ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنداعى تاپسىرماسىنا بايلانىستى جوعارى وقۋ ورىندارىن تەكسەرۋ ءجۇرىپ جاتقانىن, ناقتى وسىنشاما جوعارى وقۋ ورنى جابىلۋ كەرەك دەگەن مەجەنىڭ جوق ەكەنىن, باستى تالاپ – ساپالى ءبىلىم ەكەنى, سول ۇدەدەن شىققاندارى قالادى, قالعانى قىسقارادى دەگەن ءسوزىن اقپارات قۇرالدارى تاراتقان بولاتىن. ەندى, سول ساپانى قالاي قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگى جونىندە ءسوز قوزعاماقپىز.
جوعارى ءبىلىم ساپاسى ەلىمىزدىڭ دامۋ ستراتەگياسىنداعى باسىمدىق بەرىلگەن باعىت ەكەنى بەلگىلى. ادامي كاپيتالدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى الەمنىڭ وزىق وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن ءرولى ەرەكشە. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبارى ساپالى ماماندار دايارلاۋدا دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە سياقتى.
ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ پايىزىنىڭ تومەندىگى, ساپالى ءبىلىم بەرمەيتىن, تەك ديپلوم بەرۋمەن شەكتەلەتىن جوعارى وقۋ ورىندارىن قىسقارتۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى تاپسىرما جۇكتەگەنى – مەملەكەتتىك ماڭىزى مول ماسەلە ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. ەندەشە, مەملەكەت باسشىسى كورسەتكەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋدا ءبىرىنشى بولىپ قولعا الىنۋى ءتيىس ءىس-شارالار قاتارىندا ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى, ونىڭ جۇمىس بەرۋشىلەردى قاناعاتتاندىرۋى بولۋى كەرەك.
سوڭعى كەزدە تاپسىرمانى ورىنداۋ اياسىندا 2-3 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جابىلعانى جانە بىرنەشە جوعارى وقۋ ورىنىنداعى 25 ماماندىقتىڭ ليتسەنزيالارى توقتاتىلعانى اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان بولاتىن. الايدا ليتسەنزياسى توقتاتىلدى دەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەر مينيسترلىكتىڭ شەشىمىمەن كەلىسپەي, سوتقا جۇگىنۋدە. ياعني سوت پروتسەستەرى جالعاسۋدا.
ليتسەنزيا دەمەكشى, مينيسترلىكتىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جوعارى ءبىلىم بەرۋ قۇقىعىن بەرەتىن باس ليتسەنزياسىنىڭ كۇشىن توقتاتۋى تۋرالى تۇپكىلىكتى شەشىمى كوپشىلىك تاراپىنان تۇسىنبەۋشىلىك تۋدىرۋدا. مىسال رەتىندە, كەڭەس وداعى كەزىندەگى قازاقستانداعى تەمىر جول سالاسى ماماندارىن دايارلايتىن جالعىز ينستيتۋت – بۇگىنگى قازاق كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا اكادەمياسىن باس ليتسەنزيادان ايىرۋدى ايرىقشا جاعداي تۇرىندە قابىلداۋعا بولادى. جارتى عاسىرلىق تاريحى بار, تەمىر جولدىڭ مىقتى ماماندارىن دايارلاعان, ورتالىق ازياداعى بەلگىلى جوعارى وقۋ ورنى اتالعان, مامانداندىرىلعان ماتەريالدىق بازاسى بار وزگە اكادەميانى ەلىمىزدەن تابۋ قيىن. سوندا, جابىلعان اكادەميا ستۋدەنتتەرى ەلىمىزدىڭ قانداي مامانداندىرىلعان جوعارى وقۋ ورنىنا اۋىسا الادى دەگەن سۇراقتار اتا-انالاردى مازالاۋدا.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باس ليتسەنزياسىن توقتاتپاي, جۇمىس بەرۋشىلەردى بىلىكتىلىگى قاناعاتتاندىرمايتىن مامانداقتاردىڭ ليتسەنزياسىنىڭ كۇشىن جويۋدان باستاعانى ءجون بولار ەدى دەپ ەسەپتەيمىز. 50-60 ماماندىقتىڭ ىشىندەگى تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن 5-6 ماماندىق ءۇشىن جالپى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ليتسەنزياسىن الىپ قويۋى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنەن شىقپاي وتىرعانى دا راس.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ورداباەۆتىڭ: ء«بىلىم باعدارلامالارىنىڭ 32%-ى عانا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كوڭىلىنەن شىعادى, 15,6%-ى ىسكە جارامسىز, قالعان 52%-ى كۇردەلى وزگەرتۋدى قاجەت ەتەدى. 29 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ 80%-ى وزەكتى ەمەس... 45%-ندا قوعاممەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ, كوماندامەن جۇمىس ىستەۋ, ءوز ويىن اشىق جەتكىزۋ, سىني ويلاۋ قابىلەتى سياقتى ەڭبەك داعدىلارى جوق», دەگەن پىكىرى ءبىلىم باعدارلامالارىنا دەگەن تالاپتى كۇشەيتۋ كەرەك دەگەنىمىزگە دالەل ەكەنىن ايتقان ابزال.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, جوعارى وقۋ ورىندارى ليگاسىن قۇرۋ بويىنشا كريتەريلەردى انىقتاعاندا, ينستيتۋتسيونالدى ەمەس ماماندىقتار بويىنشا ايقىندالۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوزى 50-60 ماماندىق بويىنشا, الەمدىك دەڭگەيدە ساپالى ءبىلىم بەرەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگىسىنە ەنۋى وتە كۇردەلى ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. كەڭەستىك كەزەڭدە «نارحوز» ينستيتۋتى دەسەك – ەكونوميستەر, «كازگۋ» دەسەك – زاڭگەرلەر مەن جۋرناليستەر, «كازپي» دەسەك – پەداگوگ ماماندىقتارىنىڭ ۇستاحاناسى ەكەندىگى ايتپاسا دا, جۇرتشىلىق جوعارى باعالايتىن. قازىرگى كەزدە, قانداي ۋنيۆەرسيتەت قايسى ماماندىققا مامانداندىرىلعانىن ايتۋ وتە قيىن. بارلىق ۋنيۆەرسيتەت جوعارىدا ايتقانىمىزداي – «امبەباپ», ياعني ماماندىقتار ساپاسى ەمەس, سانى كورسەتكىشكە اينالىپ كەتكەن سياقتى. سوندىقتان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جوعارى ءبىلىم جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارۋ بارىسىندا, قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىن وڭتايلاندىرۋ باعدارلاماسىنا سايكەس, مينيستر جانسەيىت تۇيمەباەۆ باسشى, ءبىز قوسشى بولىپ 35 جوعارى وقۋ ورنى مەن 82 فيليالدى قىسقارتۋعا قول جەتكىزگەنىمىزدى ايتا كەتسەك ارتىق بولماس.
پرەزيدەنتتىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىن ليگاعا ءبولۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جوو-نى ليگاعا ءبولۋ بويىنشا 4 ساناتتى جاريالاعانىن قازاقپارات اگەنتتىگى جۇرتشىلىققا جەتكىزدى. مۇنداعى ءبىرىنشى سانات – حالىقارالىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى جوو-لار. ولارعا قويىلاتىن باستى كريتەري عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ جوعارى دەڭگەيى بولادى. ياعني عىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ءۇن قوساتىن جانە مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەس ەل ەكونوميكاسىنا ىقپال ەتەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر. مۇنداي جوو-لار 100% اكادەميالىق دەربەستىككە يە بولادى. ولاردى مەملەكەتتىك باقىلاۋدان بوساتۋ دا تەكسەرۋگە الاڭداماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تولىق سەنىم پرەزۋمپتسياسى بولاتىنىن ايتقان ءمينيستردىڭ جوسپارىن جاريا ەتتى.
ەكىنشى ساناتتا – ۇلتتىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى جوعارى وقۋ ورىندارى بولماق. ولارعا دا ءبىرىنشى ساناتتاعى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىردەي اكادەميالىق ەركىندىك بەرىلەدى جانە تەكسەرۋلەردەن بوساتىلادى. ءۇشىنشى ساناتقا كەلسەك, بارلىق وڭىرلىك جوو-لار رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە باسەكەلەسە المايدى, الايدا ولار وڭىرلەردە قالعان ستۋدەنتتەرگە جاقسى ءبىلىم دەڭگەيىن بەرەدى جانە «وزدەرىنىڭ» ءبىلىم الۋشىلارىنا قاراي باعدارلانادى. وڭىرلىك نەمەسە سالالىق جوعارى وقۋ ورىندارى ء(ۇشىنشى سانات) اكادەميالىق ەركىندىكتىڭ ۇلكەن كولەمىن يەلەنەدى. بۇل جوو-لار تاۋەكەلدەردى باعالاۋ جۇيەسى بويىنشا عانا تەكسەرىلەتىنى جانە اتالعان ءۇش ساناتقا كىرمەيتىن وزگە وقۋ ورىندارى ءتورتىنشى ساناتقا توپتاستىرىلىپ, ولار تولىق كولەمدە تۇراقتى مەملەكەتتىك باقىلاۋعا الىناتىنى, ولار ءۇشىن وسى جوو-لارعا دەگەن سەنىم مەن ساپانىڭ تومەن دەڭگەيىنە بايلانىستى كوپتەگەن تالاپتار مەن نورمالار قولدانىلاتىنى ايتىلدى. سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىن 4 ساناتقا سارالاۋدىڭ نەگىزىندە جوو-لاردىڭ ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا باسەكەلەستىك جاتقانىن جەتكىزدى. ال ءبىزدىڭ ويىمىزشا, جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبولۋ ماسەلەسىن ەلىمىزدە مامانداندىرىلعان ۋنيۆەرسيتەتتەر قۇرۋدان باستاۋ كەرەك. ويتكەنى ماماندىقتار اراسىنداعى باسەكەلەستىك قانا جوعارى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ توتە جولى.
ماماندىقتار باسەكەلەستىگى نەگىزىندە رەيتينگىسى ەڭ جوعارى وقۋ ورنى مامانداندىرىلعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كوشىن باستاپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن باق تالاستىرا الاتىنىنا سەنىمىمىز مول.
رەيتينگى دەمەكشى, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ايقىنداعان, «اتامەكەن» پالاتاسىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان رەيتينگى انىقتاۋ ىسىنە «جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعى» قوعامدىق ۇيىمىن دا جۇمىلدىرساق, جۇمىستىڭ جەمىستى بولارى كۇمان تۋدىرمايدى. ويتكەنى ەلىمىزدەگى قايسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن بۇل قاۋىمداستىق وتە جاقسى بىلەدى. «اتامەكەن» جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ پىكىرىن جيناقتاپ, تالداۋ جۇرگىزسە, ال «جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعى» بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەستىگىن ايقىنداۋدا قوسار ۇلەسى مول بولار ەدى.
سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىن تەكسەرگەندە, ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تاۋەلسىز اگەنتتىك پەن اككرە-
ديتتەۋ جانە رەيتينگتىڭ تاۋەلسىز اگەنتتىكتەرىنەن جوعارى باعا العان ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ دە جابىلۋى جاعىمسىز پىكىرلەر قالىپتاستىرۋدا. 2011 جىلى ۇلتتىق ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان, ەلىمىزدە عانا ەمەس, ءبىلىم ساپاسىن كەپىلدەندىرۋ بويىنشا اگەنتتىكتەردىڭ ەۋروپالىق رەەسترىنە تىركەلگەن, سونداي-اق كورشى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق رەەسترىنە اككرەديتتەۋ ورگانى رەتىندە قوسىلعان قازاقستاندىق رەيتينگ ۇيىمدارىنىڭ ۇيعارىمى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان ەسەپكە الىنباي ما دەگەن سۇراقتار تۋىنداۋدا. بۇل دا ويلاستىراتىن ماسەلە. مەملەكەتتىك باقىلاۋدان قوعامدىق اككرەديتتەۋ جۇيەسىنە جول تارتقان جوعارى ءبىلىم ساپاسىن ايقىنداۋدا قوعامنىڭ ءۇنى ەرەكشە ەستىلۋ كەرەگىن ەستەن شىعارماعان ابزال. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتى جوو-دى تەكسەرگەندە, ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىقتارى بەرگەن ماماندىق سەرتيفيكاتتارىنا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋ كەرەك.
جوعارى ءبىلىم ساپاسىن قالاي كوتەرەمىز دەسەك, شەتەلدىك تاجىريبەگە ءمان بەرۋىمىز كەرەك. الەمدىك پراكتيكادا جوعارى ءبىلىم جونىندەگى ديپلوم ستۋدەنتتىڭ ماماندىق بويىنشا وقۋ باعدارلامالارىن مەڭگەرگەنىن مەڭزەيدى. ال ماماندىققا سايكەس نەمەسە سايكەس ەمەستىگىن بىلىكتىلىك كوميسسياسى ايقىندايدى. مىسالى, ءبىتىرۋشى بانك جۇيەسى ماماندىعىن ءتامامدايتىن بولسا, ءارتۇرلى بانك قىزمەتكەرلەرى, بانك جۇمىسىن رەتتەيتىن اگەنتتىك وكىلدەرى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارىنان قۇرالعان بىلىكتىلىك كوميسسياسى ونىڭ بانك ءىسى مامانى دەگەن قورىتىندى شىعارىپ, بىلىكتىلىك سەرتيفيكاتىن بەرەدى. جۇمىس بەرۋشىلەر ديپلومعا ەمەس, سەرتيفيكاتتاعى بىلىكتىلىك قورىتىندىسىنا سايكەس قىزمەتكە قابىلدايدى.
ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنە بىلىكتىلىك سەرتيفيكاتتارى ەنگىزىلىپ, ستۋدەنتتەرگە مامانداندىرىلعان جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاڭارتىلعان, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتەتىن وقۋ باعدارلامالارى نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ تالاپ ەتىلسە, جوعارى ءبىلىم ساپاسى قامتاماسىز ەتىلەرى ءسوزسىز.
كارىمبەك قۇرماناليەۆ,
ۇعا اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى
