شاعىن كاسىپكەرلەردىڭ ءوز سوزىمەن ايتساق, «پاندەميانىڭ بەل بالاسى» سانالاتىن مونيتورينگتىك توپتار وڭىردەگى كارانتين تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن تەكسەرۋ بارىسىندا اسىرا سىلتەۋگە ءجيى بارادى. ءتىپتى تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتىپ كورسەتىپ, ەسكەرتۋمەن شەكتەلۋى ءتيىس ۇساق-تۇيەك كەمشىلىكتىڭ وزىنە ايىپپۇل سالىپ كەتەدى ەكەن. كەڭەس وتىرىسىندا ءبىر كۇننىڭ ىشىندە ءبىر بيزنەس نىسانىنىڭ وزىنە ءار سالاداعى قىزمەتتەردەن بىرنەشە رەت تەكسەرۋشى كەلەتىنى ايتىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا, تەكسەرۋشىلەر وزدەرىنىڭ وكىلەتتىگىن راستايتىن ەشبىر قۇجات كورسەتپەستەن, كاسىپكەرگە ايىپپۇل سالامىن دەپ قوقاڭداۋدى ادەت ەتكەن.
– بىلتىر كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا باقىلاۋشى ورگانداردىڭ ارەكەتى مەن شەشىمدەرىنە نارازى كاسىپكەرلەردەن 260 شاعىم كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ 20 پايىزى مونيتورينگتىك توپتاردىڭ ارەكەتى مەن شەشىمدەرىنە قاتىستى. ءبىز بۇل جەردە شەكتەۋ تالاپتارىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن كاسىپكەرلەر تۋرالى عانا ايتىپ وتىرمىز. سانيتارلىق تالاپتى ءجيى بۇزاتىن كاسىپكەرلەر كىنالى ەكەنىن وزدەرى دە جاقسى بىلەدى, سوندىقتان ولار بىزگە شاعىمدانبايدى دا. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مونيتورينگتىك توپتار بيزنەسكە شۇيلىگۋدەن گورى, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا كوپ كوڭىل ءبولۋى كەرەك. الايدا وكىنىشكە قاراي, قازىرگى مونيتورينگتىك توپتار جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستىڭ جازالاۋشىلىق سيپاتى ايقىن اڭعارىلىپ وتىر. ولاردىڭ باستى ماقساتى – قالاي دا ايىپپۇل سالۋ سياقتى, – دەدى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى قۇقىقتىق قورعاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى رەنات داۆلەتپاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تاياۋدا مونيتورينگتىك توپ قوستانايداعى دۇكەندەردىڭ بىرىنە جۇمىس كۇنى اياقتالعان سوڭ تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. تەكسەرۋشىلەر دۇكەندە بىردە-ءبىر تۇتىنۋشى جوق ەكەنىن, كاسسا اپپاراتىنىڭ اعىتۋلى كۇيدە تۇرعانىن, ال دۇكەنشىلەردىڭ ساۋدامەن ەمەس, كۇندىك تابىستى ەسەپتەۋمەن اينالىسىپ جاتقانىن كورە تۇرا, تىيىم سالىنعان ۋاقىتتا جۇمىس ىستەگەنى ءۇشىن دۇكەن يەسىن جازاعا تارتپاق بولعان.
– نەگىزىندە مۇنداي ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار كاسىپكەرلەر پالاتاسى ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن انىقتالۋى ءتيىس. مۇنى ايتپاعاندا, بيزنەس وكىلدەرى مونيتورينگتىك توپتاردىڭ جۇمىس ىستەۋ الگوريتمىنىڭ قانداي ەكەنىن دە بىلمەيدى. وبلىستىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرىنىڭ قاۋلىسى قالا جانە اۋدان اكىمدەرىن سانيتارلىق-ەپيدەميالىق نورمالاردىڭ ساقتالۋىن باقىلايتىن ينسپەكتورلار تۋرالى مالىمەتتەردى «InfoKazakhstan» پورتالىنا ورنالاستىرۋعا مىندەتتەگەن. الايدا بۇل تالاپ ساقتالماي وتىر, – دەدى ءبولىم باستىعى.
شاعىن دۇكەن ۇستاپ وتىرعان كەيبىر كاسىپكەرلەر, ءتىپتى وزدەرىنە نە ءۇشىن ايىپپۇل سالىنعانىن تۇسىنبەي قالاتىن جاعدايلار دا از ەمەس. مىسالى, تاياۋدا مەڭدىقارا اۋدانىنداعى مونيتورينگتىك توپ تەڭىز اۋىلىنداعى ەكى ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىنىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق تالاپتاردى بۇزعانىن انىقتاپ, اتالعان ساۋدا نىساندارىنىڭ بىرىنە 320 مىڭ تەڭگە, ەكىنشىسىنە 42 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالعان. قازىر بۇل جاعدايدى پروكۋراتۋرا تەكسەرىپ جاتىر. كەڭەس وتىرىسىندا ايىپپۇل ارقالاعان شاعىن كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرى سويلەدى. «ساتۋشى جۇمىس بارىسىندا قولعابىن ۋاقىتشا شەشسە, مۇنى سىرتتا جۇرگەن دۇكەن يەسى قالاي بىلەدى؟ مونيتورينگتىك توپ نەلىكتەن ساتۋشىنى ەمەس, دۇكەن يەسىن جازالاۋى ءتيىس؟ ويتكەنى ساتۋشى زاڭ تۇرعىسىنان العاندا جەكە تۇلعا بولىپ ەسەپتەلەدى, دەمەك وعان سالىناتىن ايىپپۇلدىڭ كولەمى دە شامالى. ال كاسىپكەردىڭ وزىنە سالىنعان ايىپپۇل ساتۋشىنىڭ ايىپپ ۇلىنا قاراعاندا 7 ەسە سالماقتى. سوندىقتان تەكسەرۋشىلەر قاساقانا جەكە كاسىپكەرگە ايىپپۇل ارقالاتۋعا بەيىم تۇرادى», دەدى شىر-پىر ەتكەن دۇكەن يەسى.
كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى كەڭەس توراعاسى ۆلاديمير شاكۋننىڭ ايتۋىنشا, كەڭەس وتىرىسىندا قارالعان كوپتەگەن شاعىمنىڭ نەگىزى بار. قازىر, وكىنىشكە قاراي, مونيتورينگتىك توپتار تۋرالى قۇقىقتىق نەگىزدەمە جوق, تەك ولاردىڭ جاساقتالۋى جونىندەگى اكىمدەردىڭ وكىمدەرى عانا بار. الايدا ايماقتا ءجۇرىپ جاتقان تەكسەرۋلەردىڭ ءبارى ەپيدەميالىق احۋالعا بايلانىستى قاجەتتىلىكتەن تۋىنداپ جاتقانىن قاپەردە ۇستاعانىمىز ءجون. سولاي بولا تۇرا, مونيتورينگتىك توپتار شارۋاسى ونسىز دا شاتقاياقتاپ تۇرعان شاعىن كاسىپكەرلەردى جاپپاي جازالاي بەرۋدەن گورى, سانيتارلىق تالاپتى ساقتاۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋعا كوپ كوڭىل ءبولۋى كەرەك. بۇل ورايدا ءتارتىپتى ءجيى بۇزىپ, تالاپتى بەلشەدەن باسىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر ەمەس, سانيتارلىق-ەپيدەميالىق جاعدايعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ وتىرعان كاسىپكەرلەردىڭ عانا قۇقىعى قورعالۋى ءتيىس.
قوستاناي وبلىسى
