ەڭ اۋەلى, ەكەۋمىز دە ماديارلاردىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن جوعالتۋ كەزەڭىندە شەتتەتىلىپ, قاعاجاۋ كورگەندەر قاتارىندا بولدىق. پيشتا ىنىمە دە تاپ جاۋىنىڭ وكىلى ەكەندىگىنە بايلانىستى وقۋىن جالعاستىرۋىنا جول بەرىلمەدى. ونىڭ وتباسى دا زارداپ شەكتى. بىردە ونىڭ تۋعان قالاسى كارتساگقا كەلگەنىمىزدە, اناسى ءبىزدى كۇتىپ قۇراق ۇشتى. پيشتا «قالاداعى باس كوشەدە ءوز يەلەرى تۇرىپ جاتقان جالعىز ءۇيدىڭ ءتۇرى مىناۋ – كۇيرەگەن, كوممۋنيزم قۇمانيانى دا ءدال وسىلاي تاس-تالقان ەتتى», – دەپ كۇرسىندى.
بالالىق شاعىمدا اۋلەتىمىزدىڭ بىتىراپ جان-جاققا شاشىراعانىنىڭ كۋاسى بولدىم. ترانسيلۆانيادان بۋداپەشتكە دەيىن, بۋداپەشتەن ۆانكۋۆەرگە, ءتىپتى مەلبۋرنعا دەيىن شاشىلدىق ءھام كۇيرەدىك. ۇلى اتامنىڭ يراندا قولدانعان قىلىشىن تاۋىپ الدىم دەگەنىمدە, باي-كۋلاقتاردى تاركىلەۋ ناۋقانىندا بەلسەندىلەر ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا اكەسىنىڭ اسىنعان قارۋىن الىپ كەتكەندىگىن ايتقان پيشتا تەرەڭ كۇرسىندى.
اكەم ماعان كالوتاسەگ اۋىلى تۇرعىندارى وزدەرىن تاتارتەكتى, ياعني تۇركىتەكتى ەكەندەرىن بىلەتىنىن ايتاتىن. اۋىزەكى اڭگىمە مەن ءداستۇرلى تۇسىنىككە قاراعاندا, ولار تۇركيادان باسقا ايماقتا تۇراتىن تۇرىك حالقىنا جاتاتىندىعىن, سوندىقتان دا سويىمىز Kelemen, لاتىنشا Clemens-تەن تۋماعاندىعىن وڭاي ءتۇسىندىم. ويتكەنى قالىپتاسقان تۇسىنىكتەگى يۋلي ەسىمىن ديۋلا نەمەسە يەنونى ەۆگەن دەۋى ەشبىر قيسىنسىز, تەك لاتىنشاعا زورلىقپەن جاقىنداتۋ ەكەن. ياعني سويىمىزدىڭ ماعىناسى تۇرىكشە ەكەن.
ماندوكي يشتۆان, ياعني ەركەلەتىپ پيشتا دەپ اتايتىن ءىنىم دە اتا-بابالارىنىڭ سويى 1700-ءشى جىلداردىڭ باسىندا وزگەشە بولعاندىعىن ىزدەپ تاپتى, زەرتتەۋشىلىك قارىمىنىڭ ايعاعى رەتىندە وزىنە ەكىنشى ەسىم رەتىندە – قوڭىر دەپ قوسىپ الدى.
پيشتا كۋنماداراشتاعى كەڭەس كازارمالارىنداعى اسكەرلەردەن تاتار جانە قازاق ءتىلىن ۇيرەندى. ال مەن بولسام, ءبىر جارىم بولمەلى پاتەرىمىزگە تۇرىك, ءتىپتى موڭعول, جاپون جانە قىتاي ستۋدەنتتەرىن, نەمەسە تۇرىك بوسقىندارىن شاقىراتىنمىن. سولاردان ءتىل ۇيرەندىم. ەسەسىنە پيشتا دارىندى تۇركىتانۋشىعا اينالدى, ال مەن بولسام وتاعالىقتى ەرتەرەك تاڭدادىم. ول بىزبەن بىرگە تۇرعان كەزدە, كەشكى ۋاقىتتا مەنىڭ ۇلدارىما ەرەكشە جىگەرمەن ەرتەگى ايتىپ بەرۋشى ەدى.
ءوزىنىڭ جاڭا عىلىمي تۇجىرىمدارى تۋرالى الدىمەن ماعان ايتاتىن. مىسالى, كارپات قويناۋىن جاۋلاپ العان ماديار تايپالارى اتاۋلارىنىڭ باشقۇرتتار اراسىندا كەزدەسەتىندىگى تۋرالى تۇجىرىمنىڭ ەشبىر نەگىزسىز ەكەندىگىن ايتتى. سول سياقتى ونىڭ اۋزىنان قۇمان بالالارىنىڭ ساناماق ولەڭدەرىن دە ەستىدىم. ول مەنىڭ ايەلىمە قازاق ويۋ-ورنەكتەرى تۋرالى اڭگىمەلەپ, ونىڭ سونداي ۇلگىلەرگە قىزىعۋشىلىعىن وياتتى. جاڭا قىزمەتىمە بايلانىستى 1983 جىلى وتباسىمىز سەكەشفەحەرۆارعا كوشكەن كەزدە دە ءبىزدىڭ جاڭا پاتەرىمىزدىڭ تەرەزەسى قازاقتىڭ ويۋلى ورنەكتەرىمەن ساندەلدى. پيشتا ونايشامەن وتاۋ كوتەرگەندە قايىن جۇرتى قىزدارىنا جاساۋ رەتىندە بەرگەن كيىز ءۇي ماجارستانعا كەلگەن العاشقى تۇركىلىك قۇندىلىق رەتىندە تاريحتا قالدى.
پيشتا تۇركى جۇرتتارىن ەركىن ارالاعان كەزەڭدەرىن مەن ءجىتى باقىلادىم, ونىڭ قيالىنا ەلتىدىم. سودان كەيىن وزىمە بەيمالىم تۇركى الەمى تۋرالى كوبىرەك ءبىلۋ ءۇشىن كىتاپتار مەن جۋرنالدار وقۋعا بارىنشا تىرىسىپ باقتىم. العاش رەت قول جەتكىزگەن سونداي قۇندىلىقتىڭ ءبىرى – National Geographic جۋرنالىنىڭ 1954 جىلدىڭ قاراشا ايىنداعى سانىنداعى ميلتون دج.كلاركتىڭ جازباسى ەدى. اۆتور مۇندا قازاقتاردىڭ باركول جانە ءۇرىمجى ايماعىنان ەكى لەكپەن قالاي قاشىپ, باس ساۋعالاپ, تيبەت قىراتتارىن كوكتەي ءوتىپ, شالعايداعى كاشميرگە قيامەتپەن جەتكەنىن باياندايدى. قىتاي كوممۋنيستىك رەجىمى تۇركى حالىقتارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقتاردىڭ ەرىك بوستاندىعىنا نۇقسان كەلتىرگەننەن كەيىن, 1950 جىلدىڭ كوكتەمىندە جانىمحان مەن باس قولباسشى وسپان باتىر باستاعان قازاقتاردىڭ بوستاندىق جولىنداعى كۇرەسىن قىتايلىقتار قارۋمەن اياۋسىز باسىپ جانشيدى. سول كەزدە جانشىلعان حالىق دالەلحان جانىمحان ۇلى جانە ءسۇلتانشارىپ زۋقا ۇلى, كاليبەكتەر باسقارۋىمەن قىسپاقتان قاشىپ قۇتىلۋعا ارەكەت جاسايدى. ونىڭ اياعى ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان بوسۋ مەن كۇرەسكە ۇلاستى. بۇل ماقالادان الاتىن عيبرات ەرەكشە بولدى: كوممۋنيستىك قۋعىن-سۇرگىننەن ارىلۋعا بولاتىنىنا كوزىم جەتتى. قازاق باۋىرلاردىڭ ەرلىك ارەكەتى ەرەكشە وي سالدى, جۇرەگىمە ءۇمىت ۇيالاتتى.
ماندوكي قوڭىر يشتۆان جوعالۋعا اينالعان داستۇرلەردى قايتا تىرىلتە وتىرىپ ازاتتىعىمىزدى قالپىنا كەلتىرۋگە بولاتىندىعىنا, ياعني ءوزىمىزدى جوعالتپايتىندىعىمىزعا بەك سەندى. سوندىقتان ول جۇرگەن-تۇرعان جەرىندە تۇركى حالىقتارىنىڭ جاستارىنان وزدەرىنىڭ تىلدەرى مەن ادەت-عۇرىپتارىن دارىپتەۋدى, دامىتۋدى تالاپ ەتتى, كارەكەتكە شاقىردى. بۇل پايىمى ءوز تىلىنەن جانە وتباسى قۇندىلىقتارىنان ايىرىلعان قالالىق جاستارعا وعاش كورىنەتىندەي ەدى. بۇگىندە ءبارىمىز وعان راحمەت ايتامىز. سەبەبى قوڭىر ازاتتىق الار ۋاقىتتىڭ ءپىسىپ جەتىلىپ كەلە جاتقانىن الدىن الا بولجاي بىلەدى. قىسىمعا قارسى كۇرەسۋگە قابىلەتى بار كۇشتەر بەلگى بەرە باستادى. كەڭەس وداعىنداعى وسى جايتقا ورتالىق ازياعا كەلگەندە ءوزىم دە كوز جەتكىزدىم. بىردە كورشى ۇستەلدەگى ورىستاردىڭ اڭگىمەسىن ەلەمەستەن, «ولار ءبىزدى بارىنشا تومەنشىكتەتپەك, بىراق دەگەندەرى بولا قويماس!» دەگەن كەسىمىن ايتقان تۇرىكمەن جىگىتىنىڭ بەت-الپەتىن ەشقاشان ۇمىتپايمىن…
قوڭىرمەن دوستىعىمىزدىڭ ەڭ باقىتتى كەزەڭى تۇركيادا بىرگە وتكىزگەن شاق ەدى. بىزبەن بىرگە مۇراتتاس, التايتانۋ ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى, موڭعولتانۋشى بەشە لايوش بولدى. اتتيلا پاتشانىڭ ءۇش قاباتتى تابىتى تۋرالى گوت يورداننىڭ دەرەگىن سولاقاي زەرتتەۋشىلەردىڭ جوققا شىعارۋىنىڭ ەشبىر نەگىزسىز ەكەندىگىن, بۇل وتىرىقشى حالىقتاردىڭ عانا وركەنيەتتى جەتىستىكتەرى ەمەس, مۇنداي جەرلەۋ ءۇردىسى كوشپەلىلەردە دە كەڭ تارالعاندىعىن موڭعول ەرتەگىلەرى جەلىسىنىڭ نەگىزىندە دالەلدەگەن وسى لايوش بولاتىن. ونىڭ ارامىزدان ەرتە كەتۋى, ەكەۋمىزگە قاتتى باتقان ەدى, اسىرەسە قوڭىر قاناتى قايىرىلعانداي كۇي كەشتى.
ءۇيىمىزدىڭ باقشاسىندا اتاقتى كوبزوش كيش تاماشتىڭ تۇرىك قوناقتارىمىزدىڭ الدىندا تۇرىكشە ءان سالعانىنا بىرگە كۋا بولدىق. پيشتا ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ كوزىمىزگە قاراپ, قۋانىشتى ءبولىسىپ, شاتتاندىق.
تاعى ءبىر ەستە قالارلىق ساپارىمىز بولگاريادا جالعاستى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, كوممۋنيستەر ەركىندىك پەن حالىقتىق قۇندىلىقتاردى عانا ەمەس, ءدىندى دە اياۋسىز قۋدالايتىن. سونىڭ ءبىر مىسالىن تۇزدىق ءۇشىن عانا كەلتىرسەم, چاۋشەسكۋ زامانىندا رۋمىنياداعى رەفورمات شىركەۋىنىڭ ونداعان مىڭ دانا ءتاۋرات كىتابىن دارەتحانا قاعازدارىن جاساۋعا جىبەرىلگەنى 1986 جىلى كوكتەمدە بەلگىلى بولدى. سودان بۇرىنىراقتا, رۋمىنيا ارقىلى بولگارياداعى قىرىمنان قاشقان تاتار (نوعاي) دياسپوراسى اراسىنا ساپار شەككەنىمىزدە جول-جونەكەي ترانسيلۆانياداعى باۋىرلاستارعا ءتاۋرات, تاتارلارعا قۇران كىتاپتارىن جەتكىزىپ تۇردىق.
ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىندا ورىستاندىرۋدىڭ ەڭ سوڭعى ارەكەتى تىڭ يگەرۋگە دەيىنگى بارلىق زارداپتارعا قاراماستان, ۇلتتى بىرىكتىرۋدىڭ قۋاتتى قۇرالى قازاق ءتىلىنىڭ كۇشەيەتىندىگىنە سەندىك. ءوز انا ءتىلىن بىلمەيتىندەردى, ءتىپتى سويلەمەيتىندەردى ءاردايىم سىنايتىن يشتۆان قازاق ءتىلىنىڭ قۋاتى مەن ومىرشەڭدىگىنە ءبىر مىسقال دا شاك كەلتىرمەدى. ول ءحىح عاسىرداعى ءۋاليحانوۆ, التىنسارين, اباي سياقتى ۇلىلاردى تۋدىرعان حالىقتىڭ قۋاتتى ۇلتقا اينالىپ, نىعاياتىنىنا نىق سەندى. ءبىز, ماجارستان ءوز تاريحىمىزدا ۇلتتىڭ ادەبي ءتىلى دەگەنىمىز ازاتتىقتىڭ ەڭ باستى العىشارتى ەكەندىگىن باستان كەشىرگەن جۇرتپىز, ال ءدال وسى ماسەلەنى ءحىح-حح عاسىردىڭ باسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «قازاق» گازەتى بەتىندە ۇران ەتۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس دەيتىن پيشتا.
… ءبىراز ۋاقىت وتكەن كەزدە – 1992 جىلى ەلدىڭ العاشقى تاۋەلسىز ۇكىمەتىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى مەنى ماجارستاننىڭ جاڭا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە جاۋاپتى قىزمەتكە شاقىردى. مەنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم دارىگەر بولعاندىقتان, بۇل مىندەتتى نەگە ماعان جۇكتەپ وتىرعاندىعىنىڭ سەبەبىن سۇرادىم. سول كەزدە ول كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋدىڭ الدىندا تۇرعاندىعىن, ەرتەڭ وسىنداي جاعداي ورىن العاندا وسى يمپەريا قۇرامىنداعى ماديارلارعا تۋىس دەپ سانالاتىن ەلدەرمەن ماسكەۋدى اينالىپ ءوتىپ, تىكەلەي بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن دايىندىق جاساۋ قاجەت دەدى. بۇل ىسپەن كەڭەستىك كوزقاراستان ادا, جاڭاشا ويلايتىن, «قالتاسىندا قىزىل كىتاپشاسى جوق» ادامدار عانا اينالىسۋى جاراسىمدى دەدى. مەنىڭ تۇركى جۇرتتارىنا ەتەنە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىمدى, شەتكە كەتكەن, ماجارستاندىق اتاقتى شىعىستانۋشى گەرمانيۋس ديۋلا مەن انكارا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تۇركىتانۋشى راشوني لاسلولارمەن ەتەنە قارىم-قاتىناستا ەكەندىگىمدى بىلەتىن بولىپ شىقتى. كەلىسىمىمدى بەردىم. ياعني پيشتامەن ۇزاق جىلدار ارمانداعان مۇراتىمىزدىڭ شەتى قىلاڭ بەرگەنىنە كوزىم جەتتى. مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە قىزمەتكە كىرىسكەندە بىردەن ماجارستان ۇكىمەتى جاقىن ارادا تىكەلەي ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناتۋ مۇمكىندىگىن ەڭ الدىمەن تاۋەلسىز قازاقستاننان باستاۋى, وندا ماجارستان ەلشىلىگىن اشۋ قاجەت ەكەندىگىن كولدەنەڭ تارتتىم. كەڭەس وداعى ىدىراي سالىسىمەن پايدا بولعان دەربەس ەلدەردىڭ اراسىنان, ماجارستان ءبىرىنشى بولىپ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىدى. ءبىز ازات قازاق مەملەكەتىنىڭ بولاشاعىنا سەندىك, بۇل قادامىمىز سوعان دەگەن شىنايى ءىلتيپاتىمىز ىسپەتتى.
تولىقماندى ەركىندىككە 1990 جىلى بەت بۇرعان ماجارستاننىڭ العاشقى ۇكىمەتى مەنىڭ ۇسىنىسىم بويىنشا ورتالىق ازيا بويىنشا كەڭەسشى تارتتى. ءسويتىپ, ول 1993 جىلدىڭ قاڭتارىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىمەن بايلانىس ورناتتى. بۇرىندارى كونسۋلدىق بايلانىستار جولعا قويىلعان-دى, سەبەبى تەڭىزدە ەڭبەك ەتەتىن بىرنەشە مىڭ ماجارستاندىق ماسەلەسىمەن اينالىساتىن كونسۋلدىق 1986 جىلدان بەرى قۇلسارىدا جۇمىس ىستەپ كەلگەن ەدى. كەشىكپەي ماجارستان ۇكىمەت باسى انتالل يوجەف قازاق ەلىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى, پرەمەرى سەرگەي تەرەششەنكونى رەسمي ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا شاقىردى. سەگەد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تۇركىتانۋشى تورما يوجەفتى ديپلوماتيالىق جۇمىسقا شاقىردىم. قازاقستان پارلامەنتىنە بارىپ, پارلامەنتارالىق قاتىناستاردىڭ نەگىزىن قالاپ قايتقان ول ماجارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتىداعى العاشقى ەلشىسى بولىپ تاعايىندالىپ, باۋىرلاستىق بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋعا ايانباي اتسالىستى.
ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى جولعا قويۋدا 1993 جىلدىڭ ساۋىرىندە جاساعان مەنىڭ رەسمي ساپارىم شەشۋشى قادام بولدى. ماجارستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ساياسي مەملەكەتتىك حاتشىسى, ءارى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رەتىندە ءبىر توپ ماديار ديپلوماتتارى مەن بىرنەشە (اۋىل شارۋاشىلىعى, قورعانىس, يندۋستريا جانە ساۋدا, مادەنيەت جانە ءبىلىم, كولىك, سونداي-اق تەلەكوممۋنيكاتسيا جانە سۋشارۋاشىلىعى) مينيسترلىكتىڭ جەتەكشىلەرىنەن, بىرقاتار ىسكەرلەر مەن ءىرى مەردىگەرلەردەن تۇراتىن ۇلكەن دەلەگاتسيانى باسقارىپ باردىم. مادەنيەت پەن ءبىلىم سالاسىنداعى كەلىسىم جوباسىن پيشتا ەرتەرەكتە ءوز قولىمەن حاتقا ءتۇسىرىپ, دايىنداپ تا قويعان ەدى.
الماتىدا جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىز ەكى تاراپتىڭ قاۋىپسىزدىك ساياساتى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزىن جانە ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى باعىتتارىن ايقىندادىق, بىردەن جاڭا مازمۇنداعى عىلىمي جانە مادەني بايلانىستار ورناتۋعا كىرىستىك. ساپار بارىسىندا ماجارستان ۇكىمەتى شەشىمىمەن ماجارستان ەلشىلىگىن الماتىدا اشىپ قايتتىق. قازاقستان ورتالىق ەۋروپا ايماعىنداعى ەلشىلىگىن بۋداپەشتە اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءسالىم قۇرمانعوجيندى ەلشى ەتىپ تاعايىندادى.
سونىڭ الدىندا عانا قازاقستان پرەمەرىنىڭ ماجارستانعا رەسمي ساپارى بارىسىندا ماجار-قازاق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى قۇرىلدى ءھام ىنتىماقتاستىق تۋرالى بىرلەسكەن مەموراندۋم دايىندالعان-تۇعىن. 1994 جىلى جەلتوقساندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ماجارستانعا جاساعان رەسمي ساپارىندا بىرقاتار ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. اسىرەسە, ەكى ەل اراسىنداعى قوسارلانعان سالىقتى بولدىرماۋ, سونداي-اق ينۆەستيتسيالاردى ءوزارا قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى.
وكىنىشكە قاراي, ماجارستان پرەمەرى انتال يوجەف 1993 جىلى قايتىس بولدى جانە ونىڭ پارتياسى 1994 جىلى سايلاۋدا جەڭىلىسكە ۇشىرادى. ءسويتىپ ودان كەيىنگى كەزەڭدە ۋاعدالاسقان ماجار-قازاق بايلانىستارى ءوز قارقىنىن باياۋلاتىپ الدى. بىرنەشە جوعارى دەڭگەيدەگى ساپار ەكى تاراپتا دا جۇرگىزىلدى: 1997 جىلى ماجارستان پرەزيدەنتى گونتس ارپاد قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن باردى. سول جىلى قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى م.وسپانوۆ ماجارستاندا بولدى. ودان كەيىن ەكى ەل اراسىندا سايابىرسۋ بايقالدى. تەك, 1995 جىلى ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان ۇلىق شاراعا قاتىسقانىمدى ەكشەپ ايتار ەدىم.
ارادا ون بەس جىلداي توقىراۋدان كەيىن ەكىجاقتى بايلانىس تىڭ لەپپەن قايتا جىلجىدى, ىركەس-تىركەس وقيعالار ورىن الىپ, قايتا جاڭعىرعانىنا كۋا بولدىم. 2010 جىلعى ماجارستان ۇكىمەتىنىڭ «شىعىسقا قاراي اشىلۋ» دەپ اتالاتىن باعدارلاماسىن جاريالاعاندا قۋانىشىمدا شەك بولمادى. ويتكەنى وتپەلى كەزەڭنىڭ باستاپقى جىلدارىندا وسى باعدارلامانى دايىنداۋدا بىرنەشە دوسىمىزبەن بىرگە ەلەۋلى ەڭبەك سىڭىرگەن ەدىك. پيشتا دوسىم ءتىرى بولعاندا ەكى ەل اراسىنداعى رەسمي جانە سان قيلى بايلانىستاردىڭ جولعا قويىلىپ, دامىپ وتىرعانىنا جۇرەگى جارىلارداي شاتتانىپ ماساتتانار ەدى. وكىنىشتىسى, ول ورتامىزدا جوق…
قازاقستاننىڭ بۇرىنعى باس قالاسىنا كەلگەن سايىن قازاق جاستارىنىڭ ماندوكي قوڭىردىڭ ارۋاعىن قانشالىقتى قۇرمەتتەيتىنىن كورىپ, تاڭداي قاعامىن. ول كوز جۇمعان سوڭ داعىستاننان – ماحاچكالادان الماتىعا كەزدەيسوق جول تارتپاعان, ول ءتاڭىردىڭ قالاۋى بولعاندىعىنا قايران قالام. قوڭىر قالاداعى زيراتتاردىڭ بىرىندە, تاۋدىڭ باۋرايىندا قازاقتىڭ ۇلىلارىمەن بىرگە ماڭگىلىككە ءۇنسىز جاتىر. قالادا ماندوكي قوڭىر ەسىمىمەن اتالاتىن مەكتەپ پەن ورتالىقتاعى ونىڭ اتىمەن اتالاتىن ۇزىن داڭعىل – ونىڭ مۇراتىنىڭ ايعاعى, وشپەس سۇرلەۋى سياقتى. ال نۇر-سۇلتان قالاسىندا ورنالاسقان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنداعى ونىڭ كىتاپحاناسى قوڭىردىڭ مۇراسىن بولاشاققا جالعايدى.
قوڭىردىڭ مۇراتتاستارى مەن ونى ۇلگى تۇتقان جاندار ەكىجاقتى بايلانىستى گۇلدەندىرۋ جولىندا قارەكەت جاساپ جاتىر. بۋداپەشتتە استانا كوشەسى, اباي ەسكەرتكىشى, ەلدىڭ كوشپەلىلەر مادەنيەتىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى مەن الۋان ۇلگىلەرى كەڭ تارالىپ كەلەدى. الەمدەگى ەڭ ءىرى كوشپەلىلەر فەستيۆالىنە اينالعان تۇران قۇرىلتايىنا قازاقتار عانا ەمەس, ونداعان تۋىسقان جۇرتتىڭ مىڭداعان وكىلى قوناق بولىپ قايتادى. ءبىز ارمانداعان مۇراتتار وسىلايشا ءوز رەتىمەن جۇزەگە اسۋدا.
اندراش كەلەمەن,
ماجارستاننىڭ كورنەكتى قوعام قايراتكەرى
ماجار تىلىنەن اۋدارعان باباقۇمار قينايات
