1963 جىلى ەۋروپانىڭ ەڭ ۇزدىگى اتانۋدان دامەلى فۋتبولشىلاردىڭ قاتارى قالىڭ ەدى. ۇمىتكەرلەر ساناتىندا پورتۋگاليالىق ەيسەيبيو, گەرمانيالىق ۋۆە زەەلەر, انگليالىق بوببي چارلتون, يتاليالىق دجوۆانني تراپاتتوني مەن چەزارە مالديني, يسپانيالىق لۋيس سۋارەس جانە تاعى باسقا تەڭبىل دوپتىڭ تەڭدەسسىز شەبەرلەرى بولدى. بىراق سولاردىڭ بارلىعىنان لەۆ ءياشيننىڭ ونەرى جوعارى باعالانىپ, ول «التىن دوپتى» توبەسىنە كوتەردى. انگليا, اۋستريا, بەلگيا, بولگاريا, گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى, گرەكيا, دانيا, يسپانيا, يتاليا, كسرو, ليۋكسەمبۋرگ, نيدەرلاند, ماجارستان, پولشا, تۇركيا, فرانتسيا, چەحوسلوۆاكيا, شۆەيتساريا, شۆەتسيا جانە يۋگوسلاۆيادان جينالعان 21 ءجۋرناليستىڭ دەنى كەڭەس وداعىنىڭ قاقپاشىسىنا داۋىس بەردى. 73 ۇپاي جيعان ول جەكە-دارا كوش باستادى. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىنداردى اپەنين تۇبەگىنىڭ تۇلەگى دجانني ريۆەرا مەن تۇماندى البيون ەلىنىڭ وكىلى دجيممي گريۆز ولجالادى. العاشقىسى – 55, ەكىنشىسى – 51 ۇپاي جيدى. ال سول 1963 جىلى «التىن دوپتى» يەلەنگەن كەڭەس وداعىنىڭ شوقجۇلدىزى جايىندا ءبىز نە بىلەمىز؟
لەۆ ياشين 1929 جىلدىڭ 22 قازانىندا ماسكەۋدە دۇنيەگە كەلدى. اكەسى دە, شەشەسى دە قورعانىس زاۋىتىنىڭ قاراپايىم جۇمىسشىلارى ەدى. بالا كەزىنەن اياقدوپ ونەرىنىڭ سيقىرىنا اربالعان ول اۋلادا دوپ تەبۋدەن ءبىر جالىقپايتىن. بىراق بولاشاق جۇلدىزدىڭ بالالىق شاعى قىزىققا تولى بولدى دەپ ايتا المايمىز. لەۆ اناسىنان التى جاسىندا ايىرىلدى. كوپ ۇزاماي قاندى قىرعىن سوعىس باستالدى. ول دا اكەسىمەن بىرگە زاۋىتتا قارا تەرگە مالشىندى. بۇل ەڭبەك ەسكەرۋسىز قالعان جوق. لەۆ بوزبالا شاعىندا « ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
جاۋ اسكەرى تالقاندالىپ, كەڭەس وداعى جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىن ياشين ءوزىنىڭ سۇيىكتى ىسىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك الدى. 18 جاسىندا ول «دينامونىڭ» جاستار قۇراماسىنا قابىلداندى. 1950 جىلدىڭ 2 شىلدەسىندە العاش رەت كسرو بىرىنشىلىگىنىڭ جوعارى ليگاسىندا ونەر كورسەتۋ باقىتىنا يە بولدى. ماسكەۋدىڭ «سپارتاگىمەن» ويىندا لەۆ ويدا-جوقتا جاراقات العان اتاقتى الەكسەي ءحوميچتى الماستىردى. ول كەزدە «دينامو» 1:0 ەسەبىمەن الدا كەلە جاتقان. بىراق لەۆ جاسىل الاڭعا شىققان بەتتە ورەسكەل قاتەلىك جىبەرىپ, قاقپاسىنا گول وتكىزىپ الدى. ويىن 1:1 ەسەبىمەن تەڭ اياقتالدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن ءتبيليسيدىڭ «ديناموسىمەن» وتكەن باسەكەدە ياشين تاعى دا ءوز جانكۇيەرلەرىن جەرگە قاراتتى. بۇل باسەكەدە ماسكەۋلىكتەر 4:1 ەسەبىمەن ۇتىپ جاتقان. الايدا ويىننىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جاس قاقپاشى بىلگەنىنەن جاڭىلىپ, گرۋزيالىق فۋتبولشىلاردىڭ تارازى باسىن تەڭەستىرۋىنە جول بەردى. مىنە, ءياشيننىڭ ۇلكەن سپورتتاعى العاشقى قادامدارى وسىلايشا ءساتسىز باستالعان ەدى.
بىراق ەرەن ەڭبەك ەش كەتكەن جوق. 1953 جىلى ءياشيننىڭ جۇلدىزدى ءساتى تۋدى. سول ماۋسىمدا ول «دينامونىڭ» نەگىزگى قاقپاشىسىنا اينالىپ, كسرو قۇراما كومانداسى ساپىنا قابىلداندى. قىسقا قايىرساق, ءوزىنىڭ سپورتتىق عۇمىرىندا ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز مىناداي تابىستارعا قول جەتكىزدى: كسرو-نىڭ 5 دۇركىن چەمپيونى, كسرو چەمپيوناتىنىڭ 5 دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, كسرو چەمپيوناتىنىڭ 1 مارتە قولا جۇلدەگەرى, كسرو كۋبوگىنىڭ 3 مارتە يەگەرى, كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ جەڭىمپازى, 1956 جىلعى وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, 1960 جىلعى ەۋروپا چەمپيونى, 1964 جىلعى ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى.
سونىمەن قاتار لەۆ ياشين 11 رەت كسرو-نىڭ ەڭ ۇزدىك قاقپاشىسى جانە ەۋروپانىڭ ەڭ ۇزدىك فۋتبولشىسىنا تيەسىلى «التىن دوپتىڭ» يەگەرى اتاندى. 16 مارتە كسرو-نىڭ ەڭ مىقتى ويىنشىلارىنىڭ تىزىمىنە ەندى. 1960 جانە 1964 جىلدارى وتكەن ەۋروپا چەمپيوناتتارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شارتتى قۇرامانىڭ ساپىنا ەندى. حالىقارالىق فۋتبول تاريحى مەن ستاتيستيكاسى فەدەراتسياسى ونى حح عاسىردىڭ ەڭ كەرەمەت قاقپاشىسى دەپ تانىدى. 1999 جىلى ۇلىبريتانيانىڭ «World Soccer» جۋرنالى وتكەن عاسىرداعى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك فۋتبولشىلارىن انىقتاپ, ول تىزىمدە ياشين 11-ورىندى يەلەندى. سونىمەن قاتار لەۆ يۆانوۆيچ ءار جىلدارى لەنين جانە ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن, فيفا مەن حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ (حوك) ءتۇرلى ناگرادالارىمەن ماراپاتتالدى.
20 جىلدان اسا «دينامونىڭ» قاقپاسىن قورعاعان ياشين 358 كەزدەسۋ وتكىزىپ, 276 گول جىبەرىپ الدى. 1954-1967 جىلدارى كسرو قۇراماسى ساپىندا 74 رەت جاسىل الاڭعا شىعىپ, نەبارى 70 رەت قانا ءوز قاقپاسىن قاۋىپتەن قۇتقارا المادى. 1966 جىلعى الەم چەمپيوناتىندا جارتىلاي فينالعا جولداما العان كسرو قۇراماسى ءوز تاريحىندا ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. سول كەزدە الىپ يمپەريادا جاساقتالعان كوماندانىڭ قاقپاسىن ياشين قورعادى. ءوزىنىڭ سپورتتىق كارەراسىندا ول تالاي ماڭىزدى ماتچتاردا ءوز كومانداسىن قاۋىپتى جاعدايدان قۇتقارىپ, شامامەن 150 مارتە 11 مەترلىك ايىپ دوبىنىڭ بەتىن قايتاردى.
ۇنەمى باسىنان قارا تەلپەگىن تاستامايتىن ماسكەۋلىك جىگىتتىڭ مىقتىلىعىن تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعى تۇبەگەيلى مويىندادى. كەرەمەت رەاكتسياسىمەن تەز ارادا شۇعىل شەشىم قابىلداي الاتىن قاسيەتى مەن باتىلدىعىنا جانە جانكەشتىلىگى مەن ەرەكشە سەزىمتالدىعىنا سۇيسىنگەن جانكۇيەرلەر ونى «قارا پانتەرا» دەپ اتادى. سول زاماندا «ياشين» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ ءوزى كسرو فۋتبولىنىڭ برەندىنە اينالدى. جاستار جانە ەرەسەكتەر, وليمپيادالىق جانە ۇلتتىق كومانداداعى ويىنداردى قوسا العاندا, لەۆ بارلىعى 812 رەت الاڭعا شىعىپ, 207 كەزدەسۋدە ءوز قاقپاسىنا بىردە-ءبىر گول جىبەرمەدى. ارينە, ونىڭ بۇل تابىسى تاڭداندىرماي قويمايدى.
لەۆ ياشين شايبالى حوككەيدى دە جاقسى وينادى. 1950-1953 جىلدارى حوككەيشىلەر سايىسىندا دا باق سىناعان ول كسرو كۋبوگىنىڭ يەگەرى جانە كسرو بىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتاندى. الايدا اڭسارى فۋتبولعا اۋعان لەۆ كەيىننەن سپورتتىڭ بۇل تۇرىنەن تۇبەگەيلى قول ءۇزدى. ايتپەگەندە ونىڭ سان مارتە وليمپيادا جانە الەم چەمپيونى اتاناتىنىنا قىلاۋداي دا كۇمان جوق ەدى.
1971 جىلى ايگىلى قاقپاشىنىڭ قوشتاسۋ ماتچى ءوتتى. سول كەزدە ءار ءداۋىردىڭ تەڭدەسسىز تەڭبىل دوپ شەبەرلەرى ماسكەۋگە جينالىپ, داڭقتى قاقپاشىعا قۇرمەت كورسەتتى. الەم قۇراماسىن بوببي چارلتون مەن گەرد ميۋللەر سىندى ساڭلاقتار باستاپ شىقتى. كسرو-نىڭ تۋى استىنا «باۋىرلاس» 15 رەسپۋبليكانىڭ بارلىق دۇلدۇلدەرى جينالدى. وسى ماتچتى تاماشالاۋ ءۇشىن ۆ.ي.لەنين اتىنداعى ستاديونعا (قازىرگى «لۋجنيكي») 103 000 كورەرمەن كەلدى. ال كوگىلدىر ەكرانعا كوز تىككەن جانكۇيەرلەر سانى سان ميلليوننان اسىپ جىعالدى.
لەۆ ياشين 1990 جىلدىڭ 20 ناۋرىزىندا 60 جاستان اسقان شاعىندا قايتىس بولدى. سونىڭ الدىندا عانا ايگىلى سپورتشىعا كسرو-نىڭ ەڭ جوعارى ناگراداسى – «سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى» اتاعى بەرىلگەن بولاتىن. ول ماسكەۋدەگى ۆاگانكوۆ زيراتىندا جەرلەندى. اقىرى, 2000 جىلى فيفا ءياشيندى حح عاسىردىڭ ەڭ ۇزدىك قاقپاشىسى دەپ تانىدى. مىنە, داڭقتى فۋتبولشىنىڭ ءماندى دە, ماعىنالى ءومىرى وسىلاي ءوتتى.
ءيا, 1963 جىلى ياشينگە «التىن دوپتىڭ» تەگىن بەرىلمەگەنى انىق. ءدال سول ماۋسىمدا ول كەرەمەت ويىن ورنەگىمەن جانە اسقان شەبەرلىگىمەن كوزگە ءتۇستى. كسرو چەمپيوناتى بارىسىندا 27 رەت جاسىل الاڭعا شىققان لەۆ نەبارى 6 دوپقا عانا توسقاۋىل قويا المادى. جانە دە سول كەزدە اعىلشىن فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي لوندونداعى ايگىلى «ۋەمبلي» ستاديونىندا انگليا مەن الەم قۇرامالارى كۇش سىناستى. سول ءداۋىردىڭ تەڭدەسسىز تەڭبىل دوپ شەبەرلەرى قانشا جانتالاسقانىمەن, لەۆ قورعاعان قاقپادان بىردە-ءبىر رەت ساڭىلاۋ تابا المادى. بۇل ماتچ 2:1 ەسەبىمەن الاڭ يەلەرىنىڭ پايداسىنا شەشىلدى. الايدا ەكى دوپتى ولار لەۆ ءياشيندى يۋگوسلاۆيالىق ميلۋتين شوشكيچ الماستىرعاننان كەيىن عانا سوقتى.
الەمدىك فۋتبول تاريحىندا كەرەمەت قاقپاشىلار از بولعان جوق. كەزىندە ريكاردو زامورا, فرانتيشەك پلانچيكا, انتونيو فەليكس كارباحال, جيلمار, گوردون بەنكس, زەپپ مايەر, دينو دزوفف, پيتەر شيلتون, جان-ماري پفافف, توني شۋماحەر, رينات داساەۆ جاسىل الاڭدا جاسىنداي جارقىلدادى. ودان كەيىن حوسە لۋيس چيلاۆەرت, پەتەر شمەيحەل, ميشەل پريۋددوم, رەنە يگيتا, حورحە گويكوەچەا, فرانچەسكا تولدو, وليۆەر كان, فابيان بارتەز, يكەر كاسيلياس, پەتەر چەح, دجانلۋيدجي بۋففوننىڭ باق جۇلدىزدارى جاندى. بۇل كۇندەرى مانۋەل نويەر, اليسون, تيبو كۋرتۋا, داۆيد دە حەا, داۆيد وسپينا, ەدەرسون جانە تاعى باسقا سايىپقىراندار اتوي سالىپ ءجۇر. بارلىعى دا اسقار تاۋداي تۇلعالار, بارلىعى دا تۇتاس ءبىر شەجىرە. بىراق ءبىر نارسەنى ەستەن شىعارماعان ءجون. جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان مىقتىلاردىڭ ەشقايسىسى ءوزىنىڭ اتاق-داڭقى جاعىنان ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزبەن تەڭەسە المايدى. ويتكەنى ەڭ ۇزدىك فۋتبولشىعا تيەسىلى «التىن دوپتى» يەلەگەن جەر بەتىندە ءبىر عانا قاقپاشى بار. ول – داڭقتى لەۆ ياشين.
الماتى
