راس, ايتىس ۇيىمداستىرۋدىڭ الاشاپقىن شارۋاسىنان قولى بوساماي, اۋەل باستا كوكىرەگىنە قونعان اقىندىق اسىل قاسيەتىنەن ايىرىلىپ قالا جازداعانداي كەلەڭسىز كەزدەر دە بولعان. باسپاسوزدە ولەڭدەرى جاريالانباي نەمەسە باسپادان كىتاپتارى جارىققا شىقپاعان سوڭ, ونىڭ شىرقاي كوتەرىلگەن شىعارماشىلىعىنان جاقسى حاباردار اقىن اعالارى مەن جاناشىر وقىرماندارى الاڭداي باستاعان. جوق, استە ولاي ەمەس ەكەن. بەرتىن كەلە شابىتىنا قامشى باسقان قايران اقىن اعىل-تەگىل تەبىرەنىستى, تەگەۋرىندى, تەكتى ولەڭدەرىن جاۋدىرىپ جىبەردى دەيسىڭ!
ءسويتىپ اللا بەرگەن اقىندىق جولىن جالعاستىرعان ءجۇرسىننىڭ باعى جانىپ, باقىت قوندى باسىنا. سىرلى دا سىنشىل, ءومىر شىندىعىن ونەر شىندىعىنا اينالدىرىپ, كوركەمدىگى كەلىستى, اقىل-ويى ءورىستى ولەڭدەرىمەن زيالى قازاقتىڭ جۇرەگىنە جول تاپتى. قازاق جىرىنىڭ ورەن جۇيرىگى باۋىرىن جازىپ, ارعىماقتاي ارىنداي شاۋىپ, شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماي, بايگەنىڭ الدىن بەرمەي, بۇگىنگى مەرەيلى كۇنىنە ءساتتى جەتكەنى ءبارىمىزدىڭ ورتاق قۋانىشىمىز.
سونىمەن, اتامۇرا الامان ايتىستى اتقا قوندىرىپ, تورگە وزدىرىپ, ەلىنىڭ سىي-قۇرمەتىنە بولەنگەن ءجۇرسىن ەرماننىڭ اتاعىن التى قىردان اسىرعان اقىندىق جولىنا وي جۇگىرتىپ, سىر-سيپاتىنا ازدى-كەم توقتالا كەتۋدى ماقسات ەتتىم.
ءجۇرسىننىڭ اقىندىق قىرىنان دارالايتىن قانداي ەرەكشەلىكتەرى بار ەكەن؟! مەنىڭ باعالاۋىمشا, ول قازاق ءتىلىنىڭ قايماعىن قالقىپ, ءيىن قاندىرىپ, ءيىرىم-قايىرىمىنىڭ وڭتايىن كەلتىرىپ, ءسوزدى ويناتا, تۇرلەنتە بىلەتىن العىر اقىن. كوكىرەگى كوركەم ويدىڭ, مارجان ءتىلدىڭ قازىنالى قويماسى. ءبىر ءسوزى ەكىنشىسىنە ساۋلەسىن شاشىپ, نۇرلاندىرىپ تۇراتىن قازاق ءسوزىنىڭ قاسيەتىن جەتىك مەڭگەرگەن مارعاسقا اقىن. ونىڭ ادامنىڭ جان سارايىنداعى وي-سەزىمىن ولەڭگە اينالدىرۋى بويىنداعى وسى ءتىل بايلىعى مەن وي تەرەڭدىگىنىڭ ارقاسى. ءجۇرسىننىڭ اقىندىق شەبەرلىگىن ايرىقشا ايعاقتاپ تۇرعان تاڭدايىنا ۇيا سالعان ولەڭدەرىنىڭ كوركەم وي, پاراساتتى پىكىر, شۇرايلى ءتىل, تاعىلىمدى ءتۇيىن, ءمولدىر سەزىم سىندى قاسيەتتەرى. ولەڭ-جىرعا سونىدان سۇرلەۋ, تىڭنان تۇرەن سالعان تارلان اقىننىڭ سوزدەرىن جۇرەگىڭمەن سەزىنەسىڭ, جانىڭمەن تۇسىنەسىڭ.
ءومىردى ويلى كوزبەن تانىپ, سىرلى سوزبەن كەستەلەگەن كەمەل اقىننىڭ ءار ولەڭىن جۇرەگىڭنەن وتكىزە وقىساڭ عانا تۇيسىگىڭ مەن تانىمىڭنىڭ قىرىق قاتپارلى ەكەندىگىن ايعاقتايتىن مىنا ءبىر ولەڭ ەلەگياسىن وقىپ كورەيىكشى. قاسىم ءۇيىنىڭ قيراتىلىپ جاتقانىن كورىپ, تاپ ءوزىنىڭ قابىرعاسىن سوگىپ, كەۋدەسىن بۇزىپ جاتقانداي سەزىنىپ, جانى كۇيگەن ءجۇرسىننىڭ كوڭىل كۇيىنە بارىمىزدە قوسىلا كۇيىنەمىز. اتاقتى اقىننىڭ قارا شاڭىراعىن ساقتاپ, قاسىمنىڭ كوزىندەي كورىپ جۇرەتىن مۇراجايىنا اينالدىرسا قايتەر ەدى. جەر جەتپەگەندەي, سونشا تارىلۋ قاجەت پە ەدى, اعايىن؟! بۇل جەردە ۇرپاققا مۇرا قارا شاڭىراقتى كيە تۇتاتىن, وشاعىنىڭ وتىن وشىرمەيتىن قازاقتىڭ اتا سالتىنىڭ اياقاستى بولعانى دا ويعا تۇسەدى. ال «قيراتىپ جاتىر قاسىمنىڭ ءۇيىن, ءبىزدىڭ ءۇي سونىڭ ىرگەسىندە ەدى...» دەپ اياقتالاتىن وزەگىڭدى ورتەيتىن ولەڭنىڭ ءتۇيىنى دە ەكىنشى ءبىر ويدىڭ ۇشتىعىن شىعارىپ تۇر. وسى ارقىلى اقىن ۇلتىنىڭ جاقسى-جايساڭدارىن ۇلىقتاپ, قادىرىنە جەتپەي, ەلەۋسىز, ەسكەرۋسىز قالدىرا بەرسەك قايتىپ ورەلى, وركەنيەتتى ەل بولامىز, ويلانايىقشى دەگەن پىكىرىن ورتاعا تاستاپ وتىر. ەرتەڭىن ويلاعان ەگەمەن ەلدىڭ قاپەرىندە بولاتىن اڭگىمە ەمەس پە, بۇل؟!
ال ۋاقىت تىنىسىن تاپ باسىپ تانىتاتىن مىنا ءبىر ولەڭ جولدارىنا نازار سالايىقشى:
...نارىق دەگەنىڭ
تۇزاق-كوگەنىن
ءىلدى مويىنعا,
ءىلبىپ كەلەمىن.
...ءۇمىت سونبەيدى,
ءىسىم ونبەيدى
قاجىپ جۇرسەم دە
ولگىم كەلمەيدى!
...كوپتىڭ ءبىرىمىن,
ءازىر ءتىرىمىن...
ءمىنىس اتتايمىن,
جەلەم, شاپپايمىن.
كورگە كىرگەنشە
تىنىم تاپپايمىن!
نارىقتىڭ قانشا قىسپاعىنا ءتۇسىپ, قاجىسا دا, قينالسا دا قارەكەت جاساپ, الداعى كۇندەردىڭ جاقسىلىعىنان كۇدەر ۇزبەگەن زامانداستىڭ وي-ساناسى, كوڭىل كۇيى وسىنداي ەكەنى وتىرىك پە؟!
ولەڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ – جاقىندارىنا سۇرىنگەندە سۇيەۋ, شارشاعاندا دەمەۋ بولسام دەگەن ىزگى نيەتىن, الايدا ونىڭ ورىندالۋىنىڭ ورايى كەلمەي جۇرگەنىنە قينالعان اقپەيىل, قايىرىمدى كىسىنىڭ بەينەسىنە قالاي سۇيسىنبەيسىڭ:
...ءبىر جاقسىلىق جاسايىن دەپ ويلاسام,
كەلمەي قويدى, قۇداي-اۋ مۇمكىندىگىم.
...ىقىلاسىم بولعانمەن مىڭ ادامدىق
شاراپاتى تيمەدى-اۋ ءبىر ادامعا!
...اپپاق-اپپاق ارمانىم ۇرلاندى مىڭ,
ادامدار-اي! بولار ەم قۇرباندىعىڭ...
قالاي عانا سەزدىرەم وزدەرىڭە
جۇرەگىمنىڭ ەلجىرەپ تۇرعاندىعىن!
بار ارمانى ادامدارعا قايىرىمدىلىق جاساۋ بولعان ولەڭ كەيىپكەرىنىڭ كىسىلىك كەلبەتىنە, اق پەيىلىنە, بەرمەسە دە ريزا بولماسقا نە شارا؟! شىركىن, جەر بەتىن باسقان پەندەلەردىڭ ءبارى وسىنداي پەرىشتەلىك مىنەز تانىتسا عوي, اتتەڭ...
ءجۇرسىننىڭ جان سارايىن ايقارا اشىپ, مۇڭ-سىرىمەن جەتى جۇرتپەن ءبولىسىپ اقتارىلۋىنىڭ ارجاعىندا وتكەن ءومىرىن, بالالىق شاعىن اڭساپ, ەسىنە تۇسىرە وتىرىپ, تولعانۋى دا تەگىن ەمەس. قۇلىن كۇيىندە ەركەلەپ, ەركىن وسكەن قىر بالاسى ەسەيىپ, ەگدە جاسقا تولعاندا وتكەن ءومىر بەلەستەرىن ويشا شولىپ, جۇرەگى سىزداپ, مۇڭعا باتادى. ول تايعاق ءومىر ساپارىندا تالاي تايىپ جىعىلعان, كيىك-تاعدىرى قاراۋىلعا مىڭ ىلىنگەن, سوندا دا بۇگىلمەگەن, قيىندىققا بەرىلمەگەن قايسار ادام. اتتەڭ بۇرىنعىنىڭ كوزىندەي كوشەلى قارتتىق سىرىن سۇرايتىن ءتىرى جان جوق. اكە مەن بالانىڭ, جاسامىستار مەن جاس ۇرپاقتىڭ اراسىندا بولاتىن رۋحاني بايلانىستىڭ ۇزىلە باستاعانى ۋايىم. اتامەكەنى – قۇلجانباي قۇمىنىڭ جۇرتىنا بارعاندا اقىن وزەگىن ورتەگەن وكىنىش ولەڭىندە وسىلاي ورىلگەن ەكەن. وي سالاتىن, جان اۋىرتاتىن ءومىر جىرىنىڭ ۇزىگى دەپ قابىلداۋ قاجەت...
ولەڭ كەيىپكەرىنىڭ تاعى ءبىر تاعىلىمدى ەستەلىگى مىنا ويدا تۇيىندەلىپتى:
...شال قايدا – كۇرەڭ اتتى
بوربايلاعان؟
ەل قايدا – سىرما ايداعان,
اربا ايداعان؟
ەسىڭە بۇگىن عانا ءبارى ءتۇسىپ,
نەسىنە كۇرسىنەسىڭ, سورقايناعان!
...ۇياعا بولۋشى ەدى تورعاي دا الاڭ...
كەشەگى التىن بەسىك قازاق اۋىلىنىڭ ولەڭگە كوشكەن تىرشىلىگىنىڭ سۋرەتى. ءيا, سول عانا ما؟! جوق, استە ولاي ەمەس. اقىن ەسكى اۋىلدى ەسىنە تۇسىرە وتىرىپ, ونىڭ ورنى – جۇرتى جويىلىپ بارا جاتقانىنا الاڭ. ول ويى مەن سەزىمى ولەڭنىڭ مىنا ءبىر-اق جولىنا سىيىپ تۇر:
...ۇياعا بولۋشى ەدى تورعاي دا الاڭ...
تۋعان جەرىن, كيەلى توپىراعىن – ۇياسىن ادام تۇگىل تورعاي دا شىر-پىر بولىپ قورعايدى عوي. ال بىزگە نە جوق؟ اۋىلدان قاشىپ, قالا جاعالاپ كەتكەن ۇل-قىزدارعا ارنالعان قۇلاققاعىسقا ءمان بەرمەۋ ءجون بە؟ ويلانىپ كورىڭىز. بالكىم ءبىر وڭتايلى بايلام جاسارسىز...
شارتاراپتى شارلاعان اقىن كوڭىلىنىڭ اپتىعى الىپ-ۇشقان كەزدەرىنە كۋا بولاتىن جىر شۋماقتارىنداعى جىبەكتەي شيراتىلعان العاۋسىز سىرىنىڭ سىڭعىرىن تىڭدايىق:
...كەشتەرىم ءولدى نەشەمە
دۋىلدى رەستورانداردا
...ءوتتى ەكەن قانشا ۋاقىتىم,
كوسەمسىپ تەلەديداردان؟
...يت ءمىنىپ, يرەك قامشىلاپ,
ء ومىرىم ءوتىپ جاتقانداي!
...نە پايدا ەلەڭدەگەنمەن
ۇزاپ ءبىر كەتپەن دوستارعا.
...قايتارام قالاي ولەڭگە
زايا ءبىر كەتكەن جىلدارىم؟!
بۇل ولەڭ ءجۇرسىننىڭ ءومىرىن ايتىسقا ارناپ, ءوز اقىندىق جولىنان اداسىپ قالا جازداعان كەزدەگى كوڭىل كۇيى, الاڭى مەن ارزۋى. ءوزىن ءوزى وياتىپ, قامشىلاۋى. سونداي-اق قۇربىلاس اقىنداردىڭ كوپ جازىپ, كوپشىلىككە تانىلىپ, ءوزىنىڭ ارتتا قالعانىن ىشتەي مويىنداعان وكىنىشى. دەگەنمەن, بۇل ولەڭنىڭ تاعى ءبىر تاعىلىمدى تۇسى بار. جالعىز اقىندار ەمەس, جالپاق جۇرتتىڭ التىن ۋاقىتىن ەلتەڭ-سەلتەڭگە سالىنىپ, بوسقا وتكىزۋى ەرتەڭ ورنى تولماس وكىنىشكە اينالارىن دا ەسكە سالىپ تۇر دەپ تۇسىنەيىك.
مەن بىلەتىن اقىن ءجۇرسىننىڭ توڭىرەگىنە ۇڭىلە قاراپ, تابيعاتپەن تىلدەسىپ, سىرلاسا كەتەتىن كەزدەرى كوپ. ايتالىق, «ىرعاي جىرى» ولەڭىندە جەل تەربەگەن ىرعايدىڭ ىزىڭى زىمىرانداي زۋلاعان ۋاقىتتىڭ عۇمىرىڭدى قىسقارتىپ, قىزىعىڭدى ۇرلايتىنىن, بايانى جوق جاس داۋرەننىڭ باسىڭدا كوپ تۇرمايتىنىن ەسىڭە سالىپ تۇرعانىن ىشتەي سەزىنگەن نازىك سەزىمدى ادامنىڭ جاراتىلىسىن جايىپ سالىپ تۇر ەمەس پە؟!
جالپى, ءجۇرسىننىڭ ليريكالىق ولەڭدەرى ويلىلىعىمەن, سىرشىلدىعىمەن باۋراپ الىپ, كوكەيىڭە قونا كەتەتىن قاسيەتىمەن قىمبات. ولەڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ اقيقاتتى ايتپاسا جانى تىنشىمايتىن, ادىلەتسىزدىك كورسە قاراداي كۇيىپ, ويىن بۇكپەسىز بەتىنە باسىپ, جۇرتقا جاقپاي قالاتىنىنا قىنجىلاتىنىن, ايتسەدە جانىن شىرىلداتقان شىندىقتىڭ وبالىنا قالعىسى كەلمەيتىن تۋراشىل مىنەزىنە سۇيسىنەسىڭ.
اقىننىڭ ايرىقشا اتاپ وتەتىن وزگەشەلىگى, وي ءبولىسۋدىڭ, پىكىر پايىمداپ, تاقىرىپتى تارقاتۋدىڭ جاڭاشا جولىنا وزىندىك سۇرلەۋ سالعان ىزدەنىسى مەن تاپقىرلىعى. زامان مەن قوعامنىڭ ازىرگە كوشىن تۇزەپ, مەجەلى جەرىنە جەتپەگەنىن, قازىرگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ جۇرتشىلىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جۇدەتىپ جىبەرگەنىن ايتىپ ابايعا مۇڭىن شاققان اقىن:
...اعايىن دا قاتىباس – سول قالپىندا,
ازامات جوق الاشقا بولار تۇلعا.
ەشكىەمەردەي ەلىڭدى تەسپەي سورعان
الاياقتىڭ قالتاسى تولدى التىنعا.
...قام جەگەن بوپ ەل ءۇشىن,
شەكپەن ءۇشىن, شەن ءۇشىن
ساتۋعا ءازىر بارشاسىن.
...تاۋسىلادى امالىڭ,
ويلاپ سور مەن ازابىن:
وزگەرگەنمەن زامانىڭ,
وزگەرگەن جوق قازاعىڭ!
اباي زامانى مەن ادامىنىڭ ءالى كۇنگە باياعى قالپىندا ەكەنىن ايتۋ ارقىلى اقىن حالىقتىڭ بۇگىنگى قيىن جاعدايىن توكپەلەي ءتىزىپ شىقسا دا, ەل ەرتەڭىنىڭ مەجەلى ماقساتقا جەتەرىنە سەنىمىن جوعالتقان ەمەس. ايتىلعان كەمشىلىكتەردەن قۇتىلساق بولدى, ءومىرىمىز وزگەرىپ, قۇتتى قوعامدا عۇمىر كەشەرىمىز حاق. اقىننىڭ ءتۇيىندى ويى وسىنداي. وسى جەردە ولەڭ ونەر ءۇشىن ەمەس, ءومىر ءۇشىن جازىلاتىنىن ايتا كەتۋ پارىز. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, كوڭىل كۇي ليريكاسىنىڭ ءوزى دە, قاراقان باسىنىڭ سىرىن اقتارا وتىرىپ تا, جەر بەتىن باسىپ جۇرگەن ءار ادامنىڭ وي-ماقساتىن, ارمان-اڭسارىن, جان سارايىنىڭ كىلتىن تاۋىپ, جۇمباعىن اشىپ كورسەتسە عانا رۋحاني قازىنا ساناتىنا قوسىلماقشى. ال ءجۇرسىن تاپ وسىنداي تالانت.
ۇلتىمىزدىڭ ۇياسى بولعان ۇلىتاۋدى تىلىنە تيەك ەتە وتىرىپ جىر تولعاعان ارىندى اقىننىڭ سىرى تەرەڭ. قازاقتىڭ تالاي جايساڭدارىن اق كيىزگە وراپ حان كوتەرگەن كيەلى مەكەننىڭ بۇل كۇندە شىرايى قاشىپ, ۇمىت قالعانى, وق بوپ جاۋعان ورىستىڭ زىمىرانىنان جاپا شەگىپ, ارقار اۋىپ, ۇلار ۇشىپ كەتكەنىن, ىشىك تىكتىرىپ كيەتىن قاسقىر دا قالماعانىنا, جۇرت ەندى دالانىڭ ءسانى كيىكپەن الىسىپ جۇرگەنىن جانى جىلاپ ولەڭگە كوشىرگەن ءجۇرسىننىڭ سالماقتى سوزىنە ەل ازاماتتارىنىڭ نامىسى ويانىپ, بيلىكتىڭ دە كوڭىل اڭعارعانى ايان. اۋەلى, تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ارنايى بارىپ, ءسوز سويلەگەنى, بۇگىنگى ەل باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ ۇلىتاۋعا ات باسىن تىرەپ, وسى ءوڭىردى ۇلت تاريحىنىڭ ءتىرى شەجىرەسىنە اينالدىرۋدىڭ يگى شارالارىن بەلگىلەپ بەرگەنى بەلگىلى. ەڭ سۇيسىنەرلىگى سول تاپسىرمالار جۇزەگە اسۋدا. اقىننىڭ اعىنان جارىلا:
... ۇلىتاۋىم, ۇلىعىم,
ۇلتىم مەنىڭ,
ۇران ىلەر باسىڭا بۇلت ىلمەگىن.
ۇلارىڭدى ويلاما, ۇلىڭدى ويلا,
باۋىرى ءبۇتىن بار دەيمىسىڭ
بۇل كۇندە كىم,
ۇلىتاۋىم, ۇلىعىم,ۇلتىم مەنىڭ! – دەپ تەبىرەنە توكپەلەپ, ەمىرەنە, ەكىلەنە ساقي داۋىسىمەن قۋاتتى, قىلىشتاي ءتىلىپ تۇسەتىن سوزدەرىن جىر جولدارىنا ءتۇزۋى سونداي جاراسىپ تۇر-اق قوي!..
عاشىق بولۋدىڭ, ايەلدى اسپەتتەپ, قادىرلەۋدىڭ وزگەشە ونەگەسىن ولەڭدەرىندە كەلىستىرە كەستەلەپ, سۇيىسپەنشىلىك سىندى سەزىمنىڭ سىرىن تەك وزىنشە سيپاتتاعان ءجۇرسىننىڭ ەكى ولەڭىنە نازار سالايىق. وزەگى ورتەنىپ, ءولىپ-وشكەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىن ادەپكى «كۇيدىم-ءسۇيدىمنىڭ» ءالاۋلايىنا سالماي, باسقاشا باعامداعان اقىننىڭ اقتارىلا شەرتكەن شىندىعىنا سۇيسىنەسىڭ. ماحابباتسىز قارا شاڭىراعىڭنىڭ شىرايى كىرمەيتىنىن, ايەلدى سامالداي ەسكەن جىرىمەن, باسقا ەشكىم ايتا المايتىن سۇڭعىلا سوزىمەن جەرىنە جەتكىزە, وزەكجاردى ولەڭدەرىمەن جۇرسىندەي ورنەكتەگەن اقىندار بار بولسا دا, كوپ ەمەس. ءجۇرسىن اسىل جارىن ونى بەينە بالاسىنىڭ تۇڭعىشىنداي كورىپ, جۇمساق سۇلگىسى اناسىنداي بەتىن ايمالايتىن, سويتكەن سۇيىكتىسىنە جاقسى كورەم دەگەن ءسوزىن ايتۋدى ۇمىتقانىنا وكىنىپ:
...ءجۇر-اۋ دەپ ءبارىن ىشتەي ءوزى ءبىلىپ,
قالدىرا جازداپپىن-اۋ سەزىمدى ۇمىت.
قاجەتسىز بۇل نە دەگەن قاتىگەزدىك,
ءجونى جوق بۇل نە دەگەن توزىمدىلىك؟ –دەپ ءوزىن سىرتتاي سىباپ الادى دا, كەسىمدى شەشىمىن ايتىپ, كەلىنشەگىنەن كەشىرىم سۇرايتىن سىڭايلى.
...قامىقپا سامايىڭا قونسا كۇمىس,
لاپىلداپ ءجۇر مەندە ءالى سول ساعىنىش.
كەۋدەنى كەرنەپ تۇرعان ءسوزدى ايتپاعان,
ءتىلىمدى كەسۋ كەرەك – بولسا قىلىش!
جان جارىن جانىنداي جاقسى كورەتىن ادامنىڭ, سول ءسۇيىپ قوسىلعان ارۋىن ارادا قانشاما جىلدار وتسە دە سەزىمى سۋىماي ارداقتايتىنىن جانە ونىڭ باسقالارعا دا ۇلگى-ونەگە بولۋىن قالاپ, جۇرەگى جارىلا جازعان اقىننىڭ – (ولەڭ كەيىپكەرىنىڭ دەسە دە بولعانداي) جانىنىڭ تازالىعىنا, عۇمىرلىق سەرىگىنە عاشىقتىعىنا باس يەسىڭ. بارىمىزگە جەتپەي جۇرگەن, ءبارىمىز باعالاي الماي جۇرگەن ادامي اسىل قاسيەتكە بوي الدىرساق ءبىر اللانىڭ الدىنداعى پارىزىمىز وتەلەر ەدى...
اقىننىڭ «ايەلگە وداسىندا» مەيلى قاي جەردە, قاي ەلدە عۇمىر سۇرسەدە ايەلدەن قىمبات ەشكىم جوقتىعىن, وعان سۇيكىمدى بولماي سۇيىكتى بولمايتىنىڭدى, ايەلدىڭ ءتىلىن تاپپاساڭ حالقىڭا سىيلى, باسىڭا باق قونباسىن, ول نازالانسا جازالى كۇي كەشەرىڭدى تەرمەلەي ءتىزىپ, قادىر-قاسيەتىن ايتۋعا اسىق. ودانىڭ تۇپكى ويى مىنا ءبىر ولەڭ تارماقتارىندا تاراتا ايتىلعان-اق:
...ايەلدەن ىستىق وت بار ما؟
سول ءۇشىن تۇستىك كوكپارعا.
...ايەلمەن قۇنىڭ ولشەنەر,
قۇدايدان كەيىن – سول شەبەر.
...سىرىڭدى سوعان اشاسىڭ,
ءشولىڭدى سودان باساسىڭ.
ادامنىڭ كۇنى ايەلمەن,
ايەلدەر ماڭگى جاساسىن!
قازاقتىڭ ارۋ قىزدارىن ارداقتاپ, كەرىمسال كەلىنشەكتەرىن ايالاپ, ايەلدەرىن اسپەتتەپ, اجەلەرىن كوككە كوتەرىپ, جالپى ايەل-انانىڭ ۇلت تاربيەسىنىڭ ۇيتقىسى ەكەندىگىن ولەڭدەرىندە ورنەكتەپ, كەلبەتتەرىنە ەسكەرتكىش ورناتىپ, جىرمەن مۇسىندەگەن اقىندار بارشىلىق. ايتسە دە ءجۇرسىننىڭ ورنى ءبىر بولەك – ەرەكشە سۋرەتتەۋىمەن باعاسىن اسىرىپ تۇر. وسى جەردە ولەڭ كەيىپكەرىنىڭ وزىنە ءوزى سۇراق قويىپ, اناسىن قالاي قۇرمەتتەگەنىن سۇرايتىنى بار:
...قۇدىقتان سۋ اكەلە جاتقانىندا,
الىپ پە ەڭ يىعىنداعى يىناعاشىن؟
...قولىنا سۋ قۇيىپ پا ەدىڭ قۇراق ۇشىپ,
كەبىسىن سالىپ پا ەدىڭ كيىنگەندە؟
...اڭداپ پا ەڭ انا بەلى يىلگەنىن,
ويلاپ پا ەڭ جۇدەۋ-جاداۋ كيىنگەنىن؟
...مالىپ پا ەڭ ەكى قولىن جىلى سۋعا,
الىپ پا ەڭ دۇرىس كەلىن بىلەتىن باپ.
كوزىنىڭ تىرىسىندە قادىرىنە جەتە الماساڭ كوكىرەگىڭ كۇيىنسىن, جىلا-سىقتا, ايتسەدە كوزىڭە قۇم قۇيىلسىن دەپ كەكتى دە تەكتى سوزبەن ۇكىمىن شىعارعان اقىننىڭ اقىرعى ءسوزىن قالاي قۇپ كورمەسسىز؟!
ەل بوستاندىعىنا قول جەتكەن الگى ەلەڭ-الاڭ كەزدەرى ۇلت قۇندىلىقتارى ۇمىتىلىپ, تاۋەلسىزدىك جولىندا جانقيارلىق ەرلىكتەرىمەن داڭقى شىققان باتىرلارىمىز, كوشەلى بي, كوسەم حاندارىمىز, بەكزات بابالارىمىز اتتارى اتالماي, كەڭەس زامانىنداعىداي تاريح كومبەسىندە قالعانىنا قابىرعاسى قايىسىپ جىر تولعاعانداردىڭ بىرەگەيى دە ءجۇرسىن اقىن ەدى.
...ورىستاردىڭ ءتىلىن تاپقان ابىلاي,
قىتايدىڭ دا جىنىن قاققان ابىلاي.
ولگەنىڭدە تۇسپەپ ەدىڭ تۇعىردان,
قۇلاپ جاتسىڭ بۇگىن تاقتان ابىلاي.
اقيقاتتان اداسپاعان ابىلاي,
بولسىن يمان جولداس ساعان ابىلاي.
حان سارايدا قۇس جاستىقتى
جاستانباي
تۋ كوتەرىپ,قول باستاعان ابىلاي.
...تارقامايدى جان – ءبيسىز, داۋ – ەلسىز,
ء ان دە ادەمى ايتىلمايدى اۋەنسىز.
ابىلاي حان,ايبارىڭدى ۇمىتساق,
قايتىپ تولىق ەل بولامىز تاۋەلسىز؟!
اڭساعان ازاتتىعىمىز ءۇشىن بۇگىنگى ۇرپاق – ءبىز ءۇشىن تاۋەكەل ەتىپ تاۋەلسىزدىگىمىز ءۇشىن كۇرەسكەن باياعى اتا-بابالارىمىزدىڭ, الاش ازاماتتارىنىڭ ارۋاعىن ءتىرىلتىپ, ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن وياتاتىن ۇرانىنا اينالدىرۋدى كوزدەگەن ءجۇرسىن اقىننىڭ ولەڭ-تولعاۋلارى دا ءتۇيىندى دە تاعىلىمدى تامسىلدەرىمەن ايىز قاندىرىپ, ايرىقشا ايبىنىن اسىرىپ تۇر.
ايتا بەرسەم, اڭگىمەم استە اياقتالار ەمەس. جانى جىردان جاراتىلعان ءجۇرسىن اقىننىڭ ەسىلدەي ەسىلگەن, سارىارقاداي كوسىلگەن ولەڭ-جىرلارى جونىندە شامام مەن ءتىلىم جەتكەنشە شاقتاپ بولسا دا وي-پىكىرلەرىمدى بايانداپ بەردىم. ال ەڭ دۇرىسى, وڭاشا وتىرىپ, كىتاپتارىن وقىرماندار وزدەرى وقىسا, جاندارى جادىراپ, ءلاززات الىپ, راحات سەزىمىنە شومىلار ەدى. شۇرايلى ءتىلى شۋاق شاشقان, ۇيقاستارى قورعاسىنداي قۇيىلعان, يدەياسى يماندى, ءتۇيىنى ءتالىمدى, وقالى ولەڭدەر ورنەكتەپ, جان-جۇرەگىمىزدى جىلىتىپ, جابىقساق جادىراتىپ, قامىقساق قۋانتىپ, شاتتانساق شالقىتىپ, ءومىر-تىرشىلىككە عاشىق ەتكەن عاجاپ عازالدارىمەن كوڭىلىمىزدى كۇندەي جايناتىپ, گۇلدەي ۇلبىرەتىپ جىر قاشاعان ءجۇرسىن اقىننىڭ كوزىن كورىپ, ولەڭىن وقىپ, قاتار عۇمىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدىڭ ءوزى بىلە-بىلسەك باقىتتى شاق قوي.
قۋانىشباي قۇرمانعالي,
سىنشى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
