كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ باستى مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا رەسپۋبليكانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ءبىر توپ ازاماتقا جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالار تاپسىردى. بۇل كۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولىنان ناگرادا العاندار قاتارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى, ءبىلىم, ەكونوميكا, ونەر سالالارىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەر بولدى.
كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ باستى مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا رەسپۋبليكانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ءبىر توپ ازاماتقا جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالار تاپسىردى. بۇل كۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولىنان ناگرادا العاندار قاتارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى, ءبىلىم, ەكونوميكا, ونەر سالالارىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەر بولدى.
سالتاناتتى ءراسىمدى اشارداعى كىرىسپە ءسوزىن جينالعانداردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋدان باستاعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەگەمەندىك جىلدارىندا ەلىمىزدە كوپتەگەن وزىق داستۇرلەردىڭ پايدا بولعانىن ايتا كەلىپ, سونىڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى ادام ەڭبەگىن لايىقتى باعالاۋ, سول ارقىلى قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ەندى ەكى كۇننەن كەيىن قازاقستاننىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانىنا 22 جىل تولادى. بۇل – قازاقستاندى بۇكىل الەم تانىعان كۇن, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءبىزدىڭ قول جەتكىزگەن باستى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ ءبىرى رەتىندە ادامداردى ەڭبەك داعدىسىنا ۇيرەتكەنىمىزدى ايتىپ وتكەن ءلازىم. «ەر ەڭبەگىمەن ەڭسەلى» دەگەن ءسوز بار. ءبىز سونداي ەڭسەلى ەرلەردىڭ ەڭبەكتەرىن ءاردايىم لايىقتى باعالاپ, ولاردى جىل سايىن قازاقستاننىڭ باستى جالپىۇلتتىق مەرەكەسى قارساڭىندا ماراپاتتاپ وتىرۋدى ۇلگىلى ۇردىسكە اينالدىردىق. مۇنىڭ وتە جوعارى سيمۆولدىق ءمانى بار. ويتكەنى, مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى وسى جىلدار ىشىندە سىزدەر مەن بىزدەردىڭ, ياعني ءاربىر جەكە ادامنىڭ ەڭبەگىنەن قۇرالادى.
– ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەرەن ەڭبەكتىڭ ولشەمىن بىلدىرەتىن ءبىر بەلەسىمىز «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» دەگەن جوعارى اتاقتى ومىرگە كەلتىرگەنىمىز بولدى, – دەدى ەلباسى. – بەينەتى قاتتىنىڭ زەينەتى ءتاتتى. مىنە, بۇگىن سونداي ەل الدىنداعى ەرەكشە ەڭبەكتەرىنىڭ ارقاسىندا «ەڭبەك ەرى» اتانعاندار قاتارى تاعى ءۇش ادامعا ارتىپ وتىر. ولاردىڭ ءبىرى – دارىگەر بولسا, ەكەۋى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ مايتالماندارى. وسىنداي زور اتاققا قول جەتكىزىپ وتىرعان ءۇش ازاماتىمىز دا ەلدىڭ يگىلىگى جولىندا ايانباي تەر توگىپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز ءسوزىندە پاتريوتيزم, ءوز ىسىنە بەرىلگەندىك, وتان يگىلىگى جولىنداعى قاجىرلى ەڭبەك, قىزمەتى مەن كاسىبىنە قاراماستان, ماراپاتتالعانداردىڭ بارلىعىن ءبىر ورتادا بىرىكتىرەتىنىنە توقتالدى.
– ءبىزدىڭ ءبارىمىز ناگرادا الۋ ءۇشىن ەمەس, ءوزىمىزدىڭ كۇندەلىكتى ءىسىمىزدى ادال اتقارۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز, – دەدى بۇدان ءارى پرەزيدەنت. – ادام سۇيىكتى ىسىنە جان-تانىمەن بەرىلىپ, وعان ءوزىنىڭ بارلىق كۇش-جىگەرىن جۇمساعان كەزدە ناگرادا مەن مويىنداۋ ونى ءوزى تابادى. ءبىز ءۇشىن ەڭ قۇندى ورتاق ناگرادا – جاڭا بيىكتەردى باعىندىرىپ كەلە جاتقان, كۇللى الەمگە تانىلعان وسكەلەڭ قازاقستان. وتە جاقسى اتقارىلعان جۇمىس ءۇشىن ەڭ جاقسى ماراپات – جۇمىستى ودان ءارى جاقسى اتقارۋعا مۇمكىندىك بەرۋ دەيدى عوي. ءبىزدىڭ قوعامنىڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىعى – ونى بىرىكتىرۋشى قاجىرلى ەڭبەك. سوندىقتان مەملەكەت اتىنان ءبىز ءوز ەڭبەگىمەن زور تابىسقا جەتكەن ازاماتتارعا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتەمىز. ولاي بولسا, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى وسى قاتاردان كورىنىپ وتىرعان ابزال جۇماش ۇلى ەراليەۆكە, يۋري ۆلاديميروۆيچ پياعا جانە يۆان اداموۆيچ ساۋەرگە بەرىلەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىزىلوردا وبلىسىنىڭ سىرداريا اۋدانىنداعى «ابزال جانە ك» سەرىكتەستىگى مەن ونىڭ ديرەكتورى ابزال ەراليەۆتىڭ قىزمەتىنە ەرەكشە توقتالدى.
– بۇگىندە سەرىكتەستىك كۇرىشتىڭ ءتۇسىمى بويىنشا قىزىلوردا وبلىسىندا كوش باستاپ كەلەدى. كومپانيادا كۇرىش وسىرۋدەن باستاپ, دايىن ءونىمدى دۇكەن سورەلەرىنە جەتكىزۋگە دەيىنگى تولىق وندىرىستىك تسيكل ەنگىزىلگەن, – دەدى پرەزيدەنت. – كاسىپورىن, سونداي-اق, كۇرىشتى شەتەلگە باستى ەكسپورتتاۋشى دا بولىپ تابىلادى. ول ادامداردى جۇمىسپەن قامتىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك سالاعا تۇراقتى تۇردە ينۆەستيتسيا سالادى. مەن بۇل شارۋاشىلىقتا بىرنەشە رەت بولدىم جانە ول تۇرعان جەردە ساياباقتارى, الەۋمەتتىك نىساندارى مەن جاقسى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى نارسەنىڭ ءبارى بار گۇلدەي جايناعان ناعىز قالاشىقتى كورىپ تاڭعالدىم.
مەملەكەت باسشىسى يۋري پيا باسشىلىق ەتەتىن استانا قالاسىنداعى كارديوحيرۋرگيا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى ءبۇگىندە بۇكىل رەسپۋبليكاعا جانە شەتەلدەرگە دە بەلگىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ول مىڭداعان ەرەسەكتەر مەن بالالار ءۇشىن ءۇمىت پەن شيپاگەرلىك نىشانى بولىپ سانالادى, ويتكەنى, ول جاڭا ءومىر سىيلادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. – ورتالىق قىسقا مەرزىمدە بارلىق جاڭا تەحنولوگيانى يگەردى جانە الەمدە مويىندالدى. مەملەكەت باسقا دا بىرەگەي ورتالىقتار سالدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا زور كوڭىل بولىنۋدە, قارجىلاندىرۋ جىل سايىن ارتۋدا. وسى سالاعا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى كولەمى بويىنشا ءبىز دامىعان ەلدەر قاتارىنا جاقىندادىق. الايدا, بۇگىندە قاجەتتى جۇمىستى عيمارات پەن جابدىقتار ەمەس, ناقتى ايتساق, ماماندار ورىندايدى. قازىر يۋري پيا وزدەرىنىڭ بىرەگەي ازىرلەمەلەرىن جاساۋ تابالدىرىعىندا تۇر. بيىلعى جىلى ەلىمىزدە جۇرەككە 40 مىڭنان استام ءارتۇرلى وتا تابىستى جاسالدى. ال ولاردى شەتەلدەردە جاساتاتىن بولساق, اسا كوپ شىعىن كەتكەن بولار ەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى يۆان ساۋەر باسقاراتىن اقمولا وبلىسىنداعى «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ جۇمىسىنا دا زور باعا بەردى.
– «رودينا» اگروفيرماسى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءىسىن ءجۇرگىزۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى. مىسالى, كاسىپورىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ءبىر جۇمىسكەرگە 38 مىڭ دوللار بولادى. بۇل – رەكورد, سەبەبى, ەلىمىز بويىنشا بۇل كورسەتكىش 7 مىڭ دوللارعا عانا تەڭ. ەگەر, جالپى العاندا, اگرارلىق سەكتوردا ونىمدىلىك «رودينانىڭ» كورسەتكىشىنىڭ جارتىسىنا جاقىنداعان بولسا, وندا ءونىم كولەمى باسقاشا بولار ەدى. مۇندا ءوندىرىستى ءمىنسىز دامىتىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. فيرمانىڭ ەڭبەككەرلەرى جۇمىس ىستەيتىن كەنتتە سپورتتىق جانە الەۋمەتتىك نىساندار, جاقسى جولدار, اۋرۋحانالار سالىنعان, جىلۋ بەرۋ جۇيەسى ورناتىلعان, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالار عالىمدارعا, مادەنيەت پەن ونەر, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنىڭ قايراتكەرلەرىنە, ءوندىرىس يەلەرىنە, قوعام قايراتكەرلەرىنە, اسكەري قىزمەتشىلەرگە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە تاپسىرىلاتىنىن ايتتى.
– سىزدەردىڭ ءبارىڭىز جاڭا قازاقستاندى قۇرا وتىرىپ, بارىنشا ۇزدىك ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كۇش-جىگەرلەرىڭىز بەن تالانتتارىڭىزدى ايانباي جۇمساپ كەلەسىزدەر, – دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – مەن سىزدەردىڭ جەتىستىكتەرىڭىز ءوز ءارىپتەستەرىڭىزدى جانە بارلىق ازاماتتاردى زور بيىكتەرگە جىگەرلەندىرەتىنىنە سەنەمىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ الدىمىزدا جاڭا, اناعۇرلىم اۋقىمدى ماقساتتار تۇر. ناق وسىنداي جاسامپازدىقپەن العا قادام باسۋ – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستى ءمان-ماعىناسى.
مەملەكەت باسشىسى وسىدان كەيىن «حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتى» جشس پرەزيدەنتى كەنجەعالي ساعاديەۆ پەن «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق باسقارما توراعاسى ۆلاديمير شكولنيككە «وتان» وردەنىن, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆكە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ» وردەنىن تابىس ەتتى. ال «بارىس» وردەنىنىڭ تيىسىنشە ءۇش دارەجەسىمەن «قازمۇنايگاز سالىناتىن كاسىپورىندار ديرەكتسياسى» جشس باس ديرەكتورى نۇرلان بالعىمباەۆ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىقتىڭ باس حاتشىسى تايىر مانسۇروۆ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ ماراپاتتالدى. بۇل كۇنى «پاراسات» وردەنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ ومىراۋلارىنا تاعىلدى.
كەلەسى كەزەكتە «اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى» رمك ءارتىسى ساۋلە البەرس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى قاداعالاۋشى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ەلىس ابدىقادىروۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى اۋداننىڭ «نەجينكا-ەركە» جشس بريگاديرى نادەجدا كولكوۆسكايا, «ن.ساتس اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس تەاترى» رمك ءارتىسى ولگا كورجەۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماقتاارال اۋدانىنداعى ب.مومىش ۇلى اتىنداعى №6 مەكتەپ-گيمنازيا ديرەكتورى ءومىرحان قوزىباق جانە الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اڭسار مۇساحانوۆ «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرلەرى اتاندى.
سالتاناتتى ساتتە اسكەري جانە قىزمەتتىك بورىشتارىن ۇلگىلى اتقارعانى, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋدە, ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى مەن قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ كەزىندە كورسەتكەن ەرلىگى مەن قاجىرلىلىعى ءۇشىن اسكەري قىزمەتشىلەر, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وكىلدەرىنىڭ ءبىر توبى ءىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن, ءى, ءىى جانە ءىىى دارەجەلى «ايبىن» وردەندەرىمەن جانە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ناگرادتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا II دارەجەلى «داڭق» وردەنىنە الماتى قالالىق ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ءامىرحان امانباەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى سەرىكباي ەرىمبەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارلارى ەرلىك كەنەنباەۆ جانە امانتاي كۇرەڭبەكوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى باعدات مايكەەۆ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ پروكۋرورى داستان سارتاەۆ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ دەپارتامەنت باستىعى سەيىتجان شالاباەۆ بولدى. ال I دارەجەلى «ايبىن» وردەنى رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ باس ينسپەكتورى مەيرام ماحاتوۆقا, II دارەجەلى «ايبىن» وردەنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اۋە قورعانىسى كۇشتەرى باس قولباسشىسى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى – ۇشۋلار قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى باس ينسپەكتور قايرات بايماحانوۆ پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كۇزەت قىزمەتىنىڭ دەپارتامەنت باستىعى رۇستەم چاكەنوۆكە, ال «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالى استانا قالاسى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى پاترۋلدىك پوليتسيا پولكىنىڭ پوليتسەيى مەدەت ساسانوۆقا تاپسىرىلدى.
سالتاناتتى ءراسىم بارىسىندا مەملەكەتتىك ناگرادالار يەلەرى اتتارىنان ابزال ەراليەۆ, يۋري پيا, يۆان ساۋەر, كەنجەعالي ساعاديەۆ جانە ولگا كورجەۆا وزدەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن جوعارى باعالاعانى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنە زور العىس سەزىمىن ءبىلدىردى.
سالتاناتتى ءراسىمنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بارلىق لاۋرەاتتاردى ماراپاتتارىمەن تاعى ءبىر رەت قۇتتىقتاپ, ەلىمىز ولاردىڭ ەڭبەگىن لايىقتى باعالايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل سىزدەر ءۇشىن قۋانىشتى وقيعا ءارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك دەپ ويلايمىن. سىزدەرگە قاراپ وزگەلەر وسەدى, وسىنداي بيىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن وزگە ۇمىتكەرلەر ۇمتىلادى. ەلىمىزدىڭ ۇلى مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن. بارشاڭىزعا زور باقىت, باق-بەرەكە تىلەيمىن. ەڭبەكتەرىڭىز ءۇشىن راحمەت, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوزىنىڭ تۇيىنىندە.
شارا سوڭىندا ناگرادا العاندار پرەزيدەنتپەن بىرگە ەسكەرتكىش سۋرەتكە ءتۇستى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
