فۋتبول • 24 اقپان، 2021

شۋ شىعارعان شۋماحەر

40 رەت كورسەتىلدى

نەمىس فۋتبولىنىڭ جارىق جۇلدىزى حارالد شۋماحەردىڭ ەسىمى جانكۇيەرلەرگە جاقسى تانىس. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جانە سەكسەنىنشى جىلدارى ول «كەلن» كلۋبى مەن گەرمانيا ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ تاسقامال قاقپاشىسى بولدى. ارىپتەستەرى ونى «توني» دەپ ەركەلەتەتىن.

توني 1954 جىلى گەرمانيا فەدەرا­تيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ (گفر) باتىسىندا ورنالاسقان ديۋرەن دەپ اتالاتىن شاعىن قالادا دۇنيەگە كەلدى. جەرگىلىكتى فۋتبول كلۋبىندا شەبەرلىگىن شىڭداعان بوزبالا كوپ ۇزاماي مايتالمان مامانداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. 1972 جىلى شۋماحەر «كەلن» كلۋبىمەن كەلسىمشارتقا وتىردى. سول كەزدەن باستاپ ونىڭ جۇلدىزى جارقىراي جاندى. 1977 جانە 1978 جىلدارى ايتۋلى كوماندا قاتارىنان ەكى رەت گفر كۋبوگىن يەلەنىپ، ەل چەمپيونى اتانعاننان كەيىن توني ۇلتتىق قۇراما ساپىنا شاقىرىلدى.

شۋماحەردىڭ حالىقارالىق ارەنادا قول جەتكىزگەن تابىستارىنا توقتالاتىن بولساق، ول 1980 جىلى ەۋروپا چەمپيونى، 1982 جانە 1986 جىلدارى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. بۋندەسليگادا 422 كەزدەسۋ وتكىزىپ، گەرمانيا چەمپيوناتىندا ءبىر التىن، ءبىر كۇمىس جانە ءبىر قولا مەدالدى ولجالادى. كۋبوكتىق باسەكەدە ءۇش مارتە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. 1984 جانە 1986 جىلدارى شۋماحەر گەرمانيانىڭ ەڭ ۇزدىك فۋتبولشىسى دەپ تانىلدى. سول كەزەڭدە ءۇش رەت ەۋروپانىڭ تەڭدەسسىز فۋتبولشىسى اتاعىنان ۇمىتكەرلەر تىزىمىن­دە بولدى. الايدا «التىن دوپ» وعان بۇيىر­مادى. ەسەسىنە، 1986 جىلى «كۇمىس دوپ» پەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ەڭ ۇزدىك قاقپا­شى­سىنا تيەسىلى «التىن قولعابىن» يەلەن­دى. سونىمەن قاتار الەمنىڭ شارتتى قۇراما­سىنا ەندى. مىنە، قىسقا قايىرساق، ءتونيدىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى وسىنداي.

1980 جىلى ەۋروپا چەمپيوناتى با­رى­سىندا وتكەن جاتتىعۋلاردىڭ بىرىندە توني ساۋساعىن سىندىرىپ الدى. جا­راقات العانى جايىندا ول تەك ءوزىنىڭ دوسى ريۋديگەر شميتتسقا عانا ايتادى. باسقالارى بۇل جاعدايدان بەيحابار ەدى. دوسى ەكەۋى اقىلداسىپ، اقىرى جاڭا قولعاپ ويلاپ تابادى. وندا ساۋ ساۋساق سىنعان ساۋساقتى تىرەپ تۇرادى. سول قولعاپپەن قاقپاشى فينالدىق ماتچقا شىعادى. يتا­لياداعى دوپ دوداسىنداعى ءتونيدىڭ تاماشا ويىنىنىڭ ارقاسىندا گەرمانيا ەۋروپا چەمپيونى اتاندى.

1982 جىلى يسپانيادا ۇيىمداستى­رىلعان الەم چەمپيوناتىندا شۋماحەر دورەكىلىگىمەن كوزگە ءتۇستى. فرانتسيامەن وتكەن جارتىلاي فينالدىق سايىستا وزىمەن بەتپە-بەت كەلگەن پاتريك باتتيستوندى شالىپ قۇلاتىپ، بارلىق سالماعىمەن ۇستىنە جاتا كەتەدى. ول ەس-ءتۇسسىز جەرگە قۇلايدى. دارىگەرلەر ويىنشىنى زەمبىلگە سالىپ اكەتەدى. كەيىننەن باتتيستوننىڭ قاسقا تىستەرى سىنىپ، ميى شايقالعانى بەلگىلى بولادى. اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەندە مويى­ن ومىرتقالارى سىنعانى انىقتالادى. ءتونيدىڭ وسىنداي قاتىگەزدىككە بارعانىنا كورەرمەندەر كادىمگىدەي شامدانادى. تىپتەن اتىنا لاعىنەت ايتقان فاناتتار دا جوق ەمەس. نەمىس قاقپاشىسى العاشىندا تۇك بولماعانداي بەيقام جۇرەدى. بىراق كەيىننەن اينالىسىنداعى ادامداردىڭ وعان دەگەن كوزقاراسى وزگەرگەنىن سەزەدى. سودان ول كەش بولسا دا باتتيستوننان كەشى­رىم سۇرايدى. فرانتسيانىڭ فۋتبول­شىسى وعان ەش كەك ساقتاماعانىن ايتادى. ەكەۋى قول الىسىپ، ءبىر-ءبىرىنىڭ ارقا­سىنان قاعادى. تەك سودان كەيىن عانا جان­كۇيەرلەردىڭ جۇرەگى ءجىبىپ، شۋماحەر قايتا جانكۇيەرلەردىڭ سۇيىكتىسىنە اينالادى.

دامىعان مەملەكەتتىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىزدار دا، فۋتبولعا قاراجاتتى ءۇيىپ-توگىپ ءبولىپ جاتىر. ال اقشا بار جەردە ارامزالار مەن الاياقتاردىڭ دا جۇرەتىنى بەلگىلى. ولار ەل سپورتىنىڭ مۇددەسىن ەمەس، جەكە باستارىنىڭ قامىن كۇيتتەپ، وزدەرىنىڭ قۇدىقتاي قۇلقىندارىن تولتىرۋدى ويلايدى. سودان الدىن الا كەلى­سىپ الىپ، حالىقتى الداۋعا كىرىسەدى. ونىڭ بارلىعى دا جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋ­قۇلاقتاي قاپتاعان بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ كەسىرى.

1987 جىلى توني شۋماحەردىڭ ءومىرىن كۇرت وزگەرتكەن ءبىر وقيعا بولدى. جوعارى­داعى جايتتاردىڭ بارلىعىن زەرتتەپ، زەردەلەي كەلە «ىسقىرىق» دەپ اتالاتىن كىتاپ جازدى. وندا تەك ءوزىنىڭ ءومىربايانىن بايانداپ قانا قويماي، گەرمانيا فۋتبولىن جەمقورلىق جايلاعانى جايىندا كەڭىنەن اڭگىمەلەيدى. نەمىس فۋتبول وداعىنداعى شەنەۋنىكتەردىڭ بىلىعىن جاسىرماي جازىپ، بۇلجىتپاس ايعاقتاردى العا تارتادى. ماسەلەن، 1984/85 جىلعى ماۋسىمدا ۋەفا كۋبوگى جولىنداعى كەزدەسۋدە ماسكەۋدىڭ «سپارتاگىنا» قارسى كەزدەسۋدە «كەلننىڭ» ويىنشىلارى جاسىل الاڭعا دوپينگ قولدانىپ شىققانىن تىلگە تيەك ەتەدى.

«ىسقىرىق» جۇزدەگەن مىڭ تيراجبەن الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىنە تارادى. بۇل كىتاپتى ەل-جۇرت ىزدەپ ءجۇرىپ وقىدى. سول وقيعادان سوڭ شۋماحەر جازۋشىلىق قى­رىنان تانىلعانىمەن، قاقپاشى رەتىندە باعى بايلانادى. اتاپ ايتساق، ول ءوزى تالاي جىلدار ونەر كورسەتكەن «كەلننەن» قۋىلىپ، ۇلتتىق قۇراما ساپىنان ىعىستىرىلدى. قۋدالاۋعا ۇشىراپ، كادىمگىدەي تەپەرىش كوردى. سودان توني ەلدەن كەتىپ، تۇركياعا قونىس اۋدا­رادى.1988-1991 جىلدار ارالىعىندا ول ىستانبۇلدىڭ «فەنەرباحچەسىندە» ونەر كورسەتەدى. بۇل جەردە شۋماحەر دە ولجاعا كەنەلدى. ءوز كومانداسىمەن بىرگە تۇركيا چەمپيوناتىن ۇتىپ، ەل سۋپەركۋبوگىن يەلەندى. سول جارىستاردا بىرنەشە رەت جۇلدەلى ورىنداردى ەنشىلەدى. بىراق جوعارى­داعى وقيعادان كەيىن گەرمانيانىڭ باس كومانداسىنا ول بىردە-ءبىر رەت شاقىرىلمادى.

ۋاقىت وتە جاعداي ءبىراز تۇراقتالعان سوڭ شۋماحەر قايتا گەرمانياعا ورالدى. بىردە ميۋنحەنننىڭ «باۆارياسى»، بىردە دورتمۋندتىڭ «بورۋسسياسىنىڭ» قاقپاسىن قورعادى. الايدا ول بۇرىنعى دەڭگەيىندە ونەر كورسەتە المادى. سودان 1996 جىلى 42 جاستاعى اتىشۋلى قاقپاشى ۇلكەن سپورتتان قول ءۇزدى. مىنە، كەزىندە كەرەمەت ونەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ، كەيىننەن شىندىقتى ايتىپ شىرىلداعان حارالد «توني» شۋماحەردىڭ تاعدىرى وسىنداي.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تۇركىستانعا 3000 جىل

رۋحانيات • بۇگىن، 12:10

ۇقساس جاڭالىقتار