بيىل جىل باسىندا وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا سۋبسيديا جانە بيۋدجەتتىك نەسيە تۇرىندە 38,4 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ەگىن شارۋاشىلىعىنا 13,8 ملرد تەڭگە, مال شارۋاشىلىعىنا 6,9 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, وزگە باعىتتاردى دامىتۋعا 17,7 ملرد تەڭگە تيگەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىنا مەملەكەت وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 5,4 ملرد تەڭگە كوپ قارجى ءبولىپ وتىر.
ماسەلەن, شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن وتكىزۋگە جالپى سوماسى 29,4 ملرد تەڭگە نەسيە قاراجاتىن العان. ونىڭ 22,6 ملرد تەڭگەسى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» ارقىلى بەرىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ارقىلى 6,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى. اكتسيونەرلىك قوعاممەن كەلىسىم-شارتقا وتىرعان شارۋاشىلىقتار بۇگىنگە دەيىن وزدەرىنە جۇكتەلگەن استىق تاپسىرۋ مىندەتتەمەلەرىنىڭ 46%-ىن ورىندادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس ودان ءارى جالعاسىپ جاتىر.
بيىل وبلىستا 4 ملن 51 مىڭ گەكتار القاپقا ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار سەبىلدى. ونىڭ ىشىندە 3 ملن 438 مىڭ گەكتارعا بيداي, 640,5 مىڭ گەكتارعا مايلى داقىلدار ەگىلدى. جىل وتكەن سايىن استىقتى وڭىردە مايلى داقىلدار القابىنىڭ كولەمى ۇلعايىپ كەلەدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, جەردى ءارتاراپتاندىرۋ ساياساتىنىڭ ءتيىمدى جۇرگىزىلۋى ناتيجەسىندە ءبىر جىل ىشىندە مايلى داقىلدار القابىنىڭ ۇلەسى 130,4 مىڭ گەكتارعا ارتىپ وتىر.
– بيىل وبلىس شارۋاشىلىقتارى ارامشوپكە قارسى 3,5 ملن گەكتار, باسقا دا زيانكەس وسىمدىكتەرگە قارسى 976 مىڭ گەكتار القاپتى وڭدەدى. سونداي-اق 3,2 ملرد تەڭگەگە 30,8 مىڭ توننا جوعارى ەليتالىق رەپرودۋكتسيالى تۇقىم ساتىپ الىندى. كوكتەمگى ءدان ءسىڭىرۋ جۇمىستارىنا 23,6 مىڭ توننا ەليتالى تۇقىم پايدالانىلدى. ياعني سورت جاڭارتۋ كورسەتكىشى 4,5%-عا دەيىن ۇلعايدى. ۇستىمىزدەگى جىلى 6,1 مىڭ توننا «توبولسك», «ۋرالوسيبيرسكايا», «سودىرجانكا» ءتارىزدى رەسەيلىك جانە «ليكامەرو», «تريزو» سياقتى باتىس ەۋروپالىق سەلەكتسيانىڭ ەليتالىق تۇقىمدارى ساتىپ الىندى. بيىل رەسەيلىك تۇقىمداردىڭ ونىمدىلىگى ءار گەكتارىنا 19-دان 38 تسەنتنەرگە دەيىن, ەۋروپالىق سورتتاردىكى 20-دان 27 تسەنتنەرگە دەيىن ارتتى. وتاندىق سورتتاردىڭ ىشىندە «اينا» سورتى جوعارى ءونىم بەردى. مۇنى التىنسارين اۋدانىندا ءار گەكتار القاپتان 39,5 تسەنتنەر ءونىم العان «ايدالا» جشس دالەلدەپ وتىر. ال قاراسۋ اۋدانىنىڭ «تالاح» شارۋا قوجالىعىندا «ليۋباۆا 5» سورتىنىڭ ونىمدىلىگى گەكتارىنا 38 تسەنتنەرگە دەيىن جەتتى, – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عاۋەز نۇرمۇحامەتوۆ.
جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتار تەحنيكالىق پاركتى جاڭارتۋ بارىسىندا دا مەملەكەت قولداۋىنا ارقا سۇيەپ كەلەدى. اسىرەسە, ليزينگ بويىنشا بەرىلەتىن تەحنيكانىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىنىڭ 10%-عا سۋبسيديالانۋى ديقانداردىڭ جاڭا تەحنيكاعا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ وتىر. ماسەلەن, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى قايتا جاراقتاندىرۋ ماقساتىندا بيىل العاشقى ون اي ىشىندە 22,1 ملرد تەڭگەگە 1,1 مىڭ تەحنيكا ساتىپ الىندى. دالىرەك ايتقاندا, وبلىس شارۋاشىلىقتارىنىڭ تەحنيكالىق پاركى 227 تراكتور, 238 استىق جينايتىن كومباين, 47 ەگىس كەشەنىمەن تولىقتى. قوستانايدا شىعاتىن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ دا ۇلكەن سۇرانىسقا يە ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سوڭعى ەكى جىلدا جەرگىلىكتى زاۋىتتا 687 «ەسىل» كومباينى, 201 «كيروۆەتس» تراكتورى, 431 «لوۆول» تراكتورى, 841 «متز» قۇراستىرىلدى. ناتيجەسىندە, وبلىستىڭ ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ قارقىنى 2,7 پايىزعا ءوستى.
– ءبىز 6600 گا الاڭدا ەگىن شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وسىرەمىز. ۇجىمدا تۇراقتى نەگىزدە 15-17 جىل بويى 32 ادام جۇمىس ىستەيدى. تەحنيكانى ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرامىز. بيىل «پارتنەر» ەگىس كەشەنى, «ەسىل» استىق جيناۋ كومبايندارى, باسقا دا تەحنيكا تۇرلەرى ساتىپ الىندى. ەندى تىركەمەسى بار كاماز, ك-742 تراكتورى, كومبايندار, سەبۋ اگرەگاتتارى, تىركەمە قۇرالدارىن ساتىپ الۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ماشينا-تراكتور پاركىنىڭ 70%-ىن جاڭارتتىق. شارۋاشىلىقتىڭ ءوزىنىڭ جوندەۋ شەبەرحاناسى, قىرمان شارۋاشىلىعى, اسفالتتالعان الاڭدارى بار 5 مىڭ توننا استىققا ارنالعان قويما بار. اسحانا, جاتاقحانا, مونشا جۇمىس ىستەيدى. ءبىز ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا تۇرىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارىن قولدانامىز, وندا بىزگە تەحنيكا قۇنىنىڭ 25%-ى وتەلەدى. گەربيتسيدتەردى, ەليتالىق تۇقىمداردى ساتىپ الۋ سۋبسيديالانۋى قۋانتادى. بۇل مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي كومەك. سوڭعى ەكى جىلدا بيداي باعاسى ءوسىپ كەلەدى. بۇل تەحنيكالىق پاركتى جاڭارتۋعا جانە مەحانيزاتورلار جالاقىسىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بيىل شارۋالاردىڭ ورتاشا جالاقىسى 120-140 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. قىزمەتكەرلەرگە اقى تولەۋ بويىنشا تاريفتەردى جىل سايىن ارتتىرۋ جاعىنا ءجىتى كوڭىل بولەمىز, – دەيدى ارقالىقتاعى «اسار-1» جشس ديرەكتورى نيكولاي پوسپەلوۆ.
ءداندى داقىلداردان جينالعان ونىمگە, كوپ جاعدايدا, اگروتەحنولوگيالاردىڭ جوعارى دەڭگەيىنىڭ, ەگىس الاڭدارى قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ, سالانى تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا قول جەتىپ وتىر. وڭىردە 250 مىڭ توننا مايلى داقىلدار, 64 مىڭ توننا كارتوپ, 8,4 مىڭ توننا كوكونىس جينالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە وبلىس حالقى ازىق-ت ۇلىكتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىمەن جەتكىلىكتى مولشەردە قامتىلدى.
سوڭعى جىلدارى وڭىردەگى مال شارۋاشىلىعى سالاسى وڭ وزگەرىستەرگە تولى. ءتورت ت ۇلىكتىڭ سانى ءوستى. وندىرىستىك سەكتور نىعايدى. بۇگىندە وبلىس بويىنشا 1359 اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىنى مال وسىرەدى. وتىز ءۇش شارۋاشىلىق ءسۇت وندىرۋمەن اينالىسادى. سونىڭ ونى – ءىرى ءسۇت-تاۋار فەرماسى. ماسەلەن, بيىل فەدوروۆ اۋدانىندا اشىلعان «بۇركىت» جشس-دە كۇنىنە ءجۇز سيىر ساۋىلادى. جىل سوڭىنا دەيىن جىتىقارا اۋدانىنىڭ «شادەنوۆ» شارۋا قوجالىعىندا 80 باسقا ارنالعان تاعى ءبىر ءسۇت-تاۋار فەرماسى اشىلاتىن بولدى. قوستاناي اۋدانىنىڭ «اققۇدىق» جشس-دە ءسۇت-تاۋار فەرماسىن 140 باسقا كەڭەيتۋ جوسپارلانعان. ەتتى باعىتتاعى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن وبلىستا ءبىر مەزگىلدە 26 مىڭ مالعا ارنالعان ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى مامانداندىرىلعان بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ جەلىسى قۇرىلدى.
ارقالىق قالاسىندا بەس مىڭ ءىرى قاراعا ارنالعان ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى ءتورتىنشى بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ جانە 2,5 مىڭ باسقا ارنالعان اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتوردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. نىسان كەلەسى جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى.
ەت وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ, ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا قوستاناي قالاسىندا «بيف ەكسپورت گرۋپپ» جشس جىلىنا 20 مىڭ توننا ەت وڭدەۋ زاۋىتىن سالادى. جوبانىڭ قۇنى 5,7 ملرد تەڭگە. ءوندىرىس ورنى اشىلعاندا 184 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. جاڭا كاسىپورىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل ەت ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى 30% - عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جيىندى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى بيىل اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ جالپى كورسەتكىشتەرى وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىنەن الدەقايدا جوعارى ەكەنىن, الايدا مۇنىمەن توقتاپ قالۋعا بولمايتىنىن, الدا قانداي كۇردەلى جاعدايدا دا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس جاڭا مىندەتتەر كۇتىپ تۇرعانىن ايتتى.
– وسىرىلگەن ءونىمنىڭ كولەمى وبلىستىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق سىرتقى نارىقتارعا وتكىزۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى. وبلىستىڭ مال شارۋاشىلىعى مەن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جانە ىسكە قوسۋ جالعاسۋدا, قوسىلعان قۇنى بار تاۋارلار شىعارۋدى ودان ءارى ۇلعايتۋ, ونىڭ ىشىندە استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ بويىنشا وندىرىستەر اشۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. جاقىن ارادا ءوندىرىستى ودان ءارى جاڭعىرتۋ, كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, وبلىستىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ مىندەتتەرى تۇر, – دەدى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ.
وبلىس ەلىمىزدە ۇن ءوندىرۋ جونىنەن ءبىرىنشى, ءسۇت بويىنشا ەكىنشى, سارى ماي, يوگۋرت, جارما, ماكارون ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا ءۇشىنشى ورىن الادى. سونى كورسەتكىش اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتا تۇسكەنىن كورسەتسە كەرەك. بيىل 247 ملن اقش دوللارىنان استام اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ەكسپورتقا شىعارىلدى. وبلىس تۇرعىندارىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ ماڭىزى زور. وڭىردە تۇراقتاندىرۋ قورى جۇمىس ىستەيدى, ساۋدا جەلىلەرىن جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. تۇتاستاي العاندا, وبلىستىڭ الەۋەتى ىشكى ازىق-ت ۇلىك نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعىن جانە ونى قولجەتىمدى ازىق-ت ۇلىكپەن كەپىلدى مولىقتىرۋدى تولىق قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى ەكەنىن دالەلدەپ وتىر.
