ءبىر مىڭ ەكى ءجۇز شاقىرىمدىق تەمىرجول ون التى ايدا توسەلدى
كەشە وتكەن جالپىحالىقتىق تەلەكوپىردە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «جەزقازعان – بەينەۋ», «ارقالىق – شۇباركول» جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ باستى جولدارىنىڭ توعىسۋىنا كۋا بولدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى شىعىس پەن باتىس قاقپاسىن قىسقا جولمەن جالعاستىرادى: دوستىق ستانساسىن اقتاۋ پورتىمەن جالعاۋ ارقىلى وندىرىستىك جۇكتەردىڭ سولتۇستىك-وڭتۇستىك باعدارىنداعى جەتكىزىلۋ ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى, ارقالىق پەن جەزقازعان قالالارىن تىعىرىقتان شىعارىپ, ءىرى تەمىرجول ستانسالارىنا اينالدىرادى.
ءبىر مىڭ ەكى ءجۇز شاقىرىمدىق تەمىرجول ون التى ايدا توسەلدى
كەشە وتكەن جالپىحالىقتىق تەلەكوپىردە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «جەزقازعان – بەينەۋ», «ارقالىق – شۇباركول» جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ باستى جولدارىنىڭ توعىسۋىنا كۋا بولدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى شىعىس پەن باتىس قاقپاسىن قىسقا جولمەن جالعاستىرادى: دوستىق ستانساسىن اقتاۋ پورتىمەن جالعاۋ ارقىلى وندىرىستىك جۇكتەردىڭ سولتۇستىك-وڭتۇستىك باعدارىنداعى جەتكىزىلۋ ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى, ارقالىق پەن جەزقازعان قالالارىن تىعىرىقتان شىعارىپ, ءىرى تەمىرجول ستانسالارىنا اينالدىرادى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا 2012 جىلعى 3 شىلدەدە رۇقسات بەرگەن بولاتىن. سول كەزدە پرەزيدەنت ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن گەوساياسي ءمانى بار اسا ماڭىزدى وسى جوبانى بارىنشا قىسقا مەرزىمدە اياقتاپ, ىسكە قوسۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن ەدى. وسى جوبانى ورىنداۋ سەنىپ تاپسىرىلعان «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق سول تۇستا وعان دەيىن شەكارالىق «جەتىگەن – التىنكول» مەن «وزەن – بولاشاق» سەكىلدى ەكى تەمىرجول تەلىمىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, ماڭىزدى ىستە ەداۋىر تاجىريبە جيناقتاپ تا ۇلگەرگەن ەدى. بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا وتاندىق مەردىگەرلەردىڭ وندىرىستىك-تەحنيكالىق الەۋەتى بارىنشا جەدەل جۇمىلدىرىلعان-دى. ءسويتىپ, ۇلتتىق كومپانيا باسشىلىعى جاڭا تەمىرجول تەلىمدەرىن سالۋ جونىندە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن الىسىمەن-اق ونى جۇزەگە اسىرۋعا ەشبىر ىركىلمەستەن بىردەن بەلسەنىپ كىرىسىپ كەتتى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزدەرىنەن باستاپ-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكانى دامىتۋ ماقساتىندا جولداردى جاڭعىرتۋ, سونىڭ ىشىندە بولاشاقتا ۇلكەن الەۋەتكە يە بولۋى ءتيىس تەمىر-جول ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ ىسىنە ەرەكشە نازار اۋدارعانى بەلگىلى. ويتكەنى, جول دەگەنىمىز – ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرى, تىرشىلىك ارتەرياسى. ەل وڭىرلەرىن ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىرىپ قانا قويماي, سىرتقى رىنوكتارعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا جولدار سالىنىپ, ىسكە قوسىلعان سايىن ەكونوميكامىزدىڭ الەۋەتى ارتىپ, باتىس پەن شىعىس اراسىندا, ياعني بۇكىل ادامزات بالاسى كوز تىگىپ وتىرعان ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە گەوگرافيالىق تۇرعىدان قولايلى ورنالاسقان ەل اۋماعىن سول باتىس پەن شىعىستى جالعايتىن التىن كوپىرگە اينالدىرا تۇسپەك. «جەزقازعان – بەينەۋ», «ارقالىق –شۇباركول» جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى دا وسىنداي اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ سەرپىندى جوبالارى بولىپ تابىلادى.
مىنە, وسى اسا ۇلكەن قۇرىلىس نىسانىن جۇرگىزۋ ىسىنە ەلباسى سەنىمىن ارقالاعان «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق بەلسەنە كىرىستى. جاڭادان پايدا بولاتىن تەمىرجولدىڭ قۇرىلىسىن قىسقا مەرزىمدە قارقىنداتا جۇرگىزۋ ءۇشىن ونىڭ ەكى باسىنان ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى باعىتتا رەلس قالاۋ ءتاسىلى تاڭداپ الىنىپ, جول سالۋ ىسىنە بەس مىڭنان استام قۇرىلىسشى تارتىلىپ, ءۇش مىڭ دانا تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. 46 ميلليون تەكشە مەتر توپىراق قاباتى توسەلدى. 37 كوپىر, 500 سۋاعار قۇبىر سالىندى.
2013 جىلعى جەلتوقساندا قاراعاندى وبلىسىنداعى قوسكول جانە بايبۇلاق ستانسالارىنداعى, اقتوبە وبلىسىنىڭ تاسساي ستانساسىنداعى باستى جولدارعا سوڭعى تەمىرجول رەلستى توركوزىن توسەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ بويىندا كوپتەگەن جاڭا ستانسالار بوي كوتەرەدى. ەلەكتر جەلىلەرى, وندىرىستىك عيماراتتار مەن تەحنيكالىق يماراتتار, تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك ماقساتتاعى نىساندار كوپتەپ سالىنادى. جول بويىندا مىڭداعان ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتىلادى. جاڭا دەڭگەيگە كوشكەن قۇرىلىس نىساندارىنا بۇرىن قۇرىلىس ماتەريالدارى اۆتوكولىكپەن جەتكىزىلىپ كەلسە, ەندىگى جەردە جاڭادان توسەلگەن تەمىرجول جەلىسىمەن جەتكىزىلە باستايدى.
بۇل ىستەن بەيتاراپ بىلايعى جۇرت ءۇشىن ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە, قازىرگى ۋاقىتتا تەمىرجول سالۋ دەگەنىمىز, بۇل – تاس توگىپ, شپال مەن رەلس قالاۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, جاڭا تەمىرجول بويىندا قىزمەت كورسەتۋگە نەگىزدەلگەن كوپتەگەن قۇرىلىستاردى تۇرعىزىپ, ىسكە قوسۋ دەگەن ءسوز. ماسەلەن, وسى جولى جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ بويىندا 48 جاڭا ستانسا بوي كوتەرەدى. سونىمەن قاتار, ماگيسترالدىق جەلىنىڭ بويىنا جان كىرگىزەتىن ەنەرگەتيكالىق نىساندار, وندىرىستىك كاسىپورىندار جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدار قالىپتاسادى. ال بۇلاردىڭ بارلىعى ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قوسىمشا جۇمىس ورىندارى دەگەن ءسوز. ءسويتىپ, «جەزقازعان – بەينەۋ» مەن «ارقالىق – شۇباركول» جاڭا جەلىلەرىنىڭ بويىندا 3500 ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتىلاتىن بولدى.
ونىڭ ۇستىنە, جاڭا تەمىرجول تەلىمدەرىن ىسكە قوسۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ شىعىسى پەن باتىسىن بايلانىستىراتىن تەمىرجول جەلىسى مىڭ شاقىرىمعا قىسقارادى. بۇل قازاقستاننىڭ قوسىمشا ترانزيتتىك جۇك اعىندارىن تارتۋىنا بارىنشا قولايلى احۋال ورناتادى.
«جەزقازعان – بەينەۋ» – بۇل قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى قۇرىلىسى جاڭادان جۇرگىزىلگەن ەڭ ۇزىن تەمىرجول جەلىسى بولىپ تابىلادى. جالپى ۇزىندىعى مىڭ شاقىرىمعا جەتەدى.
ماگيسترالدىق جەلى قۇرىلىسشىلارى ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى باعىتتا توعىساتىنداي ەتىپ جول سالۋ ارقىلى ونىڭ سالىنۋ مەرزىمىن ەكى ەسەگە دەيىن ۇنەمدەدى. «جەزقازعان – سەكسەۋىل» مەن «شالقار – بەينەۋ» باعدارىندا قارسى باعىتتا باستادى.
«جەزقازعان – بەينەۋ» تەمىرجول جەلىسى مەن «ارقالىق – شۇباركول» تەمىرجول جەلىسى پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ, قازاقستان ساۋدا جانە ىسكەرلىك سەرىكتەستەرىنە ەۋروپا مەن ازيانى جالعاستىراتىن بارىنشا قىسقا ءارى ەكونوميكالىق ءتيىمدى ترانزيتتىك باعىتتاردى ۇسىناتىن بولادى.
مىنە, تاۋلىكتىڭ جيىرما ءتورت ساعاتىندا تىنباي جۇمىستانعان تەمىرجول قۇرىلىسشىلارى ەلباسى نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن بيىلعى تەلەكوپىردە, بارلىعى 16 ايدا رەكوردتىق مەرزىمدە باستى ماگيسترالدىق جەلىلەردى ىسكە قوسقاندىعى جونىندە راپورت بەردى.
ءسويتىپ, ءدال وسى كۇندەرى 1930 جىلدارى ورتالىق ازيانى سىبىرمەن جالعاعان اتاقتى تۇركسىب (تۇركىستان – ءسىبىر) تەمىرجول ماگيسترالىنەن كەيىن ەلىمىزدە كەڭ كولەمدە العاش رەت قازاقستان تەمىر جولىنىڭ جاڭا ەپوپەياسى جازىلۋ ۇستىندە. بۇل ەپوپەيانىڭ باستى قۇندىلىعى, ول – تاۋەلسىزدىكتىڭ ەپوپەياسى. بۇل ەپوپەيا ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ەكونوميكالىق دەربەستىگىن قامتاماسىز ەتىپ, قۋاتتى قازاقستاندى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا جازىلۋدا. كۇنى ەرتەڭ ونىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالاتىندىعى جانە ونىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلاتىندىعى ابدەن ايقىن.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
