قوعام • 02 اقپان، 2021

ءۇنسىز ۇڭگىر

765 رەت كورسەتىلدى

اپىرىم-اي، جان بالاسى اياق باسپايتىن جەردىڭ استىنا قايدان عانا ءتۇستىم دەسەڭشى. توبەدەن تونگەن تاس مىڭ جىلدان بەرى ءمىز باقپاي تۇرىپ، مىنە-مىنە وپىرىلىپ تۇسسە، بىتكەن جەرىمىز سول. ۇستىمىزدەن باسىپ قالماي-اق قويسىن، كىرگەن جولىمىزعا كەسە-كولدەنەڭ ساۋ ەتىپ قۇلاسا، مىناۋ تاۋدىڭ تابانىنان يتپەن ىزدەپ تاپپايدى ءبىزدى.

ساناعا ساق ەتە قالعان سۋماقى ويدان ۇيقى شايداي اشىلىپ، جۇدىرىقتاي جۇرەك اۋىزعا تىعىلدى. ء«اۋ، ءبىسمىللا» دەپ ورنىمنان تۇرىپ، تەرەزەنىڭ پەردەسىن ءتۇردىم. تاڭ سىز بەرىپ كەلەدى. انەۋگۇننەن بەرى دايىندالىپ جۇرگەن ساپارعا بۇگىن شىعامىز. قايدا دەيسىز عوي. توقسانىنشى جىلدارى تەحنيكاسىنىڭ گۇرسىلى كۇرت توقتاپ، تۇرعىندارى ۇدەرە كوشكەن اقتاۋ كەنتىنە. كەنتتىڭ وزىنە دە ەمەس، وتىز جىلدان بەرى قاڭىراپ قالعان شاحتانىڭ ە-ە-ەڭ تومەنگى گوريزونتىنا ءتۇسىپ كورۋگە نار تاۋەكەل دەگەنبىز.

كەڭەس وكىمەتى ىدىراپ، كولحوز-سوۆ­حوزدار تاراي باستاعان ۋاقىتتا اقتاۋ مەن اسۋبۇلاقتىڭ كەنشىلەرى دە قايلا-كۇرەكتەرىن سۇيەپ قويعان. كەن بايى­تۋ فابريكاسىنىڭ جۇمىسى توقتاي سالا، جارقىراپ تۇرعان قوس قالانىڭ جا­­رىعى ءبىر-اق كۇندە ءسوندى. كۇندەرى كە­نىش­كە قاراپ وتىرعان ەلدىڭ كوبى جۇ­مىس ىزدەپ، جان-جاققا شاشىلدى. شاح­تالار قاراۋسىز، قاداعالاۋسىز قال­دى. بازبىرەۋلەر قولدارى جەتكەن ءتۇس­تى مەتالدان باستاپ، قارا تەمىرگە دەيىن تاسىپ اكەتىپتى.

قاڭتاردىڭ باسى ما ەكەن، بەلدى بەكەم بۋىپ، يەسىز قالعان شاحتالارعا ساپارلاپ جۇرەتىن وسكەمەندىك سپەلەولوگ – نيكولاي نيكولاەۆيچ پەتروۆقا تەلەفون شالعانمىن. ءبىزدىڭ جاقتا ودان باسقا سپەلەولوگيالىق تۋريزممەن اينالىساتىندار ءاي جوق-اۋ دەيمىن.  

 دايىندىقتىڭ بۇگە-شىگەسىن سۇراپ، نيكولاي نيكولاەۆيچكە ءجيى حابارلاسىپ تۇردىم. ەڭ قاجەتى – سۋ وتكىزبەيتىن «ل1» دەيتۇعىن كوستيۋم مەن جارىعى ۇزاققا شىدايتىن شام دەگەن. ەكەۋىن دە تاپتىم. شامدى كاسكانىڭ ماڭدايىنا مىقتاپ بەكىتتىك. ءبىر كۇن بۇرىن جول باستاۋشىعا تاعى قوڭىراۋ شالىپ، دايىندىقتى پىسىقتاپ الدىق.

– شاحتادا قانداي شىتىرمان وقي­عا كۇتىپ تۇرعانىن بىلمەيمىن، مايشام­دى ۇمىتپا. جىلى كيىن، ءب ۇلىنىپ كەت­پەي­تىن­دەي اس-سۋىڭدى دا قامداپ قوي، – دەپ­ بۇيىرا سويلەدى.

ايتقانىن ەكى ەتپەي ورىندادىم. قاعازعا كەرەك-جاراقتىڭ ءتىزىمىن جازىپ قويىپ، العان زاتتارىمدى سىزىپ تاس­تاپ وتىردىم. سودان كەيىن جولدورباعا رەت-رەتىمەن سالدىم. قوسىمشا فونار،­ فو­تواپپارات سياقتى ەلەكتروندى دۇ­نيەلەردى سۋ وتپەيتىندەي پاكەتكە سۇڭگىتىپ جىبەردىم. نيكولاەۆيچتىڭ «كەۋدەدەن سۋ كەشىپ، جەراستى سۋ قۇلاماسىنان وتەمىز» دەگەنى ەستە. 

...تاڭعى استى اپىل-عۇپىل ءىشىپ، ۋاع­دالاسقان جەرگە تارتتىم. كەشىگىپ كە­شىرىم سۇراسقانشا، ەرتە جەتىپ، كۇتىپ تۇرعان ءجون. ۋاقتىلى جينالدىق تور­تەۋىمىز دە. «كومانديرىمىز» نيكولاي پەتروۆ پەن دميتري حۋدياكوۆ كولىكتىڭ ال­دىڭعى ورنىنا جايعاستى. تاۋكەزبە فوتوگراف – ەۆگەني دوماشەۆ ەكەۋمىز ارتقى ورىندامىز. جول – وسكەمەننەن ۇزا­سا، 80-90 شاقىرىم. الدىنداعى ەكەۋى شاح­تانىڭ قاي اۋىزىنان ءتۇسۋدى اقىل­داسىپ كەلەدى. ايتۋلارىنشا، بەس ۇڭگىر­دىڭ ەشقايسىسىنا كوبىك قاردا كولىك جەتە المايتىن كورىنەدى. جاياۋ-جالپىلايتىن سياقتىمىز. قار تۇنىمەن قاپالاقتاعان.  

      

ۇڭىرەيگەن ءۇي

ءبىز مەجەلەپ جۇرگەن كەنىشكە ەڭ العاش 1934 جىلدارى گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلە باستاعان. ال 1941 جىلدارى شىن­داپ كىرىسكەن گەولوگتار ون جىلدان كەيىن سيرەك كەزدەسەتىن مەتالل – تان­تال مەن قالايىنىڭ وزەگىن تاپقان. جەر استىنداعى مۇنداي بايلىقتى باي­قاعان باسشىلىق 1950-1953 جىلدارى باي­مىرزانىڭ (تاۋ اتاۋى) ەتەگىندە اسىر-گۇ­سىر قۇرىلىسقا كىرىسكەن. اينالدىرعان ءۇش جىلدىڭ ىشىندە كەن بايىتۋ فابريكا­سى بوي كوتەرىپ، جۇمىسشى ماماندار تار­تىلعان. ءسويتىپ، 1955 جىلى اسۋبۇلاق پەن اقتاۋ اۋىلى قالا تيپتەس كەنت بولىپ شى­عا كەلەدى. كەيىن ورتالىقتاندىرىلعان گاز قۇبىرىنا دەيىن جۇرگىزىلىپتى.

قارى كۇرەلە قويماعان سەرپانتين جولمەن تاۋدىڭ بيىگىنە شىققاندا، ءار-ءار ءۇيدىڭ مۇرجاسىنان شىققان ءتۇ­تىن تىرشىلىكتەن حابار بەرگەندەي ەدى. بى­لۋىمشە، مۇندا قازىر 56 اۋلا عانا بار. تەرەزەلەرى ۇڭىرەي­گەن قابات-قا­بات ۇي­لەر­دىڭ قاڭقاسى عانا قالعان. كە­شە­گى­دەي ۋلاپ-شۋلاپ جۇگىرگەن بالا دا جوق. اق­تاۋدىڭ (رەسمي اتاۋى بەلايا گورا) مەك­تەبىندە قوڭىراۋ ءۇنى سوڭعى رەت 2015 جى­­لى سوعىلدى-اۋ دەيمىن. كەڭەس وكىمەتى كە­­زىندە ءومىرى قازانداي قايناعان كەنتتىڭ بۇ­­گىنگى كورىنىسى تىم جۇپىنى.

758

ءبىر ۋاقىتتا اعىنداتىپ كەلە جاتقان ءدجيپ­تىڭ باۋىرىنا قار كەپتەلىپ، ورنىندا تۇردى دا قالدى. ءارى-بەرى ىرعالىپ، جول­عا شىققانىمەن، بۇدان ءارى ءجۇرۋى مۇڭ ەدى.

– كەلگەن جەرىمىز وسى، شاحتانىڭ اۋى­­زىنا دەيىن جاياۋ بارامىز، – دەدى نيكو­لاەۆيچ اناۋ قىردىڭ باسىندا شوشا­يىپ تۇرعان قىزىل كىرپىشتى عيماراتتى يەگىمەن نۇسقاپ. ول وسى كەنىشتەگى جەر استى جولدارىن، قۋىس-قۋىسىن بەس ساۋسا­عىن­داي بىلمەسە دە، ءبىراز جەرىنە اياعى جەتكەن.

– ال ەندى، تىڭداڭدار! قالاي دەگەن­مەن قاۋىپتى جەرگە كەتىپ بارامىز. ءبى­رىنشى مەن جۇرەمىن، مەنەن كەيىن سەن جۇ­­رەسىڭ، – دەپ قولىما زىلدەي جولدور­بانى ۇستاتتى. – مەرەيدەن سوڭ، ەۆ­گەني، سەن. سوڭىنان دميتري ءجۇرىپ وتى­­رادى. اياقتىڭ اس­تىنا عانا ەمەس، تو­بەگە دە قاراڭدار. ەكى مەتردەي ارا قا­شىق­تىق ساقتاۋدى ۇمىت­پاڭدار، – دەپ جەر استىنداعى قوز­عالىستىڭ ەرەجەسىن ەگ­­جەي-تەگجەيلى ءتۇ­سىندىردى.

كەنشىلەرشە كيىنىپ، اساي-مۇسەيىمىزدى ار­قالاپ، شەتكەرى كوشەمەن باس جاققا قا­راي بەتتەگەنىمىزدە، قورا-قوپسىسىن اي­نالشىقتاپ جۇرگەن اۋىلدىقتار سىر­تىمىزدان قىزىقتاي قاراپ تۇرعان. ال­دىمىزدان تالتىرەكتەپ شىققان الپىس­تار شاماسىنداعى ەر ادام عانا اڭگىمەگە تارت­­قىسى كەلدى. بالكىم، ءبىزدى كەنىشتى قاي­تا ىسكە قوسقالى جۇرگەن عالىمدار دەپ ويلادى ما، كىم ءبىلسىن، جاسقانا ەسەن­دەستى دە:

– تەكسەرىپ جۇرسىزدەر مە؟ – دەدى ءۇمىت­تى كوزبەن جاۋتاڭداي قاراپ. ەندى قايت­سىن؟! ەكى قولعا كۇرەك تاپپاسا دا تۋ­عان اۋىلىنان كىندىك ۇزگىسى كەلمەي وتىر­عان شىعار. «بولاشاعى جوق» دەپ كار­تادان سىزىپ تاستايتىنداي اۋىل ەمەس، تامىلجىعان تابيعات اياسى. تاۋ بەت­كەيلەرىنە شاڭعى جولىن سالىپ قويسا، ءتۇ­تىن تۇنعان قالانىڭ تۇرعىندارى وسى جاق­قا شىعىپ كەتەر مە ەدى؟! مىناۋ  فاب­ريكالاردىڭ قيراندى قابىرعالارى، يەسىز قالعان ۇيلەر، سوناۋ زاماننان بەل­گى بولىپ تۇرعانداي تەمىر-تەرسەك تۋريس­تەردى دە قىزىقتىرار ەدى. جويقىن جا­رى­لىس بولعان ۋكراينانىڭ پريپيات قالا­سىن ايتامىن، تۋريستىك ايماققا اي­نالىپ بارا جاتقان جوق پا؟! بۇگىندە الەم­نىڭ ءتورت بۇرىشىنان چەرنوبىل اپا­تىنىڭ ورنىن كورۋگە ۇمتىلاتىن تۋريس­تەر كوپ. رادياتسياسى ءالى كۇنگە تار­قاي قويماعاننىڭ وزىندە ارنايى ما­مانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن تۋريستىك ساپارلار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. سول سەكىل­دى يندۋستريالىق ءتۋريزمدى ءبىزدىڭ وڭىر­دە دە قولعا الۋعا بولادى. 

 

قابىرعادان شىققان داۋىس

تۇنىمەن تۇسكەن قاردى ومبىلاپ، اۋىلدىڭ جەلكە تۇسىنداعى قىزىل كىر­پىشتى عيماراتقا ءىلىنىپ، ەنتىگىمىزدى باس­تىق. كەنىشتىڭ ءبىرىنشى گوريزونتىنا تۇ­سەتىن جەر دە وسىنىڭ ىشكى جاعى ەكەن. تىگى­نەن ورنالاسقان تەمىر باسپالداق. ني­كولاەۆيچ ءبىرىنشى ءتۇستى دە «كەلەسى» دەپ اي­عاي سالدى. اياعىمدى نىعىزداي باسىپ ءتۇستىم. ارعى جاعى قاپ-قارا تۇنەك. كوزگە تۇرتكىسىز قاراڭعى. ماڭدايداعى شامدى جاعىپ، جان-جاعىما كوز سالدىم.

– تىشقان، جارقانات دەگەن بالەلەر جوق پا؟ – دەدىم داۋىستاي.

– ءتىرى جان جوق مۇندا، – دەدى جول باستاۋ­­شىمىز.

قازداي ءتىزىلىپ ىلديعا قاراي اياڭدا­دىق. اياقتىڭ استى جىپ-جىلتىر مۇز. بار­­عان سايىن جول تارىلىپ، مۇزدى قابات قالىڭداي بەردى. قالىڭداعان سايىن­ بۇكشەڭ قاعىپ كەلەمىز. ءجۇز مەتردەي جۇ­رەلەپ جۇردىك. ودان ءارى ءىسىنىپ، كەي تۇس­تارى جارىلىپ كەتكەن مۇز بەتىمەن با­ۋىرلاي جورعالادىق. جورعالادىق دە­گەن اتى. مىقشىڭدادىق. ماڭدايعا ءتۇسىپ كەتكەن كاسكانى جوندەۋگە مۇرشا جوق. باۋىرلاعان كۇيى تومەنگە سىرعاناپ بارامىز. بۇل جەردە مۇز جۇقالاۋ ما، استىنان جىلت-جىلت ەتىپ بۇلاق اعىپ جاتىر. ءجۇ­رىسىمىزدى ودان ءارى جال­عاس­تىردىق. اياق استى سىتىر-سىتىر ەتەدى. توبەگە قاز-قاتار قاعىلعان تەمىر­لەرگە ويۋلانا قى­راۋ قاتىپتى. قابىرعا­لارعا دا بىز­گە بەل­گىسىز تاڭبالار باسىلىپتى. شاح­تانىڭ اۋىزىنان الىستاعان سايىن­ باعاناعىداي ەمەس، جىلى اۋا سەزىلە باس­­تادى. تىزەدەن سۋ كەشتىك. بارعان سا­يىن تەرەڭدەي بەردى. اس­تىندا نە جات­قانىن قۇداي ءبىلسىن، بە­تىندە قالقىپ رەلس­تىڭ شپالدارى ءجۇر. ءبىر-ەكى جەردە ءىلۋلى تۇرعان قولاربا كور­دىك. كەزىندەگى كەنشىلەردىكى بولسا كەرەك. وڭعا، سولعا ءدالىز كوپ. جول بىلمەسەڭ، ادا­سىپ كەتۋىڭ وپ-وڭاي. وزەننەن ءوتىپ، الىپ تەحنيكالار تۇرعان ءبىر ۇڭگىرگە كىر­دىك. توقسانىنشى جىلى توقتاعاننان قوز­عالماعان-اۋ. توت باسىپتى. تەگى كەندى وسى تۇستان جەر بەتىنە شىعارعان بولۋى كە­رەك دەپ توپ­شى­لادىم.

– قازىر وسى تۇرعان جەردىڭ تۋرا استىنا بارامىز، تىزە بۇگىپ، دەمالىپ الىڭدار، – دەدى نيكولاەۆيچ.    

ەت ۇيرەنىپ كەتتى مە، الگىندەگىدەي قور­قىنىش جوق. جەر بەتىندەگىدەي ادىم­داي باسامىز. بىراق ارقانى كەڭگە سا­لۋعا بولمايدى. قاۋىپ اياق استىندا. ۇڭ­گىپ قازىلعان جەرلەردى الاقانمەن سيپاپ قويامىن. تانتال تاۋىپ الام با دەگەن پەندەۋي وي عوي. ەستۋىمشە، 99 پا­يىز تانتالدىڭ كەلىسى 3 500 دوللاردىڭ ما­ڭايىندا ەكەن. قىمبات بولاتىن سەبەبى، ونى زەرگەرلىك بۇيىمدار جاساۋدا پايدالانادى. قالايى دا قىمبات مەتالل.

جۋىقتا گەولوگيا-مينەرولوگيا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى بوريس دياچكوۆپەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە، اسۋبۇلاق پەن اق­تاۋداعى كەن ورنى ءتيىمسىز بولعان سوڭ جا­بىلدى دەگەن. ال توقسانىنشى جىل­دارعا دەيىن ءونىم ءوز-ءوزىن اقتاماسا دا مەملەكەتتىڭ كۇشىمەن كەن ورنى، تاۋ-كەن بايىتۋ فابريكالارى ىستەپ تۇرعان. 

1

– 1994 جىلدارى بىرنەشە كەن ورنى ءوز جۇمىستارىن توقتاتتى. كەن ورنى جا­بىلدى دەپ كەسىپ ايتا المايمىز. پاي­دالى قازبا تومەنگى گوريزونتتاردا از مولشەردە بولۋى دا مۇمكىن. قازىر جەكە­لەگەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار اسۋ­بۇلاقتىڭ ماڭايىندا جۇمىس ىستەپ جۇر­گەن كورىنەدى. ەگەر تاعى دا باعالى مەتال­داردىڭ وزەگى تابىلسا، كەنىشتىڭ جۇ­مىسى جاندانۋى دا مۇمكىن شىعار، – دەگەن ەدى د.سەرىكباەۆ اتىنداعى تەحني­كالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى بوريس­ الەكساندروۆيچ. 

ايقىش-ۇيقىش تەمىر-تەرسەككە تولى بول­مەگە ەندىك. بولمە ەمەس، ۇڭگىر ىشىندەگى ۇڭگىر. قايدان كەلىپ، قايدان تۇرعانىمىز تۇسى­نىكسىز. قانشاما لابيرينتتى ارتقا تاس­تادىق. تومەنگە قاراي تۇسەتىن تىك باس­پالداقتىڭ باسى شىعىپ تۇر. جانىن­دا ويىلىپ تۇسكەندەي ءليفتىنىڭ ورنى. قابىرعالارى بەتوننان قۇيىلعان. تو­مەننەن سۋدىڭ گۇرىلى ەستىلەدى. دميتري تەمىر­دىڭ قيقىمىن الىپ تومەنگە تاستاپ جىبەرىپ ەدى، نە زاماندا كۇمپ ەتتى.

758

– قازىر تىك ساتىمەن تومەنگە تۇسە­مىز. اياقتى نىعىزداپ قويىپ الماي، قول­دى جىبەرمەڭدەر. باسپالداقتىڭ كەي­بىر تەمىر­لەرى جوق. ءوزى دە قاۋساپ تۇر، باي­قاڭ­دار، – دەپ نيكولاەۆيچ ەرەجە­نى تاعى ءبىر ەسكە سالدى دا، تومەنگى گوريزونت­قا جول باستادى.

ءبىز دە ىلەستىك. ءتۇسىپ كەلەمىز، باسپال­داق بىتەر ەمەس. سۋدىڭ گۇرىلى جاقىنداي بەر­دى. جاقىنداعان سايىن بويدى قور­قىنىش سەزىمى بيلەدى. نە تومەندە، نە جو­عارىدان جارىق بايقالمايدى. جانىم­داعىلار جەر جۇتقانداي جوق بولىپ كەتتى. اۋپىرىمدەپ، تومەنگى گوريزونتقا دا جەتتىم. جول باستاۋشىمىز جارىعىن ءسون­دىرىپ قويىپ، اككۋمۋلياتورىن ۇنەم­دەپ وتىر ەكەن. مەنەن سوڭ ەۆەني دوماشەۆ پەن ارتەم حۋدياكوۆ ءتۇستى. تىك باسپال­داق­تىڭ جانىندا قاباتتى ءۇيدىڭ جاداعاي باس­پالداعىمەن ءتۇسىپ-شىعۋ ويىن ەكەن عوي.

– تسسسس، بىرەۋلەردىڭ داۋىسى سەندەر­گە دە ەستىلە مە؟ – دەدى نيكولاي سۇق ساۋسا­عىن شوشايتىپ.

– ءيا، – دەستىك ءبىر ساتتە.

ماعان عانا ەستىلىپ تۇرعان شىعار دەپ ءمان بەرمەگەن ەدىم، ءبارى ەستىدى. تور­تەۋىمىز دە اڭگىمەنى تىيا قويىپ، قۇلاق تۇر­دىك. قابىرعانىڭ ارعى جاعىندا ەكى-ءۇش ەر ادام سويلەسىپ وتىرعان سياقتى. سۋدىڭ گۇرى­لىمەن جاعالاسا شىققان سوزدەرى ۇعى­نىقسىزداۋ...

– ۇرىستا تۇرىس جوق. كەتتىك تومەن­گىسىنە، – دەپ نيكولاي باسپالداققا قاراي جا­قىندادى.

– جۇك قىلماي سومكەلەردى وسى جەرگە تاس­تاپ كەتسەك قايتەدى؟ – دەدىم.

– قازىر 50-60 مەتردەي جەر استىندا­مىز. تومەنگى گوريزونت ەندى 45 مەتر. جەردىڭ بەتىنەن 100 مەتردەي تومەنگە ءتۇسىپ بارامىز. ول دەگەنىڭ 16-17 قابات ۇيگە پارا-پار. ايتايىن دەگەنىم، ەڭ تومەن­گى گوريزونتقا ءتۇسىپ-شىعاتىن جال­عىز جول – وسى. سومكەلەرىڭدى تاستاماڭدار، – دەپ تاعى دا ەرەجەنى ەسكە سالدى. 

«شەشىنگەن سۋدان تايىنباس». ءبىتىپ بەر­مەيتىن باسپالداقتارعا قايتا اياق باس­تىق. تومەنگە ءبىر كوز تاستاپ ەدىم، ماڭ­­دايداعى شامعا شاعىلىسىپ، ءتۇپ جاق­تان كول جىلت ەتتى. بەتى بۋلانىپ جاتىر. ءبىز جەتكەن ەڭ تومەنگى گوريزونت – وسى. سۋ تولىپ كەتىپتى. بۇدان سوڭ تاعى ءبىر ءدالىز بار ەكەن. جەر استىن ۇڭگىپ جول سالۋ – ادامنىڭ شەبەرلىگى مە، قۇدىرەتى مە؟! نەسى بولسا دا عاجاپ-اق! مۇندا كوپ ايالداعان جوقپىز. دەمالىسىمىز اۋىرلاپ بارا جات­قان سوڭ كەرى قايتتىق. اسىپ العان سوم­كە جوعارى كوتەرىلگەندە كوپ-كورىم جۇك. يىقتان باسادى. ءدميتريدىڭ «سپەلەولوگيا – سپورت» دەگەنى دە راس ەكەن. باعاناعى داۋىس شىققان گوريزونتقا شىققان سوڭ، نيكولاەۆيچ جولدى كەرى باعىتقا باستادى.

– وسى گوريزونتتىڭ باس جاعى دا شاح­تا­نىڭ اۋىزى. ەگەر مۇز الىپ قالماسا، ەكى شا­قىرىمنان سوڭ شىعامىز، – دەپ قۋانت­تى.

كوڭىل جايلانىپ سالا بەرگەنى سول، الدىمىزدا عانا قۇلاعان ءۇيىندى تاستاردى كورىپ، جيناقتالا قالدىق. شىعا بەرىسكە جاقىنداعان سايىن سالقىنداي باستادى. ءار-ءار تۇستان سويديىپ شىعىپ تۇرعان سۇڭگى مۇزدار كەزدەستى. كريستالل سياقتى. جان-جاعىنان جاتا قالىپ، سۋرەتكە تۇسىر­دىك. ونداي ادەمىلىكتى كورگەندە قاۋىپتىڭ بارىن ءبىر ءسات ەستەن شىعارىپ الار ەدىڭ.

ۇڭگىردىڭ شىعا بەرىسىنە جاقىنداعان سايىن جەل ىسقىرىپ سوقتى. بەت قارات­پايدى. نيكولاەۆيچتىڭ ايتقانىنداي، ۇڭگىر­دىڭ اۋىزىن مۇز جاۋىپ بارادى ەكەن. تاڭەرتەڭگىدەي باۋىرلاپ، ءوتىپ كەتۋ­گە بولاتىن سياقتى. بىراق ورتا جول­دا كەپ­تەلىپ قالساڭ نە بولدى؟ كەرى قايتا­تىن بول­ساق، تاڭ اتادى.

758

– ارامىزدا قارىندىلار جوق. ءوتىپ كورەيىك، – دەپ ازىلدەگەن «كومانديرىمىز» ادەت­تەگىدەي ءوزى باستادى، ءبىز ىلەستىك. «تاۋە­­كەل ءتۇبى – جەل قايىق...» ارقاداعى جول­دور­­بانى جەتەككە العانداي، سۇيرەتىپ وتىر­دىق. جون ارقامىز تىرنالىپ كەلەدى. كاس­كامىزبەن توبەنى تاقىر-تۇقىر ءسۇزىپ كەلەمىز. باس كوتەرىپ، الدىمىزعا قاراۋعا دا ىڭعايسىز. اياق استى مۇز ءىسىنىپ كەتپەسە يگى. ءسويتىپ، كەلە جاتقاندا شامنىڭ ءبىر سىمى ءۇزىلىپ كەتتى مە، ماڭدايداعى جارىق جالپ ەتىپ، ءوشتى دە قالدى. قاپ-قاراڭعى. توق­تاعام جوق. سۇيرەتىلىپ، باۋىرلاي بەر­دىم. انە-مىنە دەگەندە تاس ءدالىزدىڭ باس جاعىنان كوگەرىپ، اقتاۋدىڭ اسپانى كورىن­دى. مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەدىم. امان-ەسەن شىققانىمىزعا ءتاۋبا! تاۋدىڭ اناۋ با­سىنان كىرىپ، ءبۇيىرىن تەسىپ شىعۋ – وڭاي ەمەس ەدى. 

كوكسايدىڭ كۇنشىعىس جاعىنداعى قيراعان اۋىلعا قايتا بەتتەدىك. جۇزدەن استام تۇرعىنى بولسا دا، قازاقستاننىڭ ءبىر پۇشپاعىنا يە بولىپ وتىرعان ازا­مات­تار. سولاردىڭ ەڭسەسىن تىكتەسە شىر­كىن. قاراۋسىز قالعان شاحتالاردى كادە­گە جاراتۋدىڭ امالى قاراستىرىلسا اب­­زال بولار ەدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار نا­پا­قا تاباتىنداي جاعداي جاسالىپ، تاۋ­لى ولكەنىڭ تابيعاتىنا ساي تىرلىكتى جان­دان­دىرۋعا دا بولار ەدى. يەن جاتقان تاۋ بەتكەيلەرىنە شاڭعى بازاسىن سالىپ تاس­­تاسا، بوس قالعان قالانى ارالاۋعا باعىت­­تالعان يندۋستريالىق ءتۋريزمدى دامىتسا، مۇمكىندىك جوق ەمەس، بار. نيەت كەرەك. كەيبىر ەل جوق جەردەن كاسىپ اشىپ، قار­جى كوزىن تاپقان. ءبىز شە، بارىمىزدى پايدالانا كەلە الماي جاتقان جوقپىز با؟!

سوناۋ زامانداعى جۇمىستان قايتقان كەنشىلەردەي اۋىلدىڭ كوشەسىمەن تارپ-تارپ باسىپ، كەرى باسىپ كەلەمىز. ايانىشتى كۇيدە قالعان اۋىلعا شىنايى جانىمىز اشىپ كەلەدى. قىبىر ەتكەن تىرشىلىگى جوق ءۇنسىز ۇڭگىر ارتىمىزدا قالا بەردى...

557786

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى،

ۇلان اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

العا باسقان ازاماتتىق قوعام

قازاقستان • بۇگىن، 08:26

اقىن داڭقى الاسارمايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:25

ءوڭىردىڭ وركەندەۋى – ورتاق يگىلىك

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 08:22

عۇلاما عالىم، كورنەكتى قايراتكەر

قازاقستان • بۇگىن، 08:19

70 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:17

ماقتانىشىم مەن ساعىنىشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

جاقسىلىققا جەتەلەگەن جوبا

قوعام • بۇگىن، 08:10

وزىق كاسىپورىن – «رودينا»

قوعام • بۇگىن، 08:10

تاريحي ماڭىزى زور شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

ەرىكتىلەردىڭ ەلەۋلى ءىسى

قوعام • بۇگىن، 08:05

اۋليە اتا ءھام ۇلى جىراۋ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار