جالپى, كوممۋنالدىق قىزمەتتىڭ قۇنى قالاي قالىپتاسادى؟ مونوپوليا مەكەمە قۇزىرلى ورىنعا ءوتىنىش جولداعاندا ءتاريفتى وزگەرتۋ سەبەپتەرىن تولىق كورسەتەدى. ياعني تۇتىنۋشىعا ۇسىنىلاتىن جۇمىس كولەمى عانا ەمەس, سوعان جۇمسالاتىن شىعىن مولشەرى دە ەسەپتەلەدى. سونىڭ ىشىندە ماسەلەن, ەنەرگەتيكالىق قۋاتتاردى ءوندىرۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق ماقساتقا جۇمسالاتىن وتىن دا بار. ال اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى قازاندىقتارىنا شيكىزات رەتىندە تابيعي گازدى پايدالاناتىندىقتان, ءوز جۇمىسىن جەتكىزۋشىلەردىڭ قىزمەتىنە قاراي رەتتەپ وتىرادى. ءار جىلى «كوگىلدىر وتىن» قۇنى قانشالىقتى وزگەرىپ وتىراتىندىعىن ەسكەرەدى.
مىنە, وسى ورايدا «اتىراۋ-جارىق» اكتسيونەرلىك قوعامى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ورازعالي قارشەگەنوۆتىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە جولداعان حاتىندا كورسەتىلگەندەي, «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق-نىڭ قىزمەت قۇنىن كەنەت كوتەرۋى توبەدەن ۇرعانداي اسەر ەتكەن. راسىندا دا, وزگەسىن ءسوز ەتپەگەندە, تەك وسى وتىنعا جۇمسالاتىن قارجى جوسپارلى 2 ملرد 402 ملن 765,16 مىڭ تەڭگەدەن 4 ملرد 613 ملن 917,39 مىڭ تەڭگەگە كۇرت كوتەرىلەدى ەكەن. دەمەك, ءوسىم 192 پايىزدى قۇراعان. سونىڭ سالدارىنان جالپى كاسىپورىن بويىنشا كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن كەتەتىن شىعىن 7 ملرد 929 ملن 271,93 مىڭ تەڭگەدەن 10 ملرد 140 ملن 424,17 مىڭ تەڭگەگە ارتقالى وتىر. سوندا اراداعى ءۇش ملرد تەڭگە شاماسىنداعى قاراجات قالاي جابىلماق؟
اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنىڭ قازاندىقتارعا پايدالاناتىن بيىلعى وتىن شىعىنى 2 ملرد 211 ملن 152 مىڭ شاماسىندا كۇتىلۋدە. بۇل – و باستاعى بەلگىلەنگەن مەجەدەن ەكى ەسە دەرلىك ارتىق كورسەتكىش.
ون شاقتى جىلدان اسا ۋاقىت جۇيەلى جۇرگىزىلگەن ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما ناتيجەسىندە اتىراۋلىق ەنەرگەتيكتەر بىرنەشە ءىرى جوبانى مەجەگە ءساتتى جەتكىزىپ, ايماقتا ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگيالارىنا بايلانىستى تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلعان-دى. كاسىپورىن دا جەمىستى جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتقان. بىراق مىنا جاعداي قالىپتى قىزمەتكە كەدەرگى كەلتىردى. ەندى نەندەي امال بار؟
وسى ورايدا شەكتى تاريفكە تۇزەتۋ ەنگىزۋگە تۋرا كەلەدى. اتىراۋلىق كاسىپورىن وتكەن جىلعى 28 تامىزدا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە ونى رەتتەۋ جونىندە ۇسىنىس جولداعان-دى. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا مونوپوليا مەكەمەلەردىڭ تابىستى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ەسەبىن جاڭا جۇيەمەن جۇرگىزۋ قاجەتتىگىنەن تۋعان. سوعان بايلانىستى بيىلعى 19 قاڭتاردا شەكتى تاريف بەكىتىلگەنشە «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق-نىڭ تاسىمالعا بەلگىلەگەن باعاسىن توقتاتا تۇرۋ دا ايتىلدى.
اتىراۋلىق ەنەرگەتيكتەر اتالعان كومپانياعا حاتپەن شىعىپ, تاسىمال باعاسىن كوتەرۋدى ءسال كەيىنگە قالدىرۋدى دا سۇراعان. بىراق ولار بيىلعى 27 قاڭتاردا قايتارعان جاۋابىندا كەلىسىم بەرمەگەن. سونداعى ايتاتىن ءۋاجى – قىزىلوردا-جەزقازعان-تەمىرتاۋ-نۇر-سۇلتان اراسىن جالعايتىن «سارىارقا» ماگيسترالدى جەلىسىن سەنىمدى باسقارۋعا الۋىنا بايلانىستى شىعىن كولەمىنىڭ ارتۋى.
بىراق بۇل شىعىندى بىرەۋدىڭ, ياعني اتىراۋلىقتاردىڭ ەسەبىمەن جابۋ جاراسىمدى ما؟
وسى ورايدا وبلىس تۇرعىندارىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن «اتىراۋ-جارىق» اق, ونىڭ ءبىر وندىرىستىك بۋىنى – جەرگىلىكتى جىلۋ-ەلەكتر كاسىپورنى باسشىلىعىنىڭ تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن جان-جاققا حات جولداۋى – قاراپايىم تۇتىنۋشىلاردىڭ تۇرمىسى ءتۇزۋ بولۋىن كوزدەگەندىك. سەبەبى بۇلاردان باسقا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنە, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا ءوتىنىش جىبەرىلىپ, «كوگىلدىر وتىندى» تاسىمالداۋ قۇنىن كوتەرمەۋ سۇرالعان.
مۇنىڭ ءبارى كاسىپورىننىڭ قالىپتى قىزمەتىن قالىپتاستىرۋ عانا ەمەس, قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا قول سالماۋ ءۇشىن دە جاسالعان-دى. كۇللى ايماقتى ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگيالارىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ءوندىرىس وشاعى دا ويسىراپ قالماۋى قاجەت, تۇتىنۋشى دا قينالماۋى كەرەك.
قالىپتاسقان جاعداي قولدانىستاعى تاريفكە وزگەرىس جاساۋ قاجەتتىگىنە سوقتىردى, ال ول قالاي جاساقتالادى؟ بۇگىندە اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنان وندىرىلەتىن ءار گيگاكالوريا جىلۋ ەنەرگياسىنىڭ قۇنى – 7 516,95 تەڭگە. وبلىستىق تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ دەپارتامەنتى وتكەن جىلعى 2 قاراشادا وسىلاي بەكىتكەن. سودان حالىققا ۇسىنىلىپ وتىرعان باعا – 4 832 88 تەڭگە. بايقاپ وتىرعانىڭىزداي, جىلۋدى وندىرۋگە كەتەتىن شىعىننان ەكى ەسە دەرلىك از.
ال اراداعى ايىرما نەمەن وتەلەدى؟ كاسىپورىننىڭ بۇل شىعىنى قالاي اقتالادى؟ مىنە, وسى ورايدا تۇتىنۋشىلاردىڭ باسقا توبىنا سالماق سالىنادى. ماسەلەن, كاسىپكەرلەرگە ارنالعان تاريف – ءار گيگاكالورياسىنا 14 209,89 تەڭگە. اقىرىندا, بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرگە بەكىتىلگەن تاريف 16 078,17 تەڭگە بولاتىن.
ەندى تابيعي گاز قىمباتتاعان ساتتە وسى ءتاريفتى از-كەم كوتەرۋ كەرەكتىگى تۋىندادى. مونوپوليا مەكەمە تۇتىنۋشىعا سالماق سالماي, بيزنەس نىساندارى مەن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرگە ارنالعان باعانى وزگەرتۋدى ۇسىنعان. ونىڭ دا ەكى نۇسقاسى قارالعان. بىرىنشىسىندە, كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدارى مەن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرگە ءوسىم 6,46 پايىز كولەمىندە كورسەتىلگەن. ەكىنشىسىندە, سوڭعىلارىنىڭ ءتاريفىن عانا قازىرگى 16 078,17 تەڭگەدەن 19 243,68 تەڭگەگە كوتەرۋ كوزدەلگەن.
سوڭعى نۇسقانىڭ تيىمدىلىگى – قازىرگى پاندەميا كەزىندە بيزنەس نىساندارىن قولداۋ. راسىندا دا, ولار ءبىراز شىعىنعا باتىپ وتىر. ەندى كوممۋنالدىق تولەمدى كوتەرسە, ونى مۇلدەم تولەي الماۋ قاۋپى دە جوق ەمەس. ونىڭ سىرتىندا وسى شىعىندى جابۋ ماقساتىندا ەرتەڭ وندىرگەن ءونىمى مەن كورسەتەر قىزمەتىن حالىققا قىمباتقا ۇسىنسا, ول دا قاراپايىم جۇرتشىلىقتىڭ قالتاسىنا سالماق سالادى. مىنە, وسىنى ويلاعان ەنەرگەتيكتەر كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدارعا ارنالعان ءتاريفتى دە قوزعاماعاندى ءجون كورگەن.
جالپى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى وبلىستىق دەپارتامەنتىنىڭ بۇيرىعىنا وراي «اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى» اق بويىنشا 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان جىلۋ ءتاريفى بەلگىلەنگەن. قولىمىزداعى كەستەگە قاراعاندا, ونى وسى ارالىقتا ساتىلاپ كوتەرۋ كورسەتىلگەن. الايدا, اتىراۋلىق ەنەرگەتيكتەر بيىل تولەم مولشەرىن بىلتىرعى دەڭگەيدە ساقتاۋدى شەشىپتى.
ال جىلۋ ەنەرگياسىن وندىرۋشىلەردىڭ شاش ەتەكتەن شىعىنى وسىمەن وتەلدى مە؟ ارينە, جوق. جاڭا تاريف اقپاننان باستاپ كۇشىنە ەنەدى دەسەك, «كوگىلدىر وتىن» تاسىمالىنا بايلانىستى قاڭتارداعى شىعىندى جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى ءوزى كوتەرمەك.
مەڭدىباي سۇمەسىنوۆ,
جۋرناليست
