– كۇلاش, مەن ءىنى-قارىنداستارىمدى سىرتقا شىعارىپ كەلەيىن, – دەپ, قانابەك ۇستىنە جەلبەگەي شاپان, اياعىنا كەبىستى ىلە سالىپ, جاستارمەن بىرگە ول دا دالاعا شىعىپ كەتەدى.
قانەكەڭ سول كەتكەننەن مول كەتىپ, ءبىر جەتى بويى جوعالىپتى. سويتسە, كانابەك جاستاردىڭ «قانەكە, قانەكە» دەپ قولپاشتاۋىنا كوڭىلى ەلىتىپ, ولارمەن بىرگە اۋەجايعا قالاي كەلگەنىن, اقتوبەگە قالاي ۇشىپ كەتكەنىن اڭعارماي قالىپتى.
ەرتەسىندە باسى اۋىرىپ ويانىپ, كوزىن تىرناپ اشىپ, داۋىستاپ كۇلاشتى شاقىرادى. لىپ ەتىپ, قانەكەڭنىڭ قاسىنا جىگىتتەردىڭ بىرەۋى جەتىپ كەلىپتى.
– سەن, بالا, كىمسىڭ؟ – دەپتى قانەكەڭ.
– ويبۋي, قانەكە-اۋ, ءىنىڭىزبىن عوي... ءىنىڭىزبىن. اقتوبەلىك ارتيستەرمىز عوي بىزدەر. كەشە تانىستىرىپ ەدىك قوي, ءوزىمىزدى, — دەپ الگى جىگىت جىك-جاپپار بولادى.
– ە, ەسىمە ەندى ءتۇستى... كەشىر ءىنىم, سوڭعى كەزدە ۇمىتشاق بوپ بارا جاتىرمىن, — دەيدى قانەكەڭ كەشەگى جايدى ازەر دەگەندە ەسىنە ءتۇسىرىپ.
– سوندا سەندەر ءبىزدىڭ ۇيدە قونىپ قالعانسىڭدار ما؟ «تۇندە سامولەتكە بارامىز, اقتوبەگە ۇشامىز» دەپ وتىرعاندارىڭ قايدا؟ – دەپ سۇرايدى قانەكەڭ تاعى دا.
– قانەكەسى-اۋ, راس ايتاسىز, ءبىز سامولەتپەن تۇندە ۇشىپ كەتكەمىز, – دەيدى جىگىت.
– قايدا ۇشىپ كەتتىڭدەر؟
– اقتوبەگە, قانەكە.
– سوندا مەن قايدا قالدىم؟
– ءسىز دە ۇشىپ كەتكەسىز, قازىر اقتوبەدەسىز, قانەكە.
ول كەزدە, ەلۋىنشى جىلدارى, كولىك تاپشى, سامولەت الماتىعا اپتاسىنا جالعىز-اق رەت قاتىنايدى ەكەن. سودان قانەكەڭ امالسىز اقتوبەلىك ارتيستەردىڭ اراسىندا قوناقتاپ, ءبىر اپتادان سوڭ عانا ۇيىنە قايتقان ەكەن.
مۇرا
سەگىزىنشى سىنىپتا بىزگە ادەبيەت پانىنەن وزدەباي اعاي ساباق بەردى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا وسى ءبىر پاننەن ءدارىس وقىتقانىنا ون جىلدان اسىپتى.
بۇرىن: «وزدەكەڭ سەگىزىنشى سىنىپتىڭ ادەبيەتىن باسىنان اياعىنا دەيىن ءۇتىر, نۇكتەسىن ايتا وتىرىپ, جاتقا سوعادى», – دەيتىنىن ەستيتىنبىز. جارىقتىق, تالاي جىل وتسە دە ءتۇرلى سەبەپتەرمەن سول كونسپەكت مەندە ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپتى. ول: «فولكلور دەگەنىمىز – اۋىز ادەبيەتى. اۋىزشا ايتىلعاندىقتان, ەلدەن-ەلگە اۋىز ارقىلى تاراعاندىقتان, اۋىز ادەبيەتى دەپ اتايمىز. ول كەزدە جازۋ, سىزۋ بولماعان. ولەڭ, جىر, داستان, حيكايا اتاۋلى اۋىزشا شىعىپ, ەل-جۇرتقا اۋىزشا تارالعان...» – دەپ باستالىپ, تاراۋ-تاراۋمەن تارامدالىپ كەتە باراتىن.
بىردە سەگىزىنشى سىنىپتى ءتامامداپ قالعان وزىمنەن ون بەس جاس كەنجە ءىنىم: «اعا, وزدەباي اعايدان جىل بويى ساباق جازىپ بەكەر اۋرە بولىپپىن عوي, كەشە ساندىقتىڭ تۇبىنەن ءسىزدىڭ ءبىر كەزدە جازعان كونسپەكتىڭىزدى تاۋىپ الىپ, سالىستىرىپ كورىپ ەدىم, سوزبە-ءسوز اينىمايدى-اۋ, اينىمايدى. ءبىر ءسوز, ءبىر سويلەم وزگەرسەيشى», – دەپ جاڭالىق اشتى.
...كوپ ۋاقىت وتپەي, اعايىمنىڭ سەگىزىنشى سىنىپتا وقيتىن بالاسىنىڭ ادەبيەت داپتەرىنىڭ العاشقى بەتىن اشىپ ەدىم. «فولكلور دەگەنىمىز – اۋىز ادەبيەتى», – دەپ باستالعان ابزاتس كوزىمە وتتاي باسىلدى. ەسكى دوسىممەن كەزدەسكەندەي, كوزدەن ەرىكسىز ءبىر-ەكى تامشى جاس تا شىعىپ كەتتى.
...بىردە ءوزىمنىڭ سەگىزىنشىدەگى ۇلىمنىڭ ساباعىنا قاتىستىم. ادەبيەت ءپانىن وقىتاتىن ءوزىمىزدىڭ باياعى وزدەكەڭ. جاڭا وقۋ جىلدارىمەن قۇتتىقتاپ, بىردەن ساباق جازدىرۋعا كوشتى. باياعى زاماندا ساباقتى بىزگە قاققان قازىقتاي تىك ءجۇرىپ ايتاتىن, قازىر وتىرعان قالپى قاعازىنا قاراپ وقيتىن بولىپتى.
«فولكلور دەگەنىمىز – اۋىز ادەبيەتى. اۋىزشا ايتىلعاندىقتان...».
وقۋشىلار جاپا-تارماعاي جازىپ جاتىر.
...بىردە ءوزىمنىڭ قىرىقتان اسقاندا كورگەن كەنجەمنىڭ سىنىبىندا وتىردىم. تاعى دا باياعى وزدەكەڭە تاپ كەلىپپىن. «فولكلور دەگەنىمىز», – دەي بەرگەندە, ارى قاراي تىڭداۋعا شىدامىم جەتپەي شىعىپ كەتتىم. بالام: «وزدەباي اعاي, ساباعىنان ءسىزدىڭ شىعىپ كەتكەنىڭىزدى دە بايقامادى», – دەيدى.
جاقىندا نەمەرەلەرىمىزدىڭ باقىتىنا وزدەكەڭ دە قۇرمەتتى دەمالىسقا شىقتى-اۋ, ايتەۋىر. دۇرىلدەتىپ توي جاسادى. قۋانعانىمىزدان تويىنا دا باردىق.
ورنىن ينستيتۋت ءبىتىرىپ كەلگەن بالاسىنا بەرىپتى. تويدا اكەسى مۇرانىڭ ۇلكەنى دەپ, ءومىر بويى ۇستاپ كەلگەن كونسپەكتىلەرىن بالاسىنا سىيعا تارتتى...
ەرتەڭىندە ەسىك الدىندا وتىر ەدىم, قازديىپ كيىنگەن ءبىر بالا سالەم بەردى. سويتسەم, مەكتەپكە بەت العان وزدەكەڭنىڭ كەشەگى بالاسى ەكەن. قولىنداعى اكەسى سىيلاعان «مۇرا» كوزىمە وتتاي باسىلدى.
قايتەيىن: «فولكلور دەگەنىمىز – اۋىز ادەبيەتى...» – دەپ كۇبىرلەپ, كەلەر جىلى مەكتەپكە بارعالى وتىرعان نەمەرەمنىڭ باسىنان سيپاپ قالا بەردىم.
بەرىك سادىر
نۇر-سۇلتان
