۇكىلقازاقستاندىق اعاش ەگۋ كۇنى», «قىزعالداقتار كۇنى», «جەر كۇنى», «تازا وزەندەرگە – تازا جاعالاۋ» مەرەكەلىك ءىس-شارالارى وتكىزىلمەك, – دەدى ناۋىرزىم قورىعىنىڭ ديرەكتورى دۋلات قويلىباەۆ.
قورىق قىزمەتكەرلەرى «جەر كۇنى» اكتسياسى اياسىندا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ قاتىسۋىمەن اۋىل ءىشى مەن ەلدى مەكەندەردىڭ ماڭىنا اعاش كوشەتتەرىن ەگۋدى كوزدەپ وتىر. «سۋ كۇنى» شاراسى بارىسىندا وزەن, كول جاعالاۋلارىن قوقىستان تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن بولادى. ال بۇكىلالەمدىك «قورشاعان ورتانى قورعاۋ كۇنى» قارساڭىندا اۋدان كولەمىندە سەنبىلىك وتكىزۋ جوسپارلانعان.
قوستاناي وبلىسى,
ناۋىرزىم اۋدانى
