ۇكىمەت • 23 جەلتوقسان، 2020

سۋ ۇنەمدەۋدەن ۇتارىمىز كوپ

10 رەت كورسەتىلدى

پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى قارالدى. بۇل ماسەلە جايىندا ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ، اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ، قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا، الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ بايانداما جاسادى.

سۋ ارنالارى تسيفرلاندىرىلادى

ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆ سوڭعى جىلدارى وزەن اعىنىنىڭ ناقتى رەسۋرس­تارى جىلىنا 90-100 تەكشە شاقىرىمدى قۇراعانىن مالىمدەدى. ونىڭ 51 تەكشە شاقىرىمعا جۋىعى جەرگىلىكتى اعىن، ال قالعانى قىتايدان، ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن جانە رەسەيدەن ترانسشەكارالىق وزەندەر ارقىلى كەلىپ تۇسەدى. حالىقتىڭ جانە ەكونوميكا سالالارىنىڭ قاجەت­تىلىكتەرى ءۇشىن پايدالانىلاتىن سۋدىڭ جالپى كولەمى شامامەن 25 تەكشە شاقى­رىمدى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋا­شىلىعىنا 15، ونەركاسىپكە 6 جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا 1 تەكشە شاقىرىمنان تيەسىلى. ال تاسىمالداۋ كەزىندەگى شىعىندار 3 تەكشە شاقىرىمدى قۇرايدى. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق جۇيەلەردى قولداۋ ءۇشىن شامامەن 50 كم3 قاجەت. «سوڭعى ءۇش جىلدا قازاقستان سۋ ازاياتىن تسيكلعا كىردى. 2019 جىلى وزەن اعىسىنىڭ جالپى كولەمى 83 كم3 قۇرادى. بۇل ورتاشا كوپجىلدىق كورسەتكىشتەن 20%-عا از. ايتا كەتۋ كەرەك، رەسپۋبليكا بويىنشا پايدالانىلاتىن سۋدىڭ 97%-ى وڭتۇستىكتەگى ءتورت وبلىسقا تيەسىلى. رەسپۋبليكا بويىنشا پايدالانىلعان سۋدىڭ ناقتى كولەمى 13،3 كم3 قۇرادى. بۇل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 1 كم3 ارتىق»، دەدى م.مىرزاعاليەۆ.

بيىلعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭ تۇراقتى ءوتتى. دەگەنمەن وتە شيەلەنىستى بولدى. الماتى وبلىسىندا قار جامىلعىسى وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا 35%-عا از بولدى. ىلە وزەنىنىڭ اعىندىلىعى ەكى-ءۇش ەسەگە ازايدى. ال سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋدانى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 11%-عا ۇلعايدى. اتالعان فاكتورلارعا قاراماستان، جالپى ۆەگەتاتسيا ءساتتى ءوتتى دەپ ايتۋعا بولادى. «وبلىستا كۇرىش ەگۋ الاڭى 10 مىڭ گەكتار نەمەسە جالپى سۋارمالى الاڭنىڭ 2%-ىن قۇرايدى. بۇل رەتتە كۇرىش القاپتارىنا وبلىس بويىنشا پايدالانىلاتىن سۋدىڭ 10%-ى نەمەسە جىلىنا 350 ملن م3 سۋ جۇمسالادى. وسىعان بايلانىستى كۇرىش ەگىسىن قىسقارتۋ قاجەت دەپ سانايمىز. وسى ارقىلى ۇنەمدەلگەن سۋدىڭ ەسەبىنەن ىلعالدى از قاجەت ەتەتىن داقىلداردىڭ 40 مىڭ گەكتارىن سۋارۋ مۇمكىندىگى پايدا بولار ەدى»، دەدى مينيستر.

جامبىل وبلىسىندا 2020 جىلى سۋ كولەمى ورتاشا كوپجىلدىق دەرەكتەردەن 15-20%-عا تومەن بولدى. ترانسشەكارالىق وزەندەردە سۋ ءبولۋ بويىنشا تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان، وبلىستا ۆەگە­تاتسيالىق كەزەڭ تۇراقتى ءوتتى. بولجان­عانداي سۋدىڭ ازايۋ تسيكلىن ەسكەرە وتىرىپ، بىر­تىندەپ ىلعالدى از قاجەت ەتەتىن داقىلدارعا كوشۋ جانە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن بەلسەندى ەنگىزۋ كەرەك.

تۇركىستان وبلىسىندا سىرداريا وزەنىنىڭ اعىنى 2020 جىلى 15%-عا جانە ونىڭ نەگىزگى رەسۋرسى بولىپ تابىلاتىن توقتوعۇل سۋقويماسىنىڭ (قىرعىزستان) كولەمى 2019 جىلعا قاراعاندا 2 ملرد م3 از بولدى. وسىعان قاراماستان، سۋارمالى سۋدى جەتكىلىكسىز بەرۋ فاكتىلەرى تىركەلگەن جوق. ماقتاارال اۋدانىندا 4 مىڭ گەكتار جەردە كۇرىش وسىرىلگەن. ەگەر دە وسىنى قىسقارتقان جاعدايدا، 158 ملن م3 سۋ ۇنەمدەلەدى. ۇنەمدەلگەن سۋدىڭ ەسەبىنەن 13 مىڭ گەكتار ىلعالدى از قاجەت ەتەتىن داقىلداردى سۋارۋعا بولادى.

قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋدانى 251 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. بۇل ەلدىڭ جالپى سۋارمالى الاڭىنىڭ 16%-ى بولادى. وسىلاي بولا تۇرا، وبلىس جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا پايدالانىلعان اعىن سۋدىڭ 43%-ىن نەمەسە 4 كم3 سۋدى قولداندى. جالپى وبلىس بويىنشا اعىن سۋعا قاتىستى وتە كۇردەلى جاعداي بايقالدى. «سونىمەن قاتار كۇرىش ەگىستىگىنىڭ اۋدانى 90 مىڭ گەكتار قۇراعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ال اگروونەركاسىپ كەشە­نىن دامىتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس ەگىس الاڭى 75 مىڭ گەكتاردان اسپاۋى ءتيىس. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 2025 جىلعا قاراي سۋارمالى جەر كولەمىن 2،2 ملن گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن قويعا­نى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2030 جىلعا دەيىن سۋارمالى جەر كولەمىن 3 ملن گەك­تارعا دەيىن جەتكىزۋدى تاپسىردى»، دەدى ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى.

مينيسترلىكتىڭ ەسەبىنە سايكەس، سۋ تۇتى­نۋدىڭ اعىمداعى ءۇردىسى ساقتالسا، بولجامدى تاپشىلىق 2030 جىلعا قاراي 11،7 كم3 قۇراۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى قازىردىڭ وزىندە سۋ تۇتىنۋدى قىسقارتۋ بويىنشا شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بىرىنشىدەن، سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا كۇرىش ەگىسىن 29 مىڭ گەكتارعا، اتاپ ايتقاندا، قىزىلوردا، الماتى جانە تۇركىستان وبلىستارىندا ازايتۋ قاجەت. بۇل 1 كم3 سۋدى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشى – كەمىندە 750 مىڭ گەكتار الاڭدا سۋارۋدىڭ سۋ ۇنەمدەۋشى تەحنولوگيا­لارىن ەنگىزۋدى جالعاستىرۋ كەرەك. بۇل ورتاشا العاندا 30%-عا دەيىن نەمەسە 2،2 كم3 سۋدى ۇنەمدەۋگە جول اشادى. ءۇشىنشى – ۇزىندىعى 6 مىڭ شاقىرىم سۋارۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ جانە 119 نەگىزگى ماگيسترالدىق كانالداردا تسيفرلاندىرۋدى جاپپاي ەنگىزۋ ەسەبىنەن جىلىنا 2 كم3 سۋ ۇنەمدەلەدى. وسى قاجەتتىلىكتەرگە الداعى 5 جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جانە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنان 192 ملرد تەڭگە جۇمسالاتىن بولادى. ءتورتىنشى، 10 جىل ىشىندە 3،6 كم3 كولەمىندە سۋ جيناقتاۋ ءۇشىن 39 جاڭا سۋ قويماسى سالىنادى. ول 70 ەلدى مەكەن جانە 137 مىڭ ادام ءۇشىن سۋ تاسقىنى قۇبىلىستارىنىڭ قاۋپىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 394 مىڭ گەكتار جاڭا سۋارمالى جەر يگەرىلىپ، ول سۋ كوزىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. وسىلايشا اۋىل شارۋاشىلىعىندا 129 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلادى.

مينيستر تۇركىستان وبلىسى ماقتاارال اۋدانىندا بيىل «ك-19» ماگيسترالدى كانالى تسيفرلاندىرىلعانىن ايتتى. العاشقى قاناتقاقتى جوبا ءساتتى جۇزەگە استى. كانالدى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى سۋدىڭ 45%-نا دەيىن ارتىق شىعىندالاتىنى انىق­تالدى. الىنعان تاجىريبەنى ەسكەرە وتى­رىپ، تاياۋداعى 5 جىل ىشىندە ەلدىڭ بار­لىق نەگىزگى كانالدارى تسيفرلاناتىن بولادى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى س.وماروۆ اتاپ وتكەندەي، 2020 جىلى سۋارمالى جەرلەردەگى ەگىس الاڭى 1،4 ملن گەكتاردى قۇرادى. ونىڭ 1،1 ملن گەكتاردان استامى نەمەسە 79%-ى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن جەر بەتىمەن سۋارۋ تاسىلىمەن سۋارىلادى. 104 مىڭ گەكتارى، نەگىزىنەن كۇرىش القاپتارى جاپپاي سۋ جايۋ ادىسىمەن سۋارىلادى، ال ەگىس الاڭىنىڭ 200 مىڭ گەكتارى نەمەسە 13،5%-ىنا عانا زاماناۋي تامشىلاتىپ نەمەسە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسى پايدالانىلادى.

ستاتيستيكا دەرەكتەرى بويىنشا سۋارمالى جەرلەردەگى نەگىزگى ۇلەس بيداي مەن ارپا سياقتى داقىلدارعا، سونداي-اق ماقتا مەن كۇرىش سياقتى مونوداقىلدارعا تيەسىلى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ اراسىندا جاسالعان مەموراندۋمدار شەڭبەرىندە سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلدار مەن مونوداقىلداردىڭ ۇلەسىن ازايتۋ، سونداي-اق رەنتابەلدىلىگى جو­عارى بالاما داقىلداردىڭ (كوكونىس-باقشا، ازىقتىق، مايلى داقىلدار) الاڭ­دارىن ۇلعايتۋ ارقىلى اۋىل شارۋا­شىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس الاڭ­دارىن ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلۋدە. مينيستر حابارلاعانداي، اعىمداعى جىلى ماقتا ءوسىرۋ الاڭى 126 مىڭ گەكتاردى قۇرادى، بۇل 2017 جىل­عى دەڭگەيدەن 8،6 مىڭ گەكتارعا از. كۇرىش الاڭى بويىنشا بولماشى تومەن­دەۋ بايقالادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، مە­موراندۋمداردىڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەت­كىزىلمەۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى مەمو­ران­دۋم­نىڭ ۇسىنىمدىق سيپاتقا يە ەكەندى­گىندە، مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ قۇجاتتارىنا جاتپايتىنىندا.

 

سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ – ماڭىزدى مىندەت

ماسەلەنى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين قورىتىندىلادى. پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي، قازاقستاندا سۋ تۇتى­نۋدىڭ 65%-ى اۋىل شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى. ەلىمىزدىڭ جەرۇستى سۋلارىنىڭ جارتى­سىنا جۋىعى (44،9 كم³) كورشىلەس ەلدەر – قحر، رف، وزبەكستان، قىرعىزستان اۋماعىنان كەلەدى. ترانسشەكارالىق وزەندەردى پايدالانۋ بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەر اياسىندا رەتتەلگەن.

بيىلعى جەلتوقسان ايىندا ورال جانە ەرتىس ترانسشەكارالىق وزەندەرى باس­سەين­دەرىنىڭ ەكوجۇيەلەرىن ساقتاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ جونىندە قازاقستان-رەسەي ىن­تىماقتاستىعى باعدارلامالارى قابىل­داندى. باعدارلامالاردا سۋ الماسۋدى جاقسارتۋ ءۇشىن سۋ جىبەرۋ قۇرىلىستارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ شارالارى دا كوزدەلگەن. سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىنىڭ جوباسى ازىرلەندى، ول سۋ ين­فراقۇرىلىمىن سالۋدى، جاڭعىرتۋدى جانە جەتىلدىرۋدى، سۋارۋدىڭ سۋ ۇنەمدەۋ تەح­­نو­­لوگيالارىن ەنگىزۋدى، سۋدى ەسەپكە الۋ مەن سۋ ءبولۋدى تسيفرلاندىرۋدى كوز­دەيدى.

اتالعان ءىس-شارالاردى وتكىزۋ سۋ شىعىنىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «اگروونەركاسىپتىك سەكتوردى ساپالى ءارى كەپىلدەندىرىلگەن سۋ كولەمىمەن قامتاماسىز ەتۋ ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى»، دەدى ا.مامين. ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق نەگىزگى نىساندارىنا تۇركىستان وبلىسىنىڭ ماقتاارال اۋدانىنداعى ك-19 ماگيسترالدىق ارناسىن تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى تاراتۋ قاجەت ەكەنىن، قىزىلوردا، الماتى جانە تۇركىستان وبلىستارىندا ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىل – كۇرىش جوسپاردان ارتىق ەگىلگەنىن ايتتى. «بۇعان جۇمسالعان ەلەۋلى سۋ كولەمىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيىمدىرەك داقىلداردى – كوكونىستەر، جەمىس-جيدەكتەر، راپس، سويا وسىرۋگە جۇمساۋعا بولار ەدى. سوندىقتان اكىمدىكتەر بەكىتىلگەن ەگىس جوسپارىن قاتاڭ ۇستانۋى ءتيىس»، دەدى ا.مامين.

ۇكىمەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى، ەكولوگيا، ساۋدا مينيسترلىكتەرىنە ىشكى قاجەتتىلىكتەر مەن ەگىس القاپتارىنىڭ قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا العا قويىلعان مىندەتتەردى ەسكەرە وتى­رىپ، ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىل­دار ەگىسىن اۋىستىرۋ ماسەلەسىن اكىمدەر­مەن پىسىقتاۋدى تاپسىردى. اتالعان جۇمىستىڭ ناتيجەلەرى اوك-ءتى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ازىرلەۋ كەزىندە ەسكەرىلۋى ءتيىس.

ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، ترانسشەكارالىق وزەندەردى ءوزارا ءتيىمدى پايدالانۋدى قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا شەكارالاس مەملە­كەتتەردىڭ سالالىق ۆەدومستۆولارىمەن جۇمىستى كۇشەيتۋ مىندەتتەلدى. ەكولو­گيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىكتەرىنە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، سۋ شارۋا­شىلىعى نىساندارىن سالۋ مەن رەكونسترۋك­تسيالاۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ، سونداي-اق سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى مەن سۋدى ەسەپتەۋدىڭ تسيفرلى جۇيەلەرىن ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىستى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ تاپسىرىلدى.

 

زاڭ جوبالارىنىڭ ساپاسىنا مينيسترلەر جاۋاپتى

سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇكىمەتتىڭ زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ 2020 جىلعا ارنالعان جوسپارىنىڭ ورىندالۋ بارىسى جانە 2021 جىلعا ارنالعان جوسپار جوباسى قارالدى. بۇل جايىندا ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ بايانداما جاساپ، ۇكىمەتتىڭ 2020 جىلعا ارنالعان زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ جوسپارى تولىق ورىندالعانىن – 22 زاڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن حابارلادى.

2021 جىلعا ارنالعان جوسپار 25 زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى كوزدەيدى، ونىڭ ىشىندە 6 زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىنان تۋىندايدى. بۇل سايلاۋ، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جانە بيرجالىق ساۋدانى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭ جوبالارى. 2021 جىلدىڭ جوسپارىنا گەودەزيا، بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك، اسكەري پوليتسيا جانە قوعامدىق باقىلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 4 جاڭا زاڭ جوباسى ەنگىزىلدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ تاپسىرماسى بويىن­شا ۇكىمەت رەگلامەنتىنە ازىرلەۋشى ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ مەن ۇسىنۋدىڭ ساپاسى، ۋاقىتىندا بەرىلۋى ءۇشىن دەربەس جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.

«مينيسترلەر زاڭ جوبالارىنىڭ ساپالى دايىندالۋىن جانە ونىڭ ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۋاقتىلى ۇسىنىلۋىن قاتاڭ باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت»، دەدى ا.مامين ماسەلەنى تۇيىندەي كەلە.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

جىراۋلىق ونەردىڭ جاناشىرلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 21:56

Big Tech كومپانيالارىنىڭ قارجىلىق ماسەلەسى

باعدارلامالار • بۇگىن، 21:30

ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى

رۋحانيات • بۇگىن، 18:30

بالقاشتا قار جاۋىپ جاتىر

اۋا رايى • بۇگىن، 15:48

توي تويلاۋ تىيىلماي تۇر

قوعام • بۇگىن، 10:45

ۇقساس جاڭالىقتار