وتىز جىلدا ەلىمىز مەملەكەتتىك نىشاندارىن بەلگىلەپ, بيلىك جۇيەسىن قالىپتاستىردى, ۇلتتىق ۆاليۋتامىز اينالىمعا ەندى, قارۋلى كۇشتەرىمىز قۇرىلدى, اتا زاڭىمىز قابىلداندى, شەكارامىز شەگەندەلدى, ەلىمىز بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاق ەلى ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىن, ءتىلىن, ءدىنىن, ءدىلىن جاڭعىرتىپ, ءوسىپ-وركەندەپ, مەرەيلى مەملەكەتكە اينالدىق.
وسىناۋ تولاعاي تابىستاردىڭ بارىنە ەلباسىنىڭ دارا كوشباسشىلىعى مەن حالقىمىزدىڭ دانالىعى مەن پاراساتى, بىرلىگى مەن ىنتىماعى, وتانداستارىمىزدىڭ قاجىرلى ەڭبەگى جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «سوندىقتان ەلباسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ماڭگى سيمۆولىنا اينالدى دەسەك, اقيقاتتى ايتقان بولار ەدىك» دەپ تۇعىرلى تۇلعانىڭ ەل تاريحىندا الار ورنىن ايقىنداپ بەردى.
مەملەكەت باسشىسى الداعى ون جىلداعى مىندەت – قۋاتتى ەلدىڭ يەسى جانە كەمەل حالىق بولۋ ەكەنىن باسا ايتتى. بۇل جولدا ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جانە سانانى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىن جالعاستىرىپ, زامان تالابىنا بەيىمدەلگەن ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت.
ۇلت پەن ەل رەتىندە ساقتالىپ قالۋ ءۇشىن بۇگىنگى جانە بولاشاق ۇرپاق جاڭا سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولۋى كەرەك. ول ءۇشىن وسكەلەڭ ۇرپاق تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن ءبىلۋى قاجەت. ازاتتىق بىزگە وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. تاۋەلسىزدىك تاعدىردىڭ بەرە سالعان سىيى ەمەس. تۇپتەپ كەلگەندە, قازاقتىڭ تاريحى – ازاتتىق جولىنداعى كۇرەسكە تولى تاريح.
«بوستاندىق بىزگە وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. اتا-بابالارىمىز ازاتتىق جولىندا ارپالىستى. تالاي زۇلمات زاماندار مەن ناۋبەتتەردى باستان وتكەردى. وسىنىڭ ءبارى حالىقتىڭ ەسىندە ساقتالىپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرىلۋگە ءتيىس», دەدى پرەزيدەنت ءوز ماقالاسىندا. شىنىندا دا, ەل ازاتتىعىن, ۇرپاق باقىتىن ويلاپ, تولارساقتان قان كەشكەن كەشەگى بابالارىمىز:
كەۋدە ءبىر جەردى جول قىلسام,
شولەڭ ءبىر جەردى كول قىلسام,
قۇراپ جاندى كوپ جيىپ,
ءوز الدىنا ەل قىلسام, – دەپ ارمانداۋمەن ءوتتى. اتا-بابامىز ارمانداعان ازاتتىق بۇگىندە اينىماس اقيقاتقا اينالدى.
تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋ عانا ەمەس, ونى ۇستاپ تۇرۋدىڭ الدەقايدا قيىن ەكەندىگىنە مەملەكەتتەردىڭ بۇرىن-سوڭعى تاريحتارى دالەل. وسىدان ءۇش عاسىر بۇرىن ازاتتىقتى اڭساعان اقتامبەردى بابامىز دا «وسىنشا بەرگەن داۋلەتتى كوتەرىپ تۇرا الار ما ەكەنبىز؟» دەپ تولعاعان ەكەن. ءيا, تاۋەلسىزدىك – اسىل بابالارىمىز جەتسەك دەپ ارمانداعان ەرەكشە بايلىق, ەن داۋلەت. ەندەشە, پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ول «داۋلەتكە» قول جەتكىزبەك بار دا, ونى ساقتاپ قالۋ بار.
سونىمەن قوسا, ەل پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ ماقالاسىندا ماڭىزدى تاپسىرما جۇكتەدى, ول – قازاقستاننىڭ اكادەميالىق ۇلگىدەگى جاڭا تاريحىن جازۋدى دەرەۋ باستاۋ. ول ءۇشىن تالاي اقتاڭداقتاردىڭ بەتىن اشىپ, بۇرمالانىپ كەلگەن دەرەكتەردى تۇزەتۋ قاجەت. بۇل ىسكە ەلىمىزدىڭ ەڭ مىقتى تاريحشىلارى تارتىلماق. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ قىسقاشا تاريحى الەمنىڭ نەگىزگى تىلدەرىنە اۋدارىلاتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى وسى ماقالاسىندا قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىنە, اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىنا كۇمان كەلتىرۋشى جات نيەتتى ساياساتكەرلەردىڭ ارانداتۋشىلىق ساندىراق اڭگىمەلەرىنە ناقتى جاۋاپ قايتاردى.
«قازاققا وسى ۇلان-عايىر اۋماقتى ەشكىم سىيعا تارتقان جوق. بۇگىنگى تاريحىمىز 1991 جىلمەن نەمەسە 1936 جىلمەن ولشەنبەيدى. حالقىمىز قازاق حاندىعى كەزىندە دە, ودان ارعى التىن وردا, تۇرىك قاعاناتى, عۇن, ساق داۋىرىندە دە وسى جەردە ءومىر سۇرگەن, ءوسىپ-ونگەن. جالپى, تاريحپەن ساياساتكەرلەر ەمەس, تاريحشىلار اينالىسۋى كەرەك», دەپ باسا ايتتى.
قازاق ءۇشىن ەجەلدەن جەر,ءتىل, ەل بىرلىگى – ەڭ قاستەرلى ۇعىمدار دەيتىن بولساق, مەملەكەت باسشىسى وسىناۋ ماقالادا: «جەرگە بايلانىستى ءبارىمىز ايقىن بىلەتىن جانە بۇلجىمايتىن اقيقات – قازاقتىڭ جەرى ەشبىر شەتەلدىكتىڭ مەنشىگىنە بەرىلمەيدى, ەشقاشان ساتىلمايدى. وسىنى ءار ازاماتىمىز ساناسىنا بەرىك ءسىڭىرۋى قاجەت. كەلەسى جىلى جەر كودەكسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىنا قاتىستى ەنگىزىلگەن ءموراتوريدىڭ مەرزىمى اياقتالادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى اينالىمعا ەنگىزىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ – وتە ماڭىزدى ماسەلە. سوندىقتان بيىل جەر ماسەلەسى جونىندەگى كوميسسيانى قۇرىپ, سونىڭ اياسىندا ءبىر بايلامعا كەلگەن ءجون. قازاق ءۇشىن توقىمداي جەردىڭ ءوزى قىمبات, ءبىر ۋىس توپىراقتىڭ ءوزى التىن» دەپ قاداپ ايتىپ, نىق سەنىمدە بولۋ كەرەكتىگىن ۇعىندىردى.
ۋاقىت ۇتتىرماي قولعا الىپ, دايەكتى تۇردە ىسكە اسىراتىن وتە وزەكتى ءارى ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلە – حالىقتىڭ قالالىق جەرلەرگە جاپپاي كوشۋى سالدارىنان كوپتەگەن اۋىلداردا, اسىرەسە, شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردە تۇرعىندار سانى كۇرت ازايىپ كەتكەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى. ءبىز ەڭبەك كۇشى كوپ وڭتۇستىك ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ سولتۇستىك جانە شىعىس ايماقتارعا قونىستانۋىنا قولايلى جاعداي جاساپ, وسى جۇمىستى باستى نازاردا ۇستاۋىمىز كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى جايىندا دا ءسوز قوزعادى. ەل ازاماتتارىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە ۇندەي وتىرىپ, ماسەلە نيەتتە ەكەنى اتاپ كورسەتتى. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پارىزى دەپ تە ايتۋعا بولادى. وسى ورايدا بارشا قازاقستاندىقتارعا, ونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلىن ءالى جەتە مەڭگەرمەگەن وتانداستارىمىزعا ۇندەۋ تاستادى. جاھاندانۋ مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جاس ۇرپاقتىڭ تەك بولمىسىنا عانا ەمەس, تىلدىك تاڭداۋىنا دا قانشالىقتى تەرىس ىقپال ەتەتىنىن بۇگىنگى بۋىننىڭ بويىنان اڭعارۋدامىز. سول سەبەپتى دە ۇلتتىق ءتىلىمىزدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتىپ, جاس ۇرپاقتىڭ انا تىلىنە دەگەن قۇرمەتىن ارتتىرامىز دەسەك, بالالار ادەبيەتىن قولعا الىپ, تسيفرلى كەڭىستىكتە قازاق ءتىلدى كونتەنتتى دامىتۋعا ءتيىستىمىز.
پرەزيدەنتتىڭ «تۇتاس بۋىن الماسقان وسى جىلداردا قازاق ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلگەن ادام ونى الدەقاشان ءبىلىپ شىعار ەدى. ەڭ باستىسى, ىنتا بولۋى كەرەك» دەگەنى دە ءتىل ماسەلەسىنە تيىسىنشە كوڭىل بولمەيتىن ازاماتتارىمىزعا وي سالار دەپ ۇمىتتەنەمىز.
سوڭعى كەزدە قازاقستاندىقتار قوعامدىق ومىرگە, ساياسي ۇدەرىستەرگە بەلسەندى ارالاسىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى مەن ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى – وسىنىڭ ايعاعى.
ساليقالى ساياسي رەفورمالار قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسى زامان تالابىنا ساي دامىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى. «بىزدە ساياسي كوزقاراستارى ءارتۇرلى پارتيالار بار. ولاردىڭ ۇستانىمدارى كونسەرۆاتيۆتى, ليبەرالدى, ۇلتشىل, سوتسياليست جانە تاعى باسقا بولۋى مۇمكىن. بۇل – تابيعي ۇدەرىس. ساياسي پليۋراليزم مەملەكەتتى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامىتۋعا جانە نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بىراق ەلىمىزدە, ەڭ الدىمەن, ادامنىڭ اتا زاڭمەن بەكىتىلگەن قۇقىعىن قورعاۋعا نەگىزدەلگەن ءتارتىپ كەرەك. ەلىمىزدە ءارالۋان ساياسي پارتيالار بار بولسا دا, بارشاسىنىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن جانە بارىنە ورتاق قۇندىلىق – قاستەرلى تاۋەلسىزدىك ەكەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
راسىندا دا, تاۋەلسىز ەل بولۋ ونى جاريالاۋمەن شەكتەلمەيدى. تاۋەلسىزدىك ءۇشىن ناعىز كۇرەس كۇندەلىكتى ەڭبەكپەن, ۇزدىكسىز ءارى دايەكتى ەلدىك ساياساتپەن ماڭگى جالعاسادى. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ءبىز قۋاتتى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزبەن عانا ۇلت رەتىندە جەر بەتىندە ساقتالامىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وي تولعانىسى مەنى تەرەڭنەن تەربەدى. كەزىندە قازاقتىڭ ارقالى اقىنى قاسىم امانجولوۆ: «سەن نەتكەن باقىتتى ەدىڭ كەلەر ۇرپاق, قارايمىن كەلبەتىڭە مەن تاڭىرقاپ», دەپ جازعان ەدى. سول زامانداردا كورەگەندىكپەن ايتىلعان وسىناۋ قاستەرلى ولەڭ جولدارى ساناما ورالا بەردى. بۇگىنىمىزدىڭ بەكەم, كەلەشەگىمىزدىڭ كەمەل بولاتىنىنا بەك سەنىمدىمىن.
ءالي بەكتاەۆ,
سەنات دەپۋتاتى
