قازاقستان • 12 ناۋرىز, 2021

سان قىرلى تۇلعا

560 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

2005 جىلدان بەرى «تاماشا ادامدار عۇمىرى: ءومىر جالعاسۋدا...» سەرياسىمەن الەمنىڭ اتاقتى تۇلعالارى جايلى ەڭبەكتەر جاريالاپ كەلە جاتقان, بۇعان دەيىن وقىرماندارىن قازاقستاندىقتار اراسىنان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز –ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ (2015) پەن قازاقتىڭ ايتۋلى اقىنى ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ (2020) ساياسي ومىربايانىمەن تانىستىرعان ماسكەۋدىڭ «مولودايا گۆارديا» باسپاسىنىڭ بۇل جولعى تاڭداۋى تاعى دا ءبىزدىڭ وتانداسىمىزعا, كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ساياسات عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ديپلومات تايىر مانسۇروۆقا ءتۇسىپتى. جىل باستالماي جاتىپ قولىمىزعا تيگەن جاڭا كىتاپتىڭ اۆتورى – بۇعان دەيىن وقىرماندارعا وسى سەريامەن «ستولىپين», «ستالين», «سي تسزينپين. تاعدىر جانە الەم», «گرومىكو» دەپ اتالاتىن ەڭبەكتەرىن ۇسىنعان بەلگىلى جازۋشى-تاريحشى, رەسەي فەدەراتسياسى مادەنيەت مينيسترلىگى جانىنداعى قوعامدىق كەڭەس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اسكەري عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ قۇرمەتتى اكادەميگى سۆياتوسلاۆ رىباس.

سان قىرلى تۇلعا

اۆتور كىتاپتىڭ العىسوزىندە باسپا تاراپىنان ۇسىنىس تۇسكەننەن كەيىن, جازۋ ۇستەلىنە  وتىرماس بۇرىن, كوپ وي­لان­عانىن, تەك بولاشاق كەيىپكەرىمەن كەز­دەسىپ, تانىسقان سوڭ عانا ونىڭ وسىنداي بىرەگەي ەڭبەككە لايىق تۇلعا, ءومىر جولى­نىڭ  جارقىن دا تاعىلىمدى ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, ىسكە قۇلشىنا كىرىسكەنىن جازادى.

تايىر ايمۇحامەت ۇلى شىنىندا دا ەڭبەگىمەن ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن  ايتۋلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى. جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعاننان كەيىن الماتىنىڭ قۇرىلىس ۇيىمدارىندا ەڭبەك جولىن باستاعان ول قىزمەت ساتىلارىمەن تەز ءوستى: كومسومول مەكتەبىنەن وتكەننەن كەيىن اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىن­شى حاتشىسى, قاراعاندى وبلىستىق پار­تيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى, كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ نۇسقاۋشىسى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياسات ءبولىمىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى بولدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا ساي­لاندى, سەگىز جىل قازاقستاننىڭ رە­سەي­دەگى ەلشىسى, ءتورت جىل سولتۇستىك قا­زاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىقتىڭ باس حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ءبىر سوزبەن تۇيىندەسەك, ونىڭ جاسامپاز ىستەرمەن ورىلگەن ءومىر جولى عيبراتتى. دەمەك, ايگىلى سەريا اۆتورى تاڭداۋىنىڭ تايىر ايمۇحامەت ۇلىنا ءتۇسۋى ابدەن ورىندى. دەسەك تە اۆتور ءوز ەڭبەگىن كەيىپكەرىنىڭ وت­باسىنان, ناقتىراق ايتساق, ۇلى وتان سوعىسىنان امان ورالىپ, تۋعان ەلىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان اكەسى ايمۇحامەت كوپەجان ۇلىنان باستاپتى. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ەڭبەكتە پەرزەنتىنىڭ  اكە تاعدىرىمەن ساباقتاس عۇمىر جولى ايشىقتى بەينەلەنگەن. جيىرما ءۇش تاراۋدىڭ ءار جولىنىڭ استارىندا ايتۋلى تۇلعانىڭ ەل يگىلىگىنە باعىتتالعان ەرەن ەڭبەگىنە قاتىستى تولىمدى وي, ورالىمدى ءسوز جاتقانىن ايتۋ ءبىر عانيبەت. ايتالىق, «ەلدىڭ ەرەكشە ايماعىندا» دەپ اتالاتىن ون جەتىنشى تاراۋعا تايىر ايمۇحامەت ۇلىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىن باسقارعان (2003-2007) جىلدارى اتقارعان ىستەرى ارقاۋ بولعان.

تايىر مانسۇروۆتىڭ ەستەلىگىنەن: «تاعايىنداۋ الدىندا پرەزيدەنت نۇر­سۇلتان نازارباەۆ قابىلدادى. «بۇل – ءبىزدىڭ اسا ماڭىزدى وڭىرلەرىمىزدىڭ ءبىرى. الايدا وندا ءبىراز پروبلەما قوردالانىپ جاتىر. سوڭعى ەكى اكىم وبلىستىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي دامۋىن قامتاماسىز ەتە المادى. حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرۋ كەرەك. ولار ەلدەگى جاعدايدىڭ جاقسىلىققا قاراي وزگەرە باستاعانىن سەزىنۋگە ءتيىس. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى رەسەيدىڭ ءۇش وڭىرىمەن شەكارالاس. بىلايشا ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ «سولتۇستىك قاقپاسى». ونى دا ەسكەر». «جاقسى. بىراق مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىمەن بۇرىن-سوڭدى اينالىسىپ كورگەن جوقپىن عوي». «سەنى جاقسى بىلەمىن, ەك-ءۇش ايدىڭ ىشىندە  جاعدايعا قانىعىپ, بۇل سالانى دا ءۇيىرىپ اكەتەتىنىڭە سەنەمىن».

تاريحى 1936 جىلدان باستالاتىن, ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى,  اجارىن اق قايىڭدارى مەن ايدىن كولدەرى اشىپ تۇرعان, استى دا, ءۇستى دە تۇنعان بايلىق  سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تىزگىنىن وسى ۋاقىتقا دەيىن 23 باسشى ۇستاپتى. ءوڭىر شەجىرەسىن زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ولكەتانۋشىلار مەن تاريحشىلارعا بولماسا, ولاردىڭ كوبىنىڭ ەسىمدەرى بىلايعى جۇرتقا بەيمالىم. بۇل ارادا تەرىسكەيدەگى وبلىستى باسقارعانداردىڭ ءبارىنىڭ سايدا سانى, قۇمدا ءىزى قالمادى  دەگەلى وتىرعان جوقپىن. دەسەك تە,  ايماقتى 2003-2007 جىلدار  ارالىعىندا باسقارعان تايىر ايمۇحامەت ۇلى مانسۇروۆ سياقتى ارتىنا حالىق ايتا جۇرەرلىكتەي ايشىقتى  ءىز قالدىرعاندارى كوپ ەمەس. ول العاشقى كۇننەن وزىنە  كورسەتىلگەن سەنىمدى اقتاۋعا جانىن سالا كىرىسىپ, ءتورت جىلدىڭ ىشىندە قوردالانىپ قالعان تالاي ماسەلەنىڭ ءتۇيى­نىن تارقاتتى. قازىر ولاردىڭ ءبارىن تىزبەلەۋ ماقسات ەمەس. 2004 جىلدىڭ 7 قاڭتارىندا وتكەن وبلىس اكتيۆىنىڭ جينالىسىندا كوتەرىلگەن  ءبىر ماسەلە ەستە قالىپتى. وبلىستىڭ جاڭا باسشىسى  كۇتپەگەن جەردەن: «مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولعان كازاق ءتىلىن دامىتۋدىڭ جايى ءماز ەمەس, جاعداي نەگە بۇلاي قالىپتاسىپ وتىر؟» دەپ زالداعىلارعا ساۋال تاستادى. الدىڭعى قاتاردا وتىرعان ورىنباسارلارىندا دا, باسقالاردا دا ءۇن جوق. «ونىڭ باستى سەبەبى – مەكتەپتەردە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەردىڭ ساپالىق قۇرامى ناشار», – دەپ ءسوزىن جالعاستىرعان اكىم بۇل ىسكە وبلىستىق ءبىلىم دەپارتامەنتى دە, باسقا دا ءتيىستى ۇيىمدار وڭ ىقپال ەتە الماي وتىرعانىن اشىق ايتتى.

كۇندە كەزدەسۋ, كۇندە جاڭا ءبىر وي, تىڭ ۇسىنىس... كەشىكپەي ناتيجەلەردىڭ دە توبەسى كورىنە باستادى. ءسويتىپ, وبلىس ورتالىعىنىڭ كوشەلەرى, قوعامدىق-كوپ­شىلىك ورىندار كەش ءتۇسىپ, تاڭ اتقانشا ساما­لاداي جارقىراپ تۇراتىن بولدى. اسى­رە­سە, شەت ايماق, سىرت كوشەلەردە تۇرا­تىن­دار كوشەلەرگە جارىق تارتقىزىپ, ءتۇيىن­دى ءىس­تى تەز شەشىپ بەرگەن وبلىس اكىمى­نە ءدان ري­زا.

ءبىرازدان بەرى تىنىشتىق قۇشاعىندا مۇلگىپ تۇرعان پەتروپاۆل اۋەجايىنا دا جان ءبىتتى. «پەتروپاۆل – الماتى», «پەتروپاۆل – استانا» اۋە قاتىناسى قالپىنا كەل­تىرىلدى. وبلىستىق ونكولوگيالىق ديس­پان­سەردىڭ جاڭا عيماراتى اشىلدى. ناتي­جەسىندە حيميا-تەراپەۆتىك بولىمشە 20 ورىنعا كەڭەيتىلىپ,  ەمحانا ءبىر اۋىسىمدا 200 ادامعا دەيىن قابىلدايتىن بولدى. بۇل پروبلەما وبلىس اكىمدىگىنىڭ سۇراۋى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرگە قارالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ, استانا قالاسىنداعى قازاق مەديتسينالىق اكادەمياسىنىڭ جانە سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرىن تارتا وتىرىپ, سىرتقى ورتانىڭ كانتسەروگەندىك فاكتورلارى بار جوعارى ونكولوگيالىق سەبەپ-سالدارلى بايلانىستارىن زەرتتەپ ءبىلۋ ءۇشىن ءۇش جىلعا ماقساتتى قارجى ءبولىندى. سونىمەن بىرگە وبلىستىق ونكوديسپانسەردى وسى زامانعى قۇرال-جابدىقتارمەن جانە دياگنوستيكالىق تەحنيكامەن, قاجەتتى حي­ميا­لىق جانە باسقا ءدارى-دارمەكتەرمەن قام­­تاماسىز ەتۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلدى.

ءومىر وزەگىنىڭ شىرماۋىن شەشۋ قانداي قيىن دەرسىڭ. سونىڭ ناقتى ءبىر مىسالىن ايتار بولساق, اۋىزعا ەڭ الدىمەن پەتروپاۆل قالاسىنداعى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى تۇسپەك. 1996-1997 جىلدارى سول كەزدەگى ءوڭىر باسشىلىعىنىڭ پارمەنىمەن اۋماعى ەكى مىڭ شارشى مەتر مۇراجايدىڭ تەڭ جارتىسى الىپساتارلارعا جالعا بە­رىل­گەن. سونىڭ سالدارىنان قالا مەن وبلىس تۇرعىندارى ولكە مەن ەلىمىزدىڭ تاريحىنا  بايلانىستى وزدەرىنىڭ رۋحاني قاجەتتەرىن قاناعاتتاندىرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعان ەدى. وسىنداي سوراقىلىقتار, وعاش وقيعالار تايىر ايمۇحامەت ۇلىنىڭ نازارىنا ىلىكتى دە, ول كەسىمدى شەشىم قابىلدادى,  ەكى ايدىڭ ىشىندە الگى قىرىققا جۋىق ساۋدا فيرمالارىن وزگە جەرلەرگە كوشىرتتى. بۇل جەردە تايىر مانسۇروۆتىڭ: «مۇراجاي دەگەنىمىز – وسى ولكەنىڭ وتكەن تاريحى, سالت-ءداستۇرى, ونىمەن, اسىرەسە, جاس ۇرپاق تانىسۋى كەرەك», دەگەن سوزدەرى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنە قونا كەتتى.

ۇكىمەت اكىمنىڭ ءوتىنىشىن قاناعات­تان­­دىرىپ, مۇراجايدى جاڭعىرتۋعا 104 ملن تەڭگە ءبولدى. وسىدان كەيىن مۇرا­جاي عي­ما­راتىنا كۇردەلى جوندەۋ جاسالىپ, كوركەمدەۋ-مانەرلەۋ ارقىلى قايتا جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. جاڭا ەكسپوزيتسيالار قاتارى كوبەيدى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبلىسىمىزعا كەل­گەن ساپارىندا وسى مۇراجاي ءۇيىنىڭ قابىر­عاسىنا ورناتىلعان شوقان ءۋالي­حانوۆ پەن فەدور دوستوەۆسكيدىڭ با­رەلەفىن اشىپ, گۇل شوقتارىن قويدى.

پرەزيدەنت پەتروپاۆلعا كەلەسى كەلگەندە مۇلدە جاڭارعان, جاسارعان مۇراجايدى ارالاپ, تىندىرىلعان ىستەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى ساپارىندا وبلىستىق مۇراجايمەن ءبىر كۇندە ىسكە قوسىلعان قىزىلجار ورتالىق مەشىتى مەن پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنە دە سوقتى.

وبلىس باسشىسى رەتىندەگى بەتاشار جا­ڭالىعى – قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپا­نى مۇعالىمدەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ۇستە­مەلەۋدەن باستالۋى ورالىمدى دا ورىندى. سول تۇستا بەلگىلى بولعانىنداي, وب­لىس­تاعى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ 1397 مۇعالىمىنىڭ تەك 891-ءنىڭ عانا ءتيىستى مامان­دىعى بار بولىپ شىقتى. باسقالارى – بەرى قويعاندا, باسقا پاندەردىڭ, وندا دا ءتىل-ادەبيەتكە ماڭايلاپ تا جاتپايتىن پاندەردىڭ مۇعالىمدەرى. ال كوپشىلىگى – كەزدەيسوق ادامدار, مامان ەمەس, كەرەك دەسەڭ – كەشەگى ونىنشى سىنىپ وكۋشىلارى. ارالارىندا انا تىلىندە جازا دا, سويلەي دە بىلمەيتىن قازاقتار كوپ. ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىنا ابدەن كوزى جەتكەن اكىم وسى ماماندىق يەلەرىنىڭ بەدەلىن ءارى تۇرمىس دەڭگەيىن كوتەرۋ ماقساتىندا ارنايى گرانت بەلگىلەۋ تۋراسىندا شەشىم شىعاردى. ەگەر قازاق ءتىلىنىڭ مۇعالىمى بىلىكتىلىكپەن جۇمىس ىستەپ, كوزگە تۇسسە, قادىر-قۇرمەتكە بولەنىپ جۇرسە, ولارعا ايلىق ەڭبەكاقىسىنىڭ 50 پايىزدىق مولشەرىندە قوسىمشا اقى تولەنەتىن بولدى. ىنتالاندىرۋ رەتىندەگى ءتيىمدى شاراعا اينالعان وسىنداي گرانتتار قازاق ءتىلىنىڭ 750 مامانىنا ءتورت جىل بويى بەرىلىپ كەلدى. رەسپۋبليكا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانە سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى  رەك­تو­رىنىڭ قولداۋىمەن جەرگىلىكتى ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ جا­نىنان تاريح-فيلولوگيا فا­كۋل­تەتىنىڭ نەگىزىندە ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتى اشىلدى.

تايىر ايمۇحامەت ۇلى سياقتى جۇمىس دەگەندە ۋاقىتپەن ساناسۋدى بىلمەيتىن, باسقانىڭ ءبارىن ۇمىتاتىن ادامدار بار شىعار-اۋ, بىراق ونىڭ جانسەبىلدىگى تاڭعال­دىرماي قويمايدى. جەتىم بالالارعا قامقورلىق جاسالىپ جاتىر دەسەك تە, ول كىسى وبلىسقا باسشى بولىپ كەلگەنگە دەيىن, ولار جايىندا كوپ ايتىلا بەرمەيتىن. تايىر ايمۇحامەت ۇلى وبلىسپەن تانىسۋ بارىسىندا وسىنداي بالالار تاربيەلەنەتىن مەكەمەلەرگە دە سوعىپ, حال-جاعدايلارىنا قانىقتى. ىلە جەتىم بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتى جوندەۋگە 10 ملن, ەستۋ قابىلەتى تومەن بالالاردىڭ وبلىستىق مەكتەپ-ينتەرناتىنا اۋدارما تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا 3,2 ملن تەڭگە ءبولىپ, پەتروپاۆل قالاسىنداعى ەكى تۇزەۋ مەكتەبىن وبلىستىق بيۋدجەتكە كوشىردى. وسىلاي جەتىم بالالاردىڭ قام­قور­شىلارى ءبىر قۋانىشقا بولەنسە, وقۋ جى­لىنىڭ اياعىندا اكىم ورتا مەكتەپتەردى تامامداعالى وتىرعان 117 جەتىم بالامەن كەزدەسىپ, ارقايسىسىنىڭ تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلادى. كەيىن بالالاردىڭ  41-ءى جوعارى وقۋ ورىندارىنا, 35-ءى كوللەدجدەرگە, 24-ءى كاسىپتىك مەكتەپتەرگە وقۋعا ءتۇستى, قالعاندارى جۇمىسقا ورنا­لاستىرىلدى. وسى باستاما جاقسى داس­تۇرگە اينالدى, تايىر ايمۇحامەت ۇلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العىسى كەلەتىن جەتىم بالالارعا ارنايى گرانت ءبولدى.

2006 جىلدى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين «رەسەيدەگى –  اباي, قازاقستانداعى – پۋشكين جىلى» دەپ جاريالاعانى بەلگىلى. ىلە ماسكەۋدىڭ تورىنە اباي تاس-ءمۇسىن بولىپ ورنىقتى.ومىردە ءسوزى مەن ءىسىنىڭ اراسىندا الشاقتىق بولمايتىن ادامدار از ەمەس. تايىر ايمۇحامەت ۇلى دا ەكى سويلەمەيتىن باسشى, ول كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ «اياق-قولىنىڭ جەڭىل» بو­لۋىنىڭ ءبىر سىرى دا, مىنە, وسىندا. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە وسىنشاما ءىس­تىڭ باسىن قايىرعان ادامنىڭ تاعى ءبىر ما­سەلەگە نازار اۋدارماۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. كۇتىپ جۇردىك. سول كۇن دە تۋدى: تايىر اي­مۇحامەت ۇلى اكىمدىكتىڭ كەزەكتى ءبىر وتىرىسىندا قىزىلجارداعى «ابىلاي حاننىڭ ورداسى» قالپىنا كەلتىرىلەتىنىن حابارلادى. بۇل ءوزى سوناۋ كەڭەس زامانىنان بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە-ءتىن. قولىندا بيلىگى بارلار كەزىندە حالىقتى ەمەكسىتىپ-ەمەكسىتىپ, جىلى جاۋىپ قويعان. ەلباسى اكىمنىڭ يگى باستاماسىن قولداپ, «ابىلاي حاننىڭ اق ءۇيىن» قايتا جاڭعىرتۋعا  508 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولدى. «بۇل جۇمىس 2007 جىلى اياقتالۋعا ءتيىس. وردانىڭ الدىنا ابىلاي حاننىڭ ات ۇستىندەگى ەسكەرتكىشى قويىلادى», دەدى وبلىس باسشىسى. وسىلاي, تايىر ايمۇحامەت ۇلى تالاي جىلداردان بەرى جىرى تاۋسىلماي كەلە جاتقان بۇل ماسەلەنىڭ دە نۇكتەسىن قويىپ, قىزىلجاردىڭ تورىنە  ۇلى حانعا ەسكەرتكىش ورناتىپ كەتتى.

تايىر مانسۇروۆتىڭ بۇكىل ەلگە ءمالىم ۇلكەن ءبىر ەڭبەگى الاساپىران, قيىن-قىستاۋ زاماندا ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتكەن, قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعان  قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلدارىنىڭ ءبىرى ءنازىر تورەقۇلوۆتى حالقىنا قايتارىپ قانا قويماي, الەمگە تانىتقانى دەر ەدىم.  ول مەملەكەتتىك ىسكە جەگىلە ءجۇرىپ, وتانعا قىزمەت ەتۋگە جۇمسالعان عۇمىرىنىڭ ارقاۋى جەمىستى يدەيالار, جاسامپاز ەڭبەك, شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرگە تولى بولعان, وتە جىگەرلى, بىلمەككە قۇشتار, ەرەن ەڭبەكقور, اسا دارىندى سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى تۇلعا – ءنازىر تورەقۇلوۆ تۋرالى بارلىعى توعىز كىتاپ جازىپ, قالىڭ وقىرمانعا ۇسىندى.

تالعامى كۇشتى تانىمال تاريحشى سۆيا­توسلاۆ رىباستىڭ جاڭا ەڭبەگىندە تايىر ايمۇحامەت ۇلىنىڭ زەرتتەۋشىلىك, جازۋ­شىلىق قىرلارى جايلى دا سال­ماق­تى ءسوز ساباقتالعان. وتكەن جىلى ەلى­مىزدە قازاقتىڭ باعىنا تۋىپ, ولشەۋلى عۇ­مىر­لارىن  كەلەر ۇرپاق عيبرات الاتىنداي ساۋ­لەلى ىستەرمەن نۇرلاندىرعان  بىرقاتار ايتۋلى تۇلعالاردىڭ مەرەيتويلارى اتالىپ ءوتىلدى.  سولاردىڭ ىشىندە ابايدىڭ شوق­تىعى بيىك. دانىشپان بابامىزدىڭ تۋعا­نىنا 175 جىل تولدى. وسىعان وراي تايىر ايمۇحامەت ۇلى «اباي» دەپ اتالاتىن جيناق قۇراستىرىپ, وقىرماندارعا ۇسىندى.

بۇل تۋرالى اۆتوردىڭ  ءوزى  بىلاي دەيدى: «اباي تاقىرىبى, ونىڭ شىعارماشىلىعى ماعان عانا ەمەس, مەنىڭ وتباسىما دا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. 1992 جىلى مەن ابايدىڭ «كنيگۋ سلوۆ» جانە شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ «زاپيسكي زابىتوگو» اتتى ەكى كىتابىن  ءجۇز مىڭ دانا تارالىممەن جارىققا شىعاردىم.  ءبىر جىلدان كەيىن «كنيگۋ سلوۆ»   كىتابى تاعى سونشا دانامەن باسپا بەتىن كوردى.  2010 جىلى جارىق كورگەن   «پۋشكين ي اباي» تۋىندىسىنان قوس  اقىننىڭ ومىرىنە قاتىستى كوپتەگەن ورتاق دۇنيەلەرمەن تانىسۋعا بولادى.  ۇلى اقىننىڭ مول مۇراسىنا ەرەكشە سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراپ, ونى  حالىققا تانىتۋدى باستى ماقساتىمىز سانايمىز».

اۆتور دەرەكتى ومىرباياندىق رومانى­نىڭ العىسوزىندە وقىرمانىنا  تاعدىرى ەل تاريحىمەن تۇتاسىپ جاتقان كەيىپكەرى – تايىر مانسۇروۆ  تۋرالى تىڭ دەرەكتەرگە قۇرىلعان شىنايى شىعارما ۇسىناتىنىنا سەندىرەدى.      

      

جاراسباي سۇلەيمەنوۆ,

قوعام قايراتكەرى,

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

«سپارتاك» تاعى دا جەڭىلدى

سپورت • بۇگىن, 11:55

بۇگىن اۋا رايى قانداي بولادى؟

اۋا رايى • بۇگىن, 10:42

جاڭا جوبا – قوعام تالقىسىندا

رەفورما • بۇگىن, 09:20