قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىنداعى ءاربىر بولىمدەگى ايتىلعان ساليقالى ويى ەلىمىزدەگى ءاربىر ۇلتجاندى ازاماتقا كەلەسى ءبىر تىڭ قادامعا سەرپىلىس بەرۋدە. مەملەكەتىمىزدى باسقارىپ وتىرعان پرەزيدەنت رەتىندە ەلىمىز ءۇشىن جاڭا باستالاتىن ءتورتىنشى ونجىلدىقتىڭ سالماعىنىڭ جەڭىل بولمايتىنىن نىقتاعانى كوڭىلگە قونىمدى. قۋاتتى مەملەكەتكە اينالۋ, كەمەل حالىق بولۋ, ادىلەتتى قوعامدا ءومىر ءسۇرۋ – وسى نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزىنە ءبىلۋ دە – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. رۋحانياتتىڭ باستاۋى انا ءتىلىمىزدىڭ دارەجەسىن ەلىمىزدە عانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدە جوعارىلاتۋ – ءاربىر ازاماتقا ارتىلار مىندەت. مەن دە مەملەكەتىمىزدىڭ 30 جىلدىق تاريحي كەزەڭىندە شاكىرتتەرىن بىلىممەن سۋسىنداتقان وقىتۋشىلار قاتارىندا ەڭبەك ەتتىم. مۇعالىم بولا ءجۇرىپ تە, قوعام بەلسەندىسى رەتىندە دە, رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە ءتىل ۇيرەتۋ جوبالارىن ءساتتى ۇيىمداستىرا بىلگەن كاسىپكەر بولىپ تا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق رۋحىن اسقاقتاتۋ – نەگىزگى مىندەتىم بولعانى شىندىق. قازاق ادەبيەتىن ناسيحاتتاۋعا 2013 جىلدان بەت بۇردىم. ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋعا وتاندىق جانە شەتەل ادەبيەتىنىڭ جەتىستىكتەرىن زەردەلەدىم. وسى باعىتتا ورىن العان كەمشىن تۇستارعا باسا نازار اۋداردىم. ىشكى زەرتتەۋگە 2013-2016 جىلدار ارالىعىندا كوبىرەك كۇش سالدىم. قازاق رۋحانياتىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا 2016 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز اتسالىسىپ كەلەمىن. وسى جىلدار ماعان كوپ تاجىريبە بەردى, ءارى ءاربىر كەزدەسكەن قيىندىق كۇشتى ساباق بولدى. قازاقستان عانا ەمەس, ورتالىق ازيا بويىنشا تۇڭعىش ادەبي اگەنت رەتىندە, قازاق قالامگەرلەرىن الەمدىك دەڭگەيدە دارىپتەۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن پاتريوت رەتىندە, «ەgemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى ارقىلى بىرقاتار ۇسىنىسىمدى جەتكىزۋدى لايىق كوردىم. قازاق ادەبيەتى جاڭا كەزەڭدى باستان كەشىرۋدە. جاقسى وزگەرىس تىڭ ويعا باعىتتاۋدا. الايدا شىعارماشىلىق توپتىڭ اعا بۋىن وكىلدەرى وزدەرىنىڭ جيعان تاعىلىمدارىن جاس بۋىنعا تابىستايتىن مەكتەپتىڭ جوقتىعى كوپ تۇساۋ بولۋدا. الماتى قالاسىندا Alatau Creative Hub (1296 شارشى مەتر) جەلتوقسان ايىندا عانا ىسكە قوسىلدى. وسى باعىتتا قالامىزدا بىرنەشە كەشەندەر (ەڭ ۇلكەنى – اۋماعى توعىز مىڭ شارشى مەتر) دايىندالۋدا ەكەن. بۇل جوبالار كوپتەگەن ءىس-شارانىڭ جۇزەگە اسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ايتسە دە, بۇل جالپى بۇقارا حالىققا باعىتتالعان پلاتفورما. سوندىقتان, شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ, ءبىر مۇددەگە قىزمەت ىستەيتىن توپتاردىڭ, ءوزارا كەزدەسەتىن, تاجىريبە الماساتىن جەكە پلاتفورماسى بولۋى كەرەك. ماسەلەنىڭ شەشىمىن بىرلەسە وتىرىپ تابۋعا, ناقتى ءۇش ۇسىنىستى نازارعا ۇسىنامىن.
ءبىرىنشى ۇسىنىس, «شىعارماشىلىق رەزيدەنتسيا» كومپلەكسى جوباسىن ىسكە اسىرۋدى نۇر-سۇلتان, الماتى, تۇركىستان, اقتاۋ قالالارىندا قولعا الۋ كەرەك. بەلگىلى ءبىر جوسپارلى شارا كەزىندە شاقىرىلاتىن شەتەلدىك شىعارماشىلىق توپ وكىلدەرى جانە جوعارىدا اتالعان قالالاردان تىسقارى تۇراتىن ەلىمىزدەگى شىعارماشىلىق وكىلدەرى توقتايتىن ءوز قوناقۇيلەرى بولۋى زاڭدى. رەزيدەنتسيادا زاماناۋي جابدىقتالعان, ۇلتتىق نەگىزدە بەزەندىرىلگەن كىتاپحاناسى مەن كونفەرەنتس زالى, كونتسەرت ساحناسى, ارنايى كوۋوركيڭ بولمەلەرى, ارتگالەرەيالارى, قازاق اس مازىرىنەن رەستوران, كافە, قىمىزحاناسى بولۋى تولىققاندى جۇمىس پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋعا جاعداي جاسايدى. تانىمال قالامگەرلەردىڭ, سۋرەتشىلەردىڭ, مۋزىكانتتاردىڭ دەربەس شىعارماشىلىق بولمەلەرى, ستۋديالارى بولۋى ورىندى. قازاق حالقىنىڭ سوناۋ كونە تاريحىنان باستاپ, بۇگىنگى قازاقستان تۋرالى سىر شەرتەتىن ۇلكەن ەسكەرتكىش انسامبلدەر, مىسالى, كورشىلەس مەملەكەتتەگى تاريحي اۋقىمى تۇتاس ءبىر كەزەڭدى قامتيتىن ماماي قورعانى سەكىلدى, جوعارىدا اتالعان قالالارداعى «شىعارماشىلىق رەزيدەنتسياسى» اۋماعىندا بوي كوتەرسە, ەلىمىزدەگى ءتۋريزمدى جانداندىرۋعا دا مۇرىندىق بولار ەدى. بۇل رەتتە ەلىمىزدەن سولتۇستىك كيپردەگى مەتسەنات سۋات گيۋنسەل سياقتى اتىمتاي جومارت ازاماتتار تابىلسا, قازاقتىڭ نەبىر دارىندى شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ يدەيالارى ىسكە اسار ەدى. كازينولارعا, تولىپ جاتقان رەستوران بيزنەسكە, ساۋدا, ويىن-ساۋىق كومپلەكستەرىنە كەتكەن اقشانىڭ ءبىر بولىگىن وسى جوباعا جۇمساسا, كوپ ساۋاپ جينار ەدى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە عاسىرلار بويى ۇردىسكە اينالعان «شىعارماشىلىق رەزيدەنتسيا» جوباسى قازاقستاندا دا ىسكە قوسىلسا, ءار جىلى شاقىرىلاتىن ەلىمىزدەگى جانە الىس-جاقىن شەتەلدەگى تانىمال اۆتورلاردىڭ تاجىريبەلەرى كوپتەگەن جاسقا مىقتى شىڭدالۋ مەكتەبى بولارى ءسوزسىز.
ەكىنشى جوبا, پرەزيدەنت ۇسىنعان «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» گرانتى شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن دارىندى جاستاردىڭ مىقتى يدەيالارىن ىسكە اسىرۋ الاڭقايىن كەڭەيتۋگە بولىنسە دەيمىز. بۇل گرانت جاستاردىڭ شەبەرلىكتەرىن شىڭداۋعا, الەمدەگى ۇزدىك حالىقارالىق شىعارماشىلىق رەزيدەنتسيالارىنا, كىتاپ كورمە-جارمەڭكەلەرىنە, ءتۇرلى بايقاۋلارعا, فەستيۆالدارعا قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرگەنى دۇرىس. ولارعا حالىقارالىق پلاتفورماعا شىعا الۋ ەڭ مىقتى باسپالداق بولار ەدى. ەلدەگى باسپا ءىسى بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى رەتىندە قىزىعۋشىلىقتارى ويانعان جاس كاسىپكەرلەردى دە ەۋروپالىق, امەريكالىق, ازيالىق ءىرى باسپالارمەن شەتەلدىك تاجىريبە الماسۋ باعىتىندا جۇيەلى تۇردە بايلانىس ورناتۋعا, ءارى كىتاپ بيزنەسىن جانداندىرۋعا ءتۇرلى حالىقارالىق كىتاپ كورمە-جارمەڭكەلەرىنە قاتىسىپ تۇرۋىنا وسى گرانت بەرىلىپ جاتسا, بۇل سالاداعى كوپتەگەن شەتەلدىك مىقتىلارمەن سەرىكتەستىك جوبالار ومىرگە كەلەر ەدى. ناتيجەسىندە دۇرىس جۇيەگە وتىز جىل بويى تۇسىرە الماي كەلە جاتقان كىتاپ تاراتۋ مەحانيزمى ىسكە قوسىلار ەدى. ەڭ ۇلكەن ماسەلەنى شەشەتىن بىردەن-ءبىر قاينار كوز – «قازاق ادەبيەتى جانە اۋدارما ءىسى ينستيتۋتىن» اشۋ.
بۇل مەنىڭ – ءۇشىنشى ۇسىنىسىم. ينستيتۋتقا بەيىمبەت ءمايليننىڭ اتى سۇرانىپ تۇر. قازاق قالامگەرلەرىنىڭ جيناقتاعان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىنەن ارنايى اكادەميالىق ادەبي باعدارلاما دايىندالۋ كەرەك. جوعارى ادەبي كۋرستار ۇيىمداستىرىلسا, وسىنىڭ نەگىزىندە قالام ۇستاۋعا تالپىنعان جاس ۇرپاققا اكادەميالىق ءدارىس بەرۋ ماقساتىنا قول جەتكىزۋگە بولادى. بۇل جوبادا الەمدىك ۇزدىك اۆتورلاردىڭ ەڭبەكتەرىنەن دە جازۋ تەحنيكالارىن مەڭگەرتۋگە باعىتتالعان ارنايى باعدارلاما مىندەتتى تۇردە دايىندالۋى كەرەك. ەڭ ۇتاتىن جەرىمىز, وسى جوباعا قاتىسقان ءاربىر تالاپكەر ءوز تىلەگىنە وراي, ءبىر نەمەسە ەكى شەت ءتىلىن دە وقىپ ۇيرەنىپ, ۇلتتىق اۋدارماعا ۇلەس قوساتىن ادەبي اۋدارماشىلىققا دا توسەلەتىن مۇمكىندىككە قول جەتكىزەدى. بۇل جوبادا ادەبي سىنشىلارمەن قاتار, ادەبي اگەنتتەر دە ارنايى دايىندىق كۋرستارىنان وتكەنى ءلازىم. بۇل كۋرستاردىڭ 2 جىلدىق, 1 جىلدىق ينتەنسيۆ, 6 ايلىق ينتەنسيۆ باعىتتاعى باعدارلاماسىن ۇيىمداستىرۋ – ءوز الدىنا ءبىر تالاپ. جوباعا قاتىسۋشى تالىمگەرلەرگە ارنايى ەڭبەكاقىسىمەن قاتار, ۇيرەنۋشىلەرگە شاكىرتاقى دا قوسا قامتىلسا, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ دە قيىندىق تۋعىزباۋىنا جاعداي جاسالادى. نەگىزىندە, تەرەڭنەن ويلاساق, «تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ادەبيەتى جانە اۋدارما ءىسى ينستيتۋتى» حالىقارالىق ستاتۋسپەن اشىلسا دا, ارتىق ەمەس. قاشاندا كوشباسشىلىقتى يىعىنا ارتقان قازاقستاننىڭ مەملەكەت رەتىندەگى ابىرويى ودان ءارى بيىكتەرى ءسوزسىز. بۇل رەتتە شيحابەددين مارجاني ەسىمى لايىق بولار ەدى. وسى جوبادا قانشاما مىقتى ادەبيەتتانۋشى عالىمدار, سىنشىلار, نەبىر ءسوز زەرگەرلەرى بىلىمدەرىن تاراتۋعا ىقىلاستى. وسىعان وراي, بۇل ينستيتۋت ءوز قۇزىرەتىندە ماماندار سىنىنان وتكەن, وقىرماندار جۇرەگىن جاۋلاعان, ەلىمىزدەگى نەبىر مىقتى تۋىندىلاردىڭ شەتەلدىك باسپالارعا, گازەت-جۋرنالعا تاراۋىنا كەپىل بولا الادى.
باقتىگۇل ماحانبەتوۆا,
حالىقارالىق ادەبي اگەنت,
ەۆرازيالىق شىعارماشىلىق گيلدياسى مۇشەسى ( ۇلىبريتانيا)
