ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەر حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلۋىندە ءپرينتسيپتى تۇرعىدا جاڭا كوزقاراستاردى تالاپ ەتۋدە. مۇنىڭ نەگىزگى تارماقتارىنىڭ ءبىرى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق سالاماتتىلىعىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىن قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋ ۇردىسىنەن كورىنىس بەرەدى. ءبىز, وسى ورايدا, اقمولا وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قاسىمجان تاشمەتوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ەلباسىمىزدىڭ بيىلعى جولداۋىندا: “ەلدى جاڭعىرتۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ تابىستىلىعى, ەڭ الدىمەن, قازاقستاندىقتاردىڭ بىلىمىنە, الەۋمەتتىك جانە دەنە بولمىسى, كوڭىل كۇيلەرىنە بايلانىستى”, دەگەن قىسقا دا نۇسقا سوزدەر بار. بۇل كەڭ ماعىناداعى تازالىقتى مەڭزەيدى. اڭگىمەنى وسىدان وربىتسەك دەپ ەدىم.
– ءيا, تىرشىلىكتىڭ تۇتقاسى – تازالىق. بۇعان كاسىبي تۇرعىدان قاراساق, ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزگە جۇكتەلەر ماسەلەلەر ۇشان-تەڭىز. “حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى” كودەكستىڭ قابىلدانۋى ناقتى تالاپتار قويىپ وتىر. ونىڭ ءىشىندە قاۋىپسىز تىرشىلىك ەتۋ ورتاسىن قامتاماسىز ەتۋگە قويىلاتىن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار, سانيتارلىق-گيگيەنالىق مونيتورينگ, مەملەكەتتىك سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق نورماتيۆتەردى تۇراقتاندىرۋ اسا ماڭىزدى شارۋا سانالادى.
– قاسىمجان قاليجان ۇلى, وبلىستىڭ سانيتارلىق- ەپيدەميولوگيالىق احۋالى جايلى ايتپاس بۇرىن كادرلار قارىمى, جاسالىپ جاتقان باسقا دا قامقورلىقتار تۋرالى ءبىلىپ العانىمىز دۇرىس سياقتى.
– مەمسانەپيدقاداعالۋ دەپارتامەنتى مەن ونىڭ قالالار مەن اۋداندارداعى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى جانە ارنايى ساراپتاما ورتالىعى, ونىڭ وڭىردەگى 19 فيليالى قىزمەتىمىزدىڭ دىڭگەگى سانالادى. سالامىزدا 445 مامان بولسا, ونىڭ 149-ى جوعارى, 296-سى ورتا بۋىندى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى. وسىنىڭ تەڭ جارتىسىنىڭ بىلىكتىلىك ساناتى بار. ءبىراق, دارىگەر كادرلارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن باستان كەشىرۋدەمىز. قازىردىڭ وزىندە 30 جوعارى ءبىلىمدى ماماننىڭ ورنى بوس تۇر. بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىزىندا قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ “بوس ورىن جارمەڭكەسىنە” قاتىستىق. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بولاشاق 38 دارىگەردىڭ جەتەۋى ءبىزدىڭ وبلىسىمىزعا كەلىپ, جۇمىس ىستەۋگە نيەت ءبىلدىردى. ولارعا ءتيىستى قامقورلىق جاسالاتىن بولادى.
بيىل تۇرعىنداردىڭ سانيتارلىق قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە 2 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلعان. اۋداندىق قۇرىلىمداردىڭ زەرتحانالارىنا 28 جاڭا جابدىق ورناتىلىپ, ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قوسىلدى. بۇل تيپتىك نومەنكلاتۋرا كولەمىن ءبىرشاما كەڭەيتۋگە, انىقتالاتىن كورسەتكىشتەر سانىن ۇلعايتۋعا, زەرتتەۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, تالداۋ جاساۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن ءۇش جىلجىمالى فليۋروقوندىرعى ساتىپ الىندى.
– ەندى جوعارىداعى ساۋالىمىزعا كوشسەك.
– وبلىستاعى احۋال بىرقالىپتى دەۋگە بولادى. ماقساتتى جۇمىستارىمىز 14 نوزولوگيا بويىنشا جۇقپالى اۋرۋدىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە تۇراقتاندىرۋعا جاعداي تۋعىزدى. وبلىسىمىزدا تۋليارەمياعا قاتىستى قولايسىز تابيعات ايماقتارىندا ورنالاسقان 52 ەلدى مەكەن جانە تۇينەمە بويىنشا قولايسىز 221 ايماق قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋى ناتيجەسىندە كارانتيندىك جۇقپالاردىڭ ورشۋىنە جول بەرىلمەدى.
تۋبەركۋلەزگە قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 2008 جىلى 775,1 مىڭ تەڭگە, 2009 جىلى 1086,0 مىڭ تەڭگە جۇمسالسا, قارجىنىڭ كولەمى بيىل 1124,1 مىڭ تەڭگەگە كوبەيتىلدى. تۇرمىستىق جاعدايى ناشار ناۋقاستار ەمدەلۋى كەزەڭىندەگى قوسىمشا تاماقتانۋى ءۇشىن بولىنگەن اقشا قاراجاتى 9 ميلليون تەڭگەدەن 11393,5 مىڭ تەڭگەگە, ولاردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا ارنالعان تولەمدەر 816,7 مىڭ تەڭگەدەن 1,5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى.
قايتارىم دا بارشىلىق. سىرقاتتار سانى بىلتىر 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 8,5 پايىزعا, ون ءتورت جاستاعى بالالار اراسىندا 19,4 پايىزعا ازايدى. سوعان قاراماستان, تۋبەركۋلەز كەسەلى وڭىرىمىزدە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى بولىپ وتىرعانى الاڭداتادى. وسىعان بايلانىستى ناقتى مىندەتتەر قويىلىپ, قولايسىز ورتانىڭ ءتولقۇجاتى دايىندالدى. ياعني, تۇرعىنداردىڭ بارلىعىن ارنايى تەكسەرىستەن وتكىزۋ, ەگۋ كەستەلەرى جاسالدى. مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىندەگى 32 ساناتوريالىق توپتى تاۋلىكتىك جۇمىس ءتارتىبىنە كوشىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا.
– وبلىستا حالىق دەنساۋلىعىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلار بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– فاكتور دا كوپ, جۇمىس تا كوپ. مەن تولعاندىرىپ وتىرعان ماسەلەلەرگە عانا توقتالايىن. وبلىستا سۋ جۇيەسىنە قوسىلماعان مەكتەپتەر بار, ولاردىڭ باسىم بولىگىندە دارەتحانالار, سۋ سەبەزگىلەرى ورناتىلماعان. تسەلينوگراد اۋدانىنداعى 44 مەكتەپتىڭ 18-ىندە, استراحان اۋدانىنداعى – 4, قورعالجىن اۋدانىنداعى – 2 مەكتەپتە عانا ىستىق تاماق ۇيىمداستىرىلعان. ونىڭ ۇستىنە, مەكتەپتەردىڭ 72 پايىزىندا مەدپۋنكتتىڭ جۇمىس ىستەۋى ۋاقىت تالابىن كوتەرمەيدى.
جالپى حالىق سانى 15 مىڭعا جۋىقتايتىن 33 ەلدى مەكەن اۋىز سۋدى تاسىپ ىشەدى. بۇل باعىتتاعى ءىس بيىل جاندانا تۇسپەك. قولدانىلىپ جاتقان شارالاردىڭ ءناتيجەسىندە جىل اياعىنا دەيىن 63 ەلدى مەكەننىڭ اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋى جاقساراتىن بولادى.
وبلىستىق دەپارتامەنت تاراپىنان جىل ىشىندە 11828 نىسان تەكسەرىلىپ, بىرقاتار سانيتارلىق زاڭناما بۇزۋشىلىق كورىنىستەرى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى 25,9 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, 43 نىساننىڭ جۇمىسى توقتاتىلسا, 549 قىزمەتكەر جۇمىسىنان شەتتەتىلدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن باقبەرگەن امالبەك.
اقمولا وبلىسى.
– ەلباسىمىزدىڭ بيىلعى جولداۋىندا: “ەلدى جاڭعىرتۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ تابىستىلىعى, ەڭ الدىمەن, قازاقستاندىقتاردىڭ بىلىمىنە, الەۋمەتتىك جانە دەنە بولمىسى, كوڭىل كۇيلەرىنە بايلانىستى”, دەگەن قىسقا دا نۇسقا سوزدەر بار. بۇل كەڭ ماعىناداعى تازالىقتى مەڭزەيدى. اڭگىمەنى وسىدان وربىتسەك دەپ ەدىم.
– ءيا, تىرشىلىكتىڭ تۇتقاسى – تازالىق. بۇعان كاسىبي تۇرعىدان قاراساق, ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزگە جۇكتەلەر ماسەلەلەر ۇشان-تەڭىز. “حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى” كودەكستىڭ قابىلدانۋى ناقتى تالاپتار قويىپ وتىر. ونىڭ ءىشىندە قاۋىپسىز تىرشىلىك ەتۋ ورتاسىن قامتاماسىز ەتۋگە قويىلاتىن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار, سانيتارلىق-گيگيەنالىق مونيتورينگ, مەملەكەتتىك سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق نورماتيۆتەردى تۇراقتاندىرۋ اسا ماڭىزدى شارۋا سانالادى.
– قاسىمجان قاليجان ۇلى, وبلىستىڭ سانيتارلىق- ەپيدەميولوگيالىق احۋالى جايلى ايتپاس بۇرىن كادرلار قارىمى, جاسالىپ جاتقان باسقا دا قامقورلىقتار تۋرالى ءبىلىپ العانىمىز دۇرىس سياقتى.
– مەمسانەپيدقاداعالۋ دەپارتامەنتى مەن ونىڭ قالالار مەن اۋداندارداعى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى جانە ارنايى ساراپتاما ورتالىعى, ونىڭ وڭىردەگى 19 فيليالى قىزمەتىمىزدىڭ دىڭگەگى سانالادى. سالامىزدا 445 مامان بولسا, ونىڭ 149-ى جوعارى, 296-سى ورتا بۋىندى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى. وسىنىڭ تەڭ جارتىسىنىڭ بىلىكتىلىك ساناتى بار. ءبىراق, دارىگەر كادرلارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن باستان كەشىرۋدەمىز. قازىردىڭ وزىندە 30 جوعارى ءبىلىمدى ماماننىڭ ورنى بوس تۇر. بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىزىندا قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ “بوس ورىن جارمەڭكەسىنە” قاتىستىق. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بولاشاق 38 دارىگەردىڭ جەتەۋى ءبىزدىڭ وبلىسىمىزعا كەلىپ, جۇمىس ىستەۋگە نيەت ءبىلدىردى. ولارعا ءتيىستى قامقورلىق جاسالاتىن بولادى.
بيىل تۇرعىنداردىڭ سانيتارلىق قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە 2 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلعان. اۋداندىق قۇرىلىمداردىڭ زەرتحانالارىنا 28 جاڭا جابدىق ورناتىلىپ, ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قوسىلدى. بۇل تيپتىك نومەنكلاتۋرا كولەمىن ءبىرشاما كەڭەيتۋگە, انىقتالاتىن كورسەتكىشتەر سانىن ۇلعايتۋعا, زەرتتەۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, تالداۋ جاساۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن ءۇش جىلجىمالى فليۋروقوندىرعى ساتىپ الىندى.
– ەندى جوعارىداعى ساۋالىمىزعا كوشسەك.
– وبلىستاعى احۋال بىرقالىپتى دەۋگە بولادى. ماقساتتى جۇمىستارىمىز 14 نوزولوگيا بويىنشا جۇقپالى اۋرۋدىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە تۇراقتاندىرۋعا جاعداي تۋعىزدى. وبلىسىمىزدا تۋليارەمياعا قاتىستى قولايسىز تابيعات ايماقتارىندا ورنالاسقان 52 ەلدى مەكەن جانە تۇينەمە بويىنشا قولايسىز 221 ايماق قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋى ناتيجەسىندە كارانتيندىك جۇقپالاردىڭ ورشۋىنە جول بەرىلمەدى.
تۋبەركۋلەزگە قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 2008 جىلى 775,1 مىڭ تەڭگە, 2009 جىلى 1086,0 مىڭ تەڭگە جۇمسالسا, قارجىنىڭ كولەمى بيىل 1124,1 مىڭ تەڭگەگە كوبەيتىلدى. تۇرمىستىق جاعدايى ناشار ناۋقاستار ەمدەلۋى كەزەڭىندەگى قوسىمشا تاماقتانۋى ءۇشىن بولىنگەن اقشا قاراجاتى 9 ميلليون تەڭگەدەن 11393,5 مىڭ تەڭگەگە, ولاردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا ارنالعان تولەمدەر 816,7 مىڭ تەڭگەدەن 1,5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى.
قايتارىم دا بارشىلىق. سىرقاتتار سانى بىلتىر 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 8,5 پايىزعا, ون ءتورت جاستاعى بالالار اراسىندا 19,4 پايىزعا ازايدى. سوعان قاراماستان, تۋبەركۋلەز كەسەلى وڭىرىمىزدە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى بولىپ وتىرعانى الاڭداتادى. وسىعان بايلانىستى ناقتى مىندەتتەر قويىلىپ, قولايسىز ورتانىڭ ءتولقۇجاتى دايىندالدى. ياعني, تۇرعىنداردىڭ بارلىعىن ارنايى تەكسەرىستەن وتكىزۋ, ەگۋ كەستەلەرى جاسالدى. مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىندەگى 32 ساناتوريالىق توپتى تاۋلىكتىك جۇمىس ءتارتىبىنە كوشىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا.
– وبلىستا حالىق دەنساۋلىعىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلار بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– فاكتور دا كوپ, جۇمىس تا كوپ. مەن تولعاندىرىپ وتىرعان ماسەلەلەرگە عانا توقتالايىن. وبلىستا سۋ جۇيەسىنە قوسىلماعان مەكتەپتەر بار, ولاردىڭ باسىم بولىگىندە دارەتحانالار, سۋ سەبەزگىلەرى ورناتىلماعان. تسەلينوگراد اۋدانىنداعى 44 مەكتەپتىڭ 18-ىندە, استراحان اۋدانىنداعى – 4, قورعالجىن اۋدانىنداعى – 2 مەكتەپتە عانا ىستىق تاماق ۇيىمداستىرىلعان. ونىڭ ۇستىنە, مەكتەپتەردىڭ 72 پايىزىندا مەدپۋنكتتىڭ جۇمىس ىستەۋى ۋاقىت تالابىن كوتەرمەيدى.
جالپى حالىق سانى 15 مىڭعا جۋىقتايتىن 33 ەلدى مەكەن اۋىز سۋدى تاسىپ ىشەدى. بۇل باعىتتاعى ءىس بيىل جاندانا تۇسپەك. قولدانىلىپ جاتقان شارالاردىڭ ءناتيجەسىندە جىل اياعىنا دەيىن 63 ەلدى مەكەننىڭ اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋى جاقساراتىن بولادى.
وبلىستىق دەپارتامەنت تاراپىنان جىل ىشىندە 11828 نىسان تەكسەرىلىپ, بىرقاتار سانيتارلىق زاڭناما بۇزۋشىلىق كورىنىستەرى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى 25,9 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, 43 نىساننىڭ جۇمىسى توقتاتىلسا, 549 قىزمەتكەر جۇمىسىنان شەتتەتىلدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن باقبەرگەن امالبەك.
اقمولا وبلىسى.
