قاراتاۋدىڭ كۇنگەيى مەن تەرىسكەي بەتىن ەكى ايماقتىڭ ادامدارى مەكەن ەتەدى. تەرىسكەيىندە اقسۇمبەدەن باستالىپ قاراتاۋ مەن شولاققورعانعا جالعاساتىن وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ اعايىندارى جاتىر. كۇنگەي بەتى ءبىر شەتى سىرداريامەن شەكتەسەتىن شيەلى, جاڭاقورعان اۋداندارىنا تيەسىلى. قارت تاۋدىڭ قوس قاپتالىندا جاتقان جۇرتتىڭ ءومىر سالتى دا, تاعدىرى دا وتە ۇقساس.
قاراتاۋدىڭ كۇنگەيى مەن تەرىسكەي بەتىن ەكى ايماقتىڭ ادامدارى مەكەن ەتەدى. تەرىسكەيىندە اقسۇمبەدەن باستالىپ قاراتاۋ مەن شولاققورعانعا جالعاساتىن وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ اعايىندارى جاتىر. كۇنگەي بەتى ءبىر شەتى سىرداريامەن شەكتەسەتىن شيەلى, جاڭاقورعان اۋداندارىنا تيەسىلى. قارت تاۋدىڭ قوس قاپتالىندا جاتقان جۇرتتىڭ ءومىر سالتى دا, تاعدىرى دا وتە ۇقساس.
بالا كۇنىمىزدە اكەم «مىنا تاۋدى اسىپ وتسەڭ, ءارى قاراي الماتى ءتيىپ تۇر. ال سامارا-بەيجىڭ تاس جولى اينالما» دەپ وتىراتىن. «الماتىداعى اعامدار ەندەشە نەگە وسى جولمەن كەلمەيدى؟» دەيتىنبىز سوندا. جولدىڭ ناشارلىعى جاۋاپ بولاتىن. ءالى كۇنگە جول تولىقتاي جوندەلدى دەي المايمىز. بىراق بۇرىنعىدان الدەقايدا دۇرىستالىپ قالعان. وتكەن ەڭبەك دەمالىسىندا الماتىدان كولىكپەن قايتىپ كەلە جاتىپ تارازدىڭ تۇسىنان وڭعا قاراي كەتىپ قالعانىمىز بار. شولاققورعانعا دەيىن باياعى اۋدان, وبلىسارالىق جول جاتىر. ال ودان كەيىن تاقتايداي تاس توسەلگەن ەكەن. قىزەمشەك ەلدى مەكەنىنە دەيىنگى ارالىق ءتىپتى عاجاپ. ەلسىز جەردە جەلمەن جارىسقانداي جۇيتكيسىڭ دە وتىراسىڭ. جۋانتوبە اۋىلىنا جەتە بەرگەندە شۋ وزەنى اعىپ جاتىر. زاماناۋي كوپىر دە سالىنىپتى. جەرگىلىكتى جۇرت شۋ وزەنىنە كوپىردىڭ وتكەن عاسىردا سالىنعانىن ايتادى. دەگەنمەن, كوكتەمگى جانە كۇزگى تاسقىن كەزدەرىندە كوپىر وتە قاۋىپتى ايماقتىڭ قاتارىنان بولعان ەكەن. كولىكتىڭ ءوتۋى قيىنداپ, ادامداردىڭ ءارى-بەرى قاتىناسى ءۇزىلىپ قالعان جاعدايلار دا تۋىنداعان. سودان كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كەرەك بولعان. سىردىڭ بويى مەن وڭتۇستىك ايماقتىڭ تاعدىرى ءبىر دەپ قالدىق قوي. سول ورتاق تاعدىردىڭ ءبىرى ۋرانمەن استاسادى. قاراتاۋدىڭ قوس قاپتالىنان ۋران وندىرىلەتىنى ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. مىنە, قارا جەردىڭ قويناۋىنان قازبا الىپ جاتقان كومپانياعا كوپىردى جوندەۋ جۇكتەلەدى. وبالى نە كەرەك, «ساۋدا-كولىك كومپانياسى» اتتى سەرىكتەستىك كوپىردى جاڭادان سالعان. جاياۋ جۇرگىنشىلەر مەن كولىك جولى, كوپىردىڭ اينالاسىن اباتتاندىرۋعا دەيىن كوڭىل ءبولىپتى. كوپىردىڭ تاقسىرەتىن تارتقان اعايىن قۇرىلىستىڭ تەز جانە ساپالى سالىنعانىنا قۋانىشتى ەكەن. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ۇزىندىعى 163,1 مەتر, ەنى 10,7 مەترلىك كوپىر ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى.
ءبىز ايتىپ وتىرعان «ساۋدا-كولىك كومپانياسى» بيىل تاعى 120 شاقىرىم جەرگە جول توسەپ, 39 شاقىرىم جولدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپتى. وسىنداي دەرەكتەردى ءبىلىپ كەلە جاتقانىمىزدا جۋانتوبە اۋىلىنىڭ اكىمى اناس جايلاۋباي الدىمىزدان شىقتى. از-كەم اڭگىمەدەن سوڭ «جالپى, كوپىر مەن جول سالۋ ساۋاپتى ءىستىڭ قاتارىنا جاتادى عوي. بۇرىن اۋىل حالقى ورتالىققا بارۋ ءۇشىن تالاي قيىندىقتى باستان وتكەرەتىن. دەگەنمەن, كوپىر سالىنىپ, جول جوندەلگەننەن بەرى ونداي قيىندىق اتاۋلىدان ارىلدىق. ادەتتە قازبا بايلىقتى الىپ جاتقان كومپانيالارعا اسا جىلى ءسوز ايتىلا بەرمەيدى عوي. بىراق «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ارقاسىندا جولىمىز رەتتەلىپ, الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىرمىز. باردى بار دەپ ايتۋ كەرەك. ونىسىنا زور ريزامىز. اسىرەسە, «ساۋدا-كولىك كومپانياسى» ءبىزدىڭ قاتىناسىمىزدى ەداۋىر جاقسارتتى», دەيدى.
اقسۇمبەدەن بەرى وتسەڭىز قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ايماعىنا اياق تىرەيسىز. تاۋدىڭ ءىشى الا شاڭ ەكەن. سەبەبى, مۇندا دا جول جوندەلىپ جاتىر. جالپى, كولەمى 167 شاقىرىم جەرگە اسفالت توسەلگەن كورىنەدى. «سامارا-شىمكەنت-قارامۇرىن» مەن «شيەلى-تايقوڭىردىڭ» ارالىعىنداعى جولدى «ساۋدا-كولىك كومپانياسى» ءوز قاراجاتىنا جوندەپ جاتىر. ەگەر وسى اتالعان جولدىڭ بارلىعى تۇتاستاي جوندەلىپ, تاقتايداي جول سالىنسا قىزىلوردادان شىمكەنت, تاراز, الماتى باعىتىنا قاتىنايتىن جولاۋشىلارعا ءبىراز جاعداي جاسالعالى تۇر. بىرىنشىدەن, جول قىسقارادى. ەكىنشىدەن, تاقتايداي جولمەن جۇرەدى.
قاراتاۋدىڭ قولتىعىنا مۇرنىن سۇعىپ جاتقان قوسۇيەڭكى دەگەن اۋىل بار. بىلتىر وسى اۋىلعا مەملەكەتتىڭ ەسەبىنەن مەكتەپ پەن بالاباقشا سالىندى. ال ونىڭ اۋىلىشىلىك جولىن اتالعان كومپانيا جاساپ بەردى. بۇل دا شەت جايلاپ, قيىر قونعان اۋىل ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق ەدى. وسىدان-اق مەملەكەت پەن جەكە كومپانيالار اراسىنداعى كەلىسىم ارقىلى ەلدى مەكەندەرگە جاڭاشا ءار كىرگەنىن بايقاۋعا بولادى. ەڭ باستىسى, جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە تاۋدىڭ اراسىندا قالىپ تالاي قيىندىقتى باستان وتكەرگەن اۋىلداردىڭ اجارى كىردى. وسىعان قۋانامىز.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
