كەيىنگى ونجىلدىقتاردا جوو ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەۆوليۋتسياسىندا بەرىلگەن بيۋدجەت كولەمىندە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ماكسيمالدى اۋقىمىن جۇزەگە اسىرۋمەن سيپاتتالاتىن «تيىمدىلىك» ماسەلەسىنە باسىم ءمان بەرىلىپ كەلەدى. بۇل ديسكۋرس اسىرەسە مەملەكەتتىك بيۋدجەت تەز قىسقارىپ, سايكەسىنشە, مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا كۇرت تومەندەگەندىكتەن, ءبىلىم بەرۋ سياقتى سالالار زارداپ شەگىپ جاتقان ساتتە قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ جاتىر. دەسە دە, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قىزمەتىنە ءۇمىت ارتىپ كەلە جاتقان ازاماتتار سانى ءوسىپ كەلەدى (Hazelkorn, 2015). قوعام جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءوز ستۋدەنتتەرىن – بولاشاق الەمنىڭ كورنەكتى ازاماتتارىن – نەعۇرلىم كۇردەلى داعدىلارعا: زەرتتەۋ مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ءوزارا بايلانىسىنا, يننوۆاتسيالاردىڭ ۇزدىكسىز تسيكلىنا جانە اكادەميالىق ورتادا سىرتتان قىزىعۋشىلىق تانىتقان تاراپتاردىڭ ءبىلىم بەرۋىنە باۋلىپ, مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك دەپ سانايدى. قازىر “از شىعىن شىعارىپ, كوپ جۇمىس جاساۋ” مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ بار قىزمەتىن ونىڭ ىشىندە قارجىلاندىرۋ قىزمەتى مەن جوعارى وقۋ ورىندارى مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتىن سيپاتتايتىن تالاپ سانالادى (Tommaso Agasisti, 2017).
الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ جانە ساپالى ءبىلىم كوزىنىڭ بولماۋىنىڭ ماڭىزدى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى, مەنىڭشە, وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىنىڭ (بۇدان ءارى – وپق) جانە ستۋدەنتتەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋىنا قاتىسپاۋى. كوپتەگەن ەلدەردە ۋنيۆەرسيتەتتەردە ستاندارتتالۋ مەن مەنەدجەرلىك باسقارۋدىڭ كوبەيۋىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىق تۋىنداپ وتىر. “بۇل تۇرعىدا باسقارۋدىڭ نەوليبەرالدى مودەلى كورپوراتيۆتى ۋنيۆەرسيتەتتەر قۇرعاندارى ءۇشىن سىنعا ۇشىرادى. مۇندا بيلىك وقىتۋشىلار مەن ءبىلىم الۋشىلاردان مەنەدجەرلەرگە بەرىلەدى, ال بار بولىپ جاتقان جايتتاردىڭ ەكونوميكالىق نەگىزى وسىندا جاتىر. ادەتتەگى تابىس پەن تازا پايدا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ پەداگوگيكالىق, عىلىمي, ينتەللەكتۋالدىق ماسەلەلەرىن كولەڭكەلەپ وتىرادى” (Maggie Berg & Barbara Seeber, 2016). مۇنداي باسقارۋ مودەلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ مەملەكەتتەگى جانە قوعامداعى باستى ميسسياسىنىڭ بۇرمالانۋىنا اكەپ سوقتىرادى, ۋنيۆەرسيتەت ازاماتتىق پوزيتسيا, ءبىلىم, بىلىك, عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق قابىلەت الاتىن جەر ەمەس, اقشا تابۋ ورتاسىنا اينالادى.
ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ نەگىزگى ءمانى ۇلى حارتيادا تۇجىرىمدالعان – “ۋنيۆەرسيتەت – اۆتونومدى, قوعامنىڭ “جۇرەگىندە” وزىنشە ۇيىمداستىرىلعان ينستيتۋت. ول مادەنيەتتى عىلىمي زەرتتەۋلەر جانە ءبىلىم بەرۋ ارقىلى وندىرەدى, باعا بەرەدى, كوبەيتەدى جانە تاراتادى. قورشاعان الەمنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ونىڭ زەرتتەۋلەرى مەن ءبىلىم بەرۋ پروتسەسى ساياسي جانە ەكونوميكالىق كۇشتەن مورالدىق جانە ينتەللەكتۋالدىق تۇرعىدا تاۋەلسىز بولۋى ءتيىس”.
مادەني, تاريحي, قوعامدىق دامۋداعى ەرەكشەلىكتەردى جانە ت.ب جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, “Charta Magna Universitatum” انىقتاماسىن تولىق قابىلداۋ كەرەك دەپ سانامايمىن. بىراق اۆتونوميا جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ بويىنشا كەي ارەكەتتەردى قازىردەن جۇزەگە اسىرۋعا بولادى دەپ ويلايمىن: بۇل وپق مەن ستۋدەنتتەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتى باسقارۋدا قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن زاڭدى تۇردە بەكىتۋگە, سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ وڭتايلى قۇرىلىمىن انىقتاۋعا قاتىستى. ءسوز كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعام – ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق فورماسى بار ۋنيۆەرسيتەتتەر تۋرال بولىپ وتىر, جانە مۇنداي ۋنيۆەرسيتەتتەر ءوز قىزمەتىندە قانداي قۇجاتتاردى – “اكتسيونەرلىك قوعامدار تۋرالى” زاڭدى ما الدە “كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار تۋرالى” زاڭدى باسشىلىققا الۋى كەرەك پە دەگەن ماسەلە دە بار. بۇل زاڭداردا بىرقاتار قايشىلىقتار بولعاندىقتان, اكادەميالىق ورتادان الىس, اكادەميالىق قوعامداردى باسقارۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسەپكە المايتىن اكادەميالىق ەركىندىك پەن دەموكراتيالىق ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا باعىتتالعان ۋنيۆەرسيتەتتەردى ۇيىمداستىرۋ مەن باسقارۋدا ناقتى قادامداردى انىقتاپ الۋ قاجەت.
ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن كۇشەيتۋدى ۋنيۆەرسيتەت تۋرالى زاڭ ارقىلى (نەمەسە جوعارى ءبىلىم بەرۋ تۋرالى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ ارقىلى) جۇزەگە اسىرعان ءجون. بىراق كەيبىر وڭتايلاندىرۋ شارالارىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىن قۇرۋ ەرەجەلەرىن وزگەرتىپ, ونىڭ قۇرامىنا وپق مەن ءبىلىم الۋشىلاردى قوسىپ جانە اكادەميالىق دەربەستىكتىڭ مىندەتتى قۇرالى رەتىندە قۇقىقتىق اكتىگە “ۋنيۆەرسيتەت سەناتىن” ەنگىزۋ قۇرىلىمىن قوسۋ ارقىلى ورىنداۋعا بولادى.
تەك جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر, ۋنيۆەرسيتەتتەردى باسقارۋدىڭ مەيلىنشە دەموكراتيالىق ەرەجەلەرىن ەنگىزۋ, ءوزىن-ءوزى باسقارۋ مەن اكادەميالىق ەركىندىكتى زاڭدى تۇردە بەكىتۋ, ءبىلىم الۋشىلاردى باسقارۋ ماسەلەلەرىنە تارتۋ ەل پرەزيدەنتى قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
پروف. داينيۋس پاۆالكيس
استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ليتۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى (2012-2015), ەۋرووداق ەلدەرى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ توراعاسى (2013).
