بەتبۇرىسقا تولى بەلەس
ءوڭىر مادەنيەتىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا بەتبۇرىس كەزەڭى تاۋەلسىزدىك جىلدارى عانا باستالدى. مىسالى, ەل ىرگەسى بەكىپ, قولىمىز ءوز اۋزىمىزعا جەتە باستاعان جىلدارى قوستانايدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءداستۇرلى ونەر ۇجىمدارى قۇرىلىپ, ۇستىنى ەرەك ۇلتتىق تەاتر پايدا بولدى. وسى ورايدا, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان قالماقوۆپەن اڭگىمەلەسە وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكپەن تەل ورىلگەن ءتول ونەردىڭ قالىپتاسۋىنا شولۋ جاساپ, جالپى ءوڭىر مادەنيەتىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنە وتىز جىلدىق تاريحتىڭ بەلەستى بيىگىنەن زەر سالىپ كوردىك.
بۇگىندە قوستاناي وبلىسىندا 600-دەن استام مادەنيەت نىسانى بار. ونىڭ ىشىندە حالىققا مادەني قىزمەت كورسەتەتىن 277 ۇيىم, 355 كىتاپحانا, 10 مۋزەي, 5 كينوتەاتر, 4 درامالىق تەاتر, 1 فيلارمونيا جۇمىس ىستەيدى.
– بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن قاراعاندا, ءبارى جاقسى, ءبارى كەرەمەت دەپ ايتا سالۋعا بولاتىن ەدى. بىراق تاريحىمىزدىڭ وسى ءبىر بەلەسىندەگى قيىندىقتاردى ۇمىتىپ كەتۋدىڭ ءجونى جوق. ويتكەنى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى ونجىلدىعى ىشىندە, ەكى مىڭىنشى جىلدارعا دەيىن ەكونوميكالىق احۋالعا, وندىرىستىك سالاداعى قايتا قۇرۋلارعا بايلانىستى مادەنيەت سالاسى كەنجەلەپ قالعانى وتىرىك ەمەس. بىراق ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2000 جىلدى «مادەنيەتتى قولداۋ جىلى» دەپ بەكىتكەننەن كەيىن تەك قوستاناي وبلىسىندا عانا ەمەس, جالپى قازاقستاندا مادەنيەت سالاسىندا ۇلكەن ءبىر سەرپىلىس باستالدى. وسى جىلدارى تۇرالاپ قالعان مادەنيەت ۇيلەرى, مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالار جاڭاشا تىنىس الا باستادى. بۇل جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر ماسەلە, وڭىردەگى مادەنيەت جەلىسىنىڭ ساقتالىپ قالۋىنا سول كەزدەگى جەرگىلىكتى مادەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, قازىرگى ارداگەرلەرىمىز ەرەكشە ۇلەس قوستى. بىرىنشىدەن, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءبىز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا بەتبۇرىس جاسادىق. ۇلتتىق ونەردىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتارىمىز تانىلا باستادى. بۇرىن وبلىس ورتالىعىنىڭ وزىندە ۇلتتىق وركەستر قۇرۋ ارمان بولىپ كەلسە, تاۋەلسىزدىك جىلدارى جەر-جەردە كوپتەگەن ۇلتتىق باعىتتاعى جاڭا شىعارماشىلىق ۇجىمدار, انسامبلدەر مەن وركەسترلەر پايدا بولدى. بۇگىندە وبلىستاعى اۋدان-قالانىڭ بارلىعىندا دەرلىك قازاق ۇلت اسپاپتارىنىڭ نە وركەسترى, نە ءانسامبلى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق بارلىق وڭىردە ۇلتتىق بي ۇجىمدارى بار. تاۋەلسىزدىكتىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى ەڭ العاشقى ۇلكەن جەتىستىگى دە – ءبىزدىڭ ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ داستۇرلەرىنەن قول ۇزبەي قايتا قاۋىشۋىمىز, – دەدى ەرلان بولات ۇلى.
قاي سالانىڭ بولسىن ناسيحاتتالۋى, قالىپتاسىپ, دامىپ, وركەن جايۋى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە مامانعا بايلانىستى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان توقسانىنشى جىلدارى قوستانايعا قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانى, باسقا دا ايتۋلى ونەر وردالارىن تامامداعان جاس ماماندار جۇمىسقا تارتىلا باستادى. سول جىلدارى وڭىرگە كەلگەن اباي ءامىرحانوۆ, نازىمبەك مولداحمەتوۆ, باتىربەك باينازار, ماناپبەك قادىروۆ باستاعان ونەرپازدار شوعىرى وزدەرىمەن بىرگە ءداستۇرلى ونەرىمىزگە ءىز سالاتىن جاڭا لەپ, جاڭا ىزدەنىستەر الا كەلدى.
ارينە وزگە ۇلتتاردىڭ باسىمدىعى بايقالاتىن وڭىردە ۇلتتىق ونەردىڭ بىردەن كوش باستاپ كەتۋى قيىن. بىراق سونىڭ وزىندە وسى ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا «ميراس», «اقجەلەڭ» انسامبلدەرى, كەيىن 2000 جىلدارى وبلىستىق فيلارمونيانىڭ جانىنان ۇلت اسپاپتارى وركەسترى قۇرىلدى. وسىنىڭ بارلىعى وبلىستاعى ۇلتتىق ونەردىڭ ناسيحاتتالۋىنا باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ ايقىن كورىنىسى ەدى.
بۇگىندە قوستاناي وبلىسىنداعى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە 200-گە جۋىق مادەنيەت ءۇيى, 300-دەن استام كىتاپحانا جۇمىس ىستەپ تۇر. ارينە, بۇل ءبىر قاراعاندا قۇرعاق تسيفر سياقتى بولىپ كورىنۋى مۇمكىن, بىراق مۇنىڭ استارىندا ۇلكەن ماعىنا جاتىر. اۋىلدا ساقتالىپ قالعان ءار كلۋب نەمەسە كىتاپحانا – سول اۋىلداعى اعايىنعا رۋحاني ازىق بەرەتىن وردا. قازىر ەلدى ۇلكەن يدەولوگيالىق ماقساتقا جۇمىلدىرعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى شارالاردىڭ ءبىر سالاسى وسى اۋىل كىتاپحانالارى ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاققا ناسيحاتتالىپ, وڭ ناتيجە كورسەتىپ جاتىر دەۋگە بولادى. ال اۋىل كلۋبتارىنىڭ ىشىندە جاستار مەن بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى.
– ءبىز بۇگىنگى تاڭدا ءاربىر اۋىلداعى مادەني وشاقتاردى مامانمەن قامتي الدىق. بۇعان اۋىلدىق مەكەندەر ارقا سۇيەيتىن كاسىپورىندار مەن شارۋشىلىقتار دا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. توبىل-تورعاي وڭىرىندە وزدەرىنىڭ ماڭايىنداعى مادەنيەت, ءبىلىم وشاقتارى مەن كىتاپحانالاردى, باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردى قامقورلىعىنا العان شارۋاشىلىقتار بارشىلىق. بۇعان مىسال رەتىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى بوريس كنيازەۆ قامقورلىعىنا الىپ وتىرعان قامىستى اۋدانىنا قاراستى التىنسارين اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيى مەن مۋزەيدى ايتۋعا بولادى. سول سياقتى حاركوۆ اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سايران بۇقانوۆ اعامىز تولىعىمەن قامقورلىعىنا الىپ وتىر. الدىڭعى جىلى بەلگىلى كاسىپكەر مارات قۇدايقۇلوۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قاراباتىر اۋىلىنداعى كلۋبتى تولىقتاي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, ەل يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەردى. قازىر بۇل مادەنيەت وشاعى تەك كونتسەرتتىك شارالار وتكىزۋمەن عانا قويماي, سوعان قوسا جاستار باس قوسىپ بيليارد ۇرىپ, تەننيس وينايتىن, بي كەشتەرىن وتكىزەتىن ويىن-ساۋىق ورتالىعىنا اينالدى. قازىر بۇل جەردە قىزىلوردا وبلىسىنان كەلگەن ماماندار ءتۇرلى ۇيىرمەلەر ۇيىمداستىرىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى شاعىن ءبىر اۋىلدىڭ مادەنيەتىن كادىمگىدەي جانداندىرىپ وتىرعان نىساندار, – دەدى وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
سوڭعى جىلدارى وبلىستا رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى ونەر بايقاۋلارى مەن فورۋمدار وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. مۇنداي اۋقىمدى شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا 2019 جىلى وبلىسقا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان جاستار سارايى مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. دەمەۋشىلەردىڭ قاراجاتىمەن اينالاسى ات شاپتىرىمداي كورنەكى ورىندا بوي كوتەرگەن ەڭسەلى نىساننىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان مىڭ ورىندىق كونتسەرت زالى بار. مۇنداي زال وڭىردە تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن بولعان جوق. قازىر مۇندا وبلىستىق فيلارمونيا ۇجىمى جۇمىس ىستەپ جاتىر. كونتسەرت زالى وزىق ۇلگىدەگى زاماناۋي تەحنولوگيامەن, ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى جارىق, دىبىس قۇرالدارىمەن تولىق جابدىقتالعان.
وڭىردە 15-16 جىلدان بەرى قالىپتاسىپ قالعان ايتۋلى جوبانىڭ ءبىرى – «التىن ميكروفون» بايقاۋى. ءبىر قاراعاندا, بالالار بايقاۋىندا تۇرعان نە بار دەگەن تۇسىنىك تۋى مۇمكىن. قازىر بالالارعا ارنالعان بايقاۋلار وتە كوپ. اسىرەسە, جەكە ۇجىم, جەكەلەگەن ازاماتتار ۇيىمداستىراتىن كوممەرتسيالىق ماقساتتاعى بايقاۋلار جيىلەپ كەتكەنى بەلگىلى. بالانى اكەلەسىز دە بايقاۋعا جارناسىن قوسىپ بەرەسىز, ۇيىمداستىرۋشىلار بالالاردى جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي توپ-توپقا ءبولىپ, بايقاۋ سوڭىندا ونەر كورسەتكەن بالعىنداردىڭ باسىم بولىگى ءبىر-ءبىر جاپىراق قاعازعا يە بولىپ, لاۋرەات اتانىپ, ءدان ريزا بولىپ قايتادى. بۇل – بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعى. ال «التىن ميكروفوننىڭ» تالابى باسقاشا, بىرىنشىدەن, حالىقارالىق دەڭگەيدە وتەتىن كەزەڭگە ەڭ تالانتتى دەگەن بالالاردى ىرىكتەپ الۋ ءۇشىن وبلىستىق كەزەڭدى ءبىز ءوزىمىز بولەك وتكىزەمىز. وسى وبلىستىق كەزەڭگە قاتىسقىسى كەلەتىن ءار-ءتۇرلى جاستاعى بالعىنداردىڭ سانى ادەتتە 150-ءدىڭ ۇستىنە شىعىپ كەتەدى.
بۇل بايقاۋعا ءبىر شەتى بولگاريا, ليتۆا, يتاليا سياقتى ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. ال قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىنا باتىستا مويىندالعان, بىلىكتى ماماندار شاقىرتىلادى. مۇندا قويىلاتىن باستى تالاپ – ولار سوقا باسىمەن كەلىپ بايقاۋعا تورەلىك جاساپ قانا كەتپەيدى, ارقايسىسى وزدەرىمەن بىرگە ءوز ەلىندەگى تالانتتى بالالاردىڭ توبىل جاعالاۋىندا وتەتىن بايقاۋعا قاتىسۋىنا ىقپال ەتىپ, قولداۋ كورسەتەدى. سوندىقتان «التىن ميكروفوننىڭ» دەڭگەيى الدەقايدا جوعارى, كىشكەنتاي تالاپكەرلەردىڭ اراسىندا ناعىز ۇلكەن ونەر باسەكەسى وتەدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ۇلكەن ساحنالارىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن قوستاناي ءوڭىرىنىڭ تالانتتارى وسى بايقاۋدان شىڭدالىپ شىققان. سوندىقتان بۇل بايقاۋدى كادىمگىدەي ناتيجەسىن, جەمىسىن بەرگەن ونەر مەكتەبى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولادى. مىسالى, كەشەگى «سلاۆيان بازارىندا» توپ جارعان امىرە – ەرنار سادىرباەۆ – وسى بايقاۋدان ءوسىپ شىققان بالا. ءيا بولماسا, بۇگىنگى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ بەلدى ءسوليسى بالۋان بەركەنوۆ تە وسى «التىن ميكروفون» بايقاۋىنان ءوسىپ شىققان ءانشى. نەمەسە قازىرگى جاستاردىڭ سۇيىكتى ءانشىسى باتىرحان مالىكوۆ تە وسى بايقاۋدان تاربيەلەنىپ شىققان.
– قازىر ءتۇرلى يميدجدىك شارالارعا شىعىندالماۋ تۋرالى دۇرىس ماسەلە كوتەرىلىپ ءجۇر. بىراق ءاننىڭ دە ەستىسى بار, ەسەرى بار دەگەن سياقتى ءاربىر ءىس-شارانىڭ ءوزىنىڭ الىپ جۇرەتىن جۇگى بولادى. مىسالى, ءبىز وسى سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدىڭ كولەمىندە حالىقارالىق ديريجەرلەر فورۋمىن وتكىزىپ كەلە جاتىرمىز. فورۋم بارىسىندا وڭىرگە مىقتى ديريجەرلەر كەلىپ, ءبىر اپتا بويى قازاق وركەسترى, ورىس وركەسترى جانە كامەرالىق وركەستر بار – ءبىزدىڭ وسىنداعى ءۇش وركەسترمەن ءبىر اپتا بويى جۇمىس جۇرگىزەدى. ناتيجەسىندە, ءبىزدىڭ وركەسترلەردىڭ رەپەرتۋارى تولىعادى, كاسىبي دەڭگەيى وسەدى. سودان كەيىن ءۇش كۇن بويى ەلگە جاقسى ءبىر كونتسەرتتىك باعدارلامالاردى ۇسىنادى. بۇل ءبىر فورۋمنىڭ ءبىر جىلعا ازىق بولاتىن جۇگى بار. ەندى ءبىر ۇلكەن جوبامىز – وسى وڭىردەن شىققان, بىراق قازىر ەسىمدەرى ۇمىتىلىپ بارا جاتقان, بولماسا ناسيحاتتالماي جاتقان ونەر تۇلعالارىن ەسكە الۋ. توبىل-تورعاي وڭىرىندەگى ءداستۇرلى ءان ونەرى تۋرالى ايتقاندا, ەڭ الدىمەن, نۇرجان ناۋشاباەۆتىڭ ەسىمى تىلىمىزگە ورالادى. بيىل ءبىز نۇرجان اتامىزدىڭ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋىن ەكىنشى رەت وتكىزگەلى وتىرمىز. بۇل بايقاۋعا قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ اندەرىمەن قوسا, نۇرجان شىعارمالارىنىڭ ءبىرىن ورىنداۋى ءتيىس. بۇل نۇرجان اندەرىنىڭ, سونداي-اق وسى وڭىردە ءومىر سۇرگەن ءداستۇرلى ءان ونەرى وكىلدەرى شىعارمالارىنىڭ ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىندا ناسيحاتتالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. باستاماسى جامان ەمەس, وتكەن بايقاۋدا سىرتتان كەلگەن ونەرپازدار جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ, وزدەرىنىڭ ءان قورجىنىن نۇرجان اتامىزدىڭ تۋىندىلارىمەن تولىقتىردى. بۇل نۇرجان ناۋشاباەۆتىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋدىڭ جاقسى ءبىر جولى دەپ بىلەمىز, – دەدى ەرلان قالماقوۆ.
تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى اياسىندا دۇنيەگە كەلگەن قىزعالداقتار فەستيۆالىنىڭ دە ورنى بولەك. تورعاي, ناۋىرزىم اتىرابىنداعى قىزعالداقتار قىزىل كىتاپقا ەنگەن. «سونى ءبىز نەگە كورسەتە المايمىز, نەگە دارىپتەي المايمىز دەگەن اڭگىمە بولدى. سوعان بايلانىستى الدىڭعى جىلى قىزعالداقتار فەستيۆالىن وتكىزدىك. قازىر بۇل جوبامىز كارانتيندىك شەكتەۋلەرگە بايلانىستى كەشەۋىلدەڭكىرەپ قالدى. فەستيۆالدىڭ نەگىزگى ماقساتى – توبىل-تورعاي وڭىرىندەگى تابيعاتتىڭ اسەمدىگىن, دارحان دالانىڭ ەرتە كوكتەمدەگى كەرىم كەلبەتىن كورسەتۋ, سول ارقىلى ەل ىشىندەگى ءانشى-كۇيشىلەردى, قولونەر شەبەرلەرىنىڭ ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ» – دەيدى بۇل جونىندە باسقارما باسشىسى. وتكەن فەستيۆال امانگەلدى اۋدانىندا ۇيىمداستىرىلىپ, ءبىر اۋداننان 500 دومبىراشى شىعىپ, كۇي ورىندادى. اراعا جىل سالىپ بارىپ ۇلتتىق ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن اۋىل ونەرپازدارى مەن قالاداعى كاسىبي ءانشى-كۇيشىلەردىڭ باسىن قوساتىن ونەر مەرەكەسى الداعى ۋاقىتتا ءالى دە جالعاسا بەرمەك.
ەرلان قالماقوۆتىڭ پىكىرىنشە, سوڭعى وتىز جىل ىشىندە ءوڭىر مادەنيەتىندە ورىن العان ەڭ ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە كەيكى كوكەمباي ۇلىنىڭ باس سۇيەگىنىڭ ەلگە قايتارىلۋى مەن باتىر كەسەنەسىنىڭ سالىنۋى. ء«بىر ءوڭىردىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ رۋحىن كوتەرگەن بۇل وقيعا – تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلكەن جەتىستىگى», – دەدى باسقارما باسشىسى.
ەلباسى اشقان قازاق تەاترى
قوستانايدا 100 جىلدىق تاريحى بار ورىس تەاترى بار. وڭىردە ەكى مىڭىنشى جىلعا دەيىن قازاق تەاترى مۇلدە بولعان ەمەس. جالپى قازاقتىڭ ۇلتتىق تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قالاسقان ەلۋباي ومىرزاقوۆ, سەرالى قوجامقۇلوۆ سىندى ءبىرتۋار تۇلعالاردى تۋدىرعان توبىل توپىراعىندا قازاق تەاترىنىڭ بولماۋى ۇلكەن ولقىلىق ەدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن اينالاسى ون شاقتى جىلدىڭ ىشىندە ارقالىقتاعى تورعاي تەاترىنىڭ ترۋپپاسى نەگىزىندە قوستانايدا تۇڭعىش قازاق دراما تەاترى اشىلدى.
– تەاتر اشۋ جۇمىسىن ومىرزاق شوكەەۆ اينالدىرعان جارتى جىل ىشىندە ۇيىمداستىرىپ, سول كەزدەگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ريما عايسەنوۆا جۇرگىزىپ, جۇيەلەپ وتىرعان. ەرەكشە ءبىر اتاپ وتەتىن جايت, توبىل وڭىرىندەگى تۇڭعىش تەاتردىڭ اشىلۋىنا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى قاتىسىپ, تەاترعا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءىلياس وماروۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتقان ەكەن. سوندىقتان بۇل تەاتردى ءبىز ەلباسىنىڭ ءوزى اشقان ۇلكەن تاريحي وقيعا دەپ بىلەمىز. تەاتر اشىلا سالىسىمەن تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ اعامىز ءوزىنىڭ ءبىر كلاسىن تولىعىمەن قوستانايعا الىپ كەلدى. سودان بۇگىندە تەاتر باسقارىپ وتىرعان ءالىمحان مىرزاحان عانا قالىپ وتىر. ولاردىڭ ىشىندە ازامات ساتىبالدى دا بولدى. سونداي ۇلكەن ىزدەنىسپەن, حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىمەن اشىلعان تەاتردىڭ جيىرما جىلدىق بەلەسىندە ءبىز قوستانايدا كادىمگىدەي ۇلكەن ونەر ورداسىنىڭ قالىپتاسقانىن سەزىندىك. پاندەميا ۋاقىتىندا ءبىزدىڭ بىردە-ءبىر تەاترىمىز ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىن ءبىر كۇنگە دە توقتاتقان جوق. كورەرمەنمەن بايلانىس بولماسا دا, كۇندەلىكتى جۇمىس جۇرگىزىپ, جوسپارلانعان سپەكتاكلدەرىن دايىنداپ شىعاردى. ءار تەاتردا كەمىندە 4-5 قويىلىمنىڭ پرەمەراسى دايىن تۇردى. تەاترلارعا رۇقسات بەرىلگەننەن كەيىن پرەمەرالاردىڭ بىرىنەن كەيىن ءبىرى ءوتۋىنىڭ سەبەبى سول. بىلايشا ايتقاندا, قازانى قايناپ, ءپىسىپ تۇرعان دۇنيەنى ۇلكەن ساعىنىشپەن قاۋىشقان كورەرمەندەرىمىزگە ۇسىنىپ جاتىرمىز, – دەدى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
ءى.وماروۆ اتىنداعى قوستاناي قازاق تەاترىنىڭ جيىرما جىلدىعى اياسىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن بەس بىردەي تەاتر قىزمەتكەرى مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى اتاندى. مۇنى, ءبىر جاعىنان, ۇلتتىق تەاترعا دەگەن قۇرمەتتىڭ كورىنىسى دەسەك, ەكىنشى جاعىنان قوستانايلىق ارتىستەردىڭ كاسىبي تۇرعىدان مويىندالعانىنىڭ بەلگىسى دەپ قاراۋعا بولادى. ويتكەنى ماراپاتقا يە بولعان ارتىستەردىڭ قاي-قايسىسى دا وزىندىك ورنى بار, كورەرمەندەر تاراپىنان ءوز باعاسىن العان كاسىبي ونەرپازدار. تاياۋدا عانا وتكەن «وتەلمەگەن پارىز» پرەمەراسىندا باستى رولدە ويناعان ازامات شۇكەەۆ پەن ولجاس بەگايداروۆتىڭ ساحناداعى شەبەرلىكتەرى – وسىنىڭ دالەلى.
ىبىرايدىڭ مەرەيتويى – ءبىر كۇندىك ىسىراپ ەمەس
وبلىستا ۇلى اعارتۋشىنىڭ 180 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە باعىتتالعان جۇمىستار بىلتىردان بەرى ءجۇرىپ جاتىر. 2020 جىلدىڭ جازىندا ۇلى اعارتۋشىنىڭ مەرەيتويىنا بايلانىستى وبلىستىق دەڭگەيدە اۋقىمدى جوسپار ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. بىلتىر وبلىس ورتالىعىندا اشىلعان ىبىراي ەسكەرتكىشىن مەرەيتويدىڭ باسى دەپ ايتۋعا بولادى. «بۇعان دەيىن ورناتىلعان ەسكەرتكىشتەر كوركەمدىگى, ۇستىنى جاعىنان كەمشىندەۋ بولعانى بەلگىلى. ءبىز وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىردىق. بىرىنشىدەن, جاڭا ەسكەرتكىشتىڭ قازىرگى تۇرعان ورنىن تاڭداپ الۋ دا وتە ءساتتى بولدى. ءبىر جاعىندا – كىتاپحانا, ەكىنشى جاعىندا – احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت, قارسى الدىندا سىرباي ماۋلەنوۆ ەسىمىن يەلەنگەن مەكتەپ ورنالاسقان. ەسكەرتكىشتىڭ ءوزى التىنسارين كوشەسىنىڭ بويىندا تۇر, ونىڭ ۇستىندە ورتالىق ساياباقتاعى دەمالىس ورىندارىنا كەلگەن تۇرعىندار بۇل ەسكەرتكىشكە سوقپاي وتە المايدى. مۇنى مەرەيتويدىڭ باستاماسى دەۋگە بولادى. تويدىڭ دەڭگەيىن بىرەۋ اسپەن, بىرەۋ ات-شاپانمەن ولشەيدى, بىزدە مۇنداي ماقسات جوق, ويتكەنى بۇل مەرەيتوي بىركۇندىك ىسىراپ ەمەس, بۇل كەشەندى ءىس-شارا. ىبىرايدىڭ تۋعان جەرىنەن باستاپ, ونىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى, ءىز قالدىرعان جەرلەردى, اشقان مەكتەپتەرى مەن مول مۇراسىن قامقورلىققا الۋ ماسەلەسىنە ءبىرىنشى كەزەكتە ءمان بەرىلىپ وتىر. ىبىرايدىڭ تۋعان جەرى – مەزگىلدەگى ومار قۇدىعى قالپىنا كەلتىرىلىپ, باسىنا بەلگىتاس قويىلىپ, كيەلى نىسانداردىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلدى. 2017 جىلى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ىبىراي كەسەنەسى قايتا جاڭعىرتىلدى. بۇل دا ۇلكەن جۇمىس, ويتكەنى كەزىندە زاماننىڭ اعىمىنا بايلانىستى كۇتىمسىز قالعان نىسان قازىر وسى وڭىرگە كەلگەن كوپتەگەن ازاماتتار ارنايى بارىپ, تاعزىم جاسايتىن كيەلى ورىنعا اينالدى. سونداي-اق بيىل وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ىبىرايدىڭ ەسىمى بەرىلگەن ءبىلىم مەكەمەلەرى مەن مۋزەيلەردى قامقورلىققا الۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جىل بويى جالعاساتىن بولادى. بىلتىر التىنسارين كوشەسىن جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. كوشە بويىنا ورنالاسقان 14 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ سىرتى مەن شاتىرى تولىقتاي جاڭارتىلدى. بۇل شارۋا دا بيىل جالعاسىن تابادى. ەڭ ماڭىزدى جۇمىستاردىڭ ءبىرى – ىبىرايدىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋ. ۇلتتىق ارنادا بيىلعى جىلدىڭ بەتاشار دەرەكتى ءفيلمى «ۇستاز» دەگەن اتپەن ەفيرگە جول تارتتى. بۇل جوبانى ەلىمىزگە بەلگىلى تەلەجۋرناليست دارحان ابدىك ۇسىنعان ەدى. بۇل فيلمگە وسى وڭىردەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە سۇحبات بەرىپ, ارالاستى. مۇنى ىبىرايتانۋ سالاسىنا جاڭا بەتبۇرىس اكەلەتىن سۇيەكتى تەلەتۋىندى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى مۇندا ىبىرايدىڭ ۇستازدىق قىزمەتىنە, قايراتكەرلىگىنە بايلانىستى بۇعان دەيىن ءمان بەرىلمەگەن, بۇرىن بايقالماعان جاڭا دەرەكتەر بەرىلىپ, تىڭ پايىمدار جاسالادى. بۇل دا ءبىزدىڭ وسى مەرەيتوي اياسىندا جاساعان ۇلكەن ءبىر جۇمىسىمىز, – دەدى ە.قالماقوۆ.
مادەنيەت باسقارماسى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە بيىلعى مەرەيتويلىق ءىس-شارالار پىسىقتالىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە عىلىمي كونفەرەنتسيالار, كورمەلەر, وزگە دە تانىمدىق شارالار بار. الداعى ۋاقىتتا وتەتىن «جاس تۇلپار» وقۋشىلار ايتىسى دا ىبىراي تويىنىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلادى.
قوستاناي وبلىسى
