تاۋ جانۋارىنىڭ سانى ازايىپ بارادى
تاياۋدا پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ورمان شارۋاشىلىعى مەن جانۋارلار الەمىن قورعاۋ سالاسىندا تۇڭعىش رەت ۇسىنىلعان «ەلىم-اي» سىيلىعىن يەلەنگەن تاجىريبەلى مامان ەلىمىزدەگى فلورا مەن فاۋنانى, سونداي-اق ەكولوگيالىق مادەنيەت پەن سيرەك كەزدەسەتىن اڭ-قۇستاردى ساقتاۋعا قاتىستى ويىمەن ءبولىستى.
«كولساي كولدەرى» ۇلتتىق پاركىندە ومىرتقالى جانۋارلاردىڭ 256, سۇتقورەكتىلەردىڭ 51 ءتۇرى بار. حالىقارالىق «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن قار بارىسى دا ءدال وسى ايماقتا مەكەندەيدى. سول سەكىلدى تيان-شان قوڭىر ايۋىن, تاس سۋسارىسىن, تۇركىستان سىلەۋسىنىن دە ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى. جانۋارلار الەمىن ءجىتى باقىلاپ جۇرگەن حاميت احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۋاقىت وتكەن سايىن قار بارىسىنىڭ سانى كۇرت ازايىپ, بۇل اۋقىمدى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى.
«دۇنيەجۇزىلىك «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن بارىس الماتى وبلىسىنداعى كولساي كولدەرى مەن ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق تابيعي پاركتەرىندە كەزدەسەدى. بيىل التىن ەمەلدە دە كوزگە ءتۇستى. وڭتۇستىك وڭىردە سايرام-وگەم ۇلتتىق پاركىندە بار. قازاقستاندا تۇتاستاي ۇزىن سانى 120-130 شاماسىندا ءىلبىس قالدى. كولساي اۋماعىندا ءبىزدىڭ ەسەبىمىزگە سايكەس 16 بارىس مەكەندەيدى. بيىل قاراشادا قايىڭدى كولى ماڭىندا فوتوتۇزاققا تاعى بىرەۋى ءتۇستى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ زوولوگيا ينستيتۋتىندا قار بارىسىن زەرتتەۋ ورتالىعى اشىلىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇدايى جۇرگىزىپ كەلەمىز. فوتوتۇزاق تەك ميگراتسياسى مەن مەكەن ەتۋ ورتاسىن انىقتايدى. اۋقىمدى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قوماقتى قاراجات كەرەك», دەدى ح.احمەتوۆ. عىلىمي قىزمەتكەردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ادام ىلبىسكە ءوزى تيىسپەسە, جىرتقىش اڭنان قاۋىپ تۋىندامايدى. ءتىپتى ونىڭ تۋريستەردىڭ جۇرگەن جەرىنە دەيىن جاقىنداعان ساتتەرى بولعان.
«قار بارىسىمەن بەتپە-بەت كەلگەن ينسپەكتورلار دا بار. ەگەر ادام تيىسپەسە, ول ءبىرىنشى بولىپ شابۋىل جاسامايدى. كوزبەن عانا باقىلاپ تۇراتىن جۋاس اڭ. نەگىزگى قورەگىنە – ءسىبىر تاۋەشكىلەرى, ەلىك, قابان سەكىلدى جابايى جانۋارلار جاتادى. بىزدەگى دەرەك بويىنشا تۋريستەر جۇرەتىن جەرلەرگە دە ءتۇسىپ وتىرادى. مىسالى, سوڭعى رەت قايىڭدىنىڭ تۋرا جانىنا كەلدى. بۇل دەگەنىڭىز, قار بارىسىنىڭ ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا قاۋىپ تونبەسە, كەلگەن جەرىنە ورالادى دەگەندى اڭعارتادى. ادام مەن تابيعات اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتىڭ ناقتى كورىنىسى وسى دەپ ايتۋعا بولاتىن شىعار», دەدى «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى.
تۋريستىك مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت
«كولساي كولدەرى» ۇلتتىق پاركىنە دەگەن تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. ايتالىق, بىلتىر 87 مىڭ تۋريست كەلىپ, 30 ملن تەڭگە كولەمىندە كىرىس ءتۇستى. قازىر ۇلتتىق پارك اۋماعىندا ەكوتۋريزمدى دامىتۋ جوباسى قولعا الىنىپ, جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە جاڭا باعىتتار اشىلماق. وسى ارقىلى جەرگىلىكتى ەكوجۇيەگە تۇسەتىن جۇكتەمە ازايادى.
«قايىڭدى جانە كولساي كولدەرىنىڭ ماڭى تۋريستەر توقتايتىن نەگىزگى اۋماق. ەكىنشى كولساي كولىنە اپاراتىن سوقپاقپەن شامامەن 25-26 مىڭ ادام جۇرەدى دەسەك, بۇل رەكرەاتسيالىق جۇكتەمەگە سايكەس كەلەدى. ال وعان ءبىرىنشى كولسايدى قوسساق, ارينە ارتا تۇسەدى. بۇگىندە Kazakh Tourism-مەن بىرلەسىپ, سىيىمدىلىقتى زەرتتەپ جاتىرمىز. سودان كەيىن عىلىمي تۇجىرىمداما بەرىلەدى», دەدى ح.احمەتوۆ.
الايدا تابيعات جاناشىرىنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق تۋريستەردىڭ ەكولوگيالىق ساناسى قالىپتاسپاسا, تاياۋ بولاشاقتا تابيعي بايلىقتى ساقتاپ قالۋ قيىنعا سوعادى.
ء«بىزدىڭ تۋريستەردىڭ ەكولوگيالىق cانا-سەزىمى ويانعان جوق. ونى مەكتەپ قابىرعاسىنان ءسىڭىرۋ قاجەت. تاستاعان تۇرمىستىق قالدىعىڭدى وزىڭمەن الىپ كەتۋدىڭ ءوزى ۇلكەن مادەنيەت. قازىر بۇل مادەنيەت وتە تومەن دەسەم, قاتەلەسپەيمىن. مونيتورينگ جۇرگىزگەندە شەتەلدىك تۋريستەردىڭ جەردەن ءبىر نارسەنى كوتەرۋدىڭ وزىنە رۇقسات سۇرايتىنىن بايقادىق. ال جەرگىلىكتى تۋريستەر سالىنعان سوقپاق جولمەن ءجۇرۋدىڭ ورنىنا اينالاسىنداعى وسىمدىكتەردى تاپتاپ وتە بەرەدى. جىلدا شىعارىلاتىن قوقىس كولەمىنەن ءبىراز نارسەنى بايقاۋعا بولادى. جۇما, سەنبى كۇندەرى قالدىق تىپتەن كوپ شىعارىلادى. قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تۇسىنىگىندە «مەن كەلىپ اقشا تولەدىم. قوقىستى ينسپەكتورلار جيناۋى ءتيىس» دەگەن تاپتاۋرىن قالىپتاسقان. قىنجىلتاتىنى دا وسى ماسەلە», دەدى ول.
دەسەك تە تۋريستەردى قابىلدايتىن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ساناسى جاقسى جاققا قاراي وزگەرە باستاعان سىڭايلى. ساتى اۋىلىنىڭ حالقى تۋريزم سالاسىنىڭ وتباسىلىق بيۋدجەتكە جاقسى تابىس اكەلەتىنىن ءتۇسىنىپ, قوناق كۇتۋگە بەيىمدەلىپ الىپتى. كەزدەسكەن تۋريسكە بارلىعىن ءتۇسىندىرىپ, ىزدەگەن جەرىنە اپارىپ تاستاۋ مادەنيەتى قالىپتاسىپ كەلەدى. قاجەتتى اقپاراتپەن بولىسۋگە تىرىسادى. الداعى 5-10 جىلدا ساتى تۋريستىك باعىتتا دامىپ, مۇلدەم جاقسى جاعىنان تۇرلەنەدى دەگەن وي بار.
قازاق تىلىندەگى زەرتتەۋلەر از
عالىم ءوزى سەكىلدى قازاق تىلىندە ەلىمىزدىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى تۋرالى تانىمدىق جانە عىلىمي ماتەريالدار ازىرلەيتىن مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سەزىلەتىنىن دە جەتكىزدى.
«عىلىمي جۇمىستىڭ بارلىعى ورىس تىلىندە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قاراشادا زوولوگيا ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ, عىلىمي جۋرنالعا العاش رەت بارلىق ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار تۋرالى عىلىمي ماقالالار شىعادى. مەن وندا رەداكتسيالىق القا مۇشەسىمىن. ونىڭ قۇرامىندا قىتاي, رەسەي, يزرايل ماماندارى دا بار. جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر تۋرالى قازاق تىلىندەگى سوزدىكتەر وتە از. بۇل ماسەلە دە قولعا الىنىپ جاتىر. سەبەبى بولاشاقتا ستۋدەنتتەر قازاق تىلىندە ەركىن عىلىمي ماقالالار جازا الۋى ءتيىس. تانىمدىق ماتەريالدار دا جوقتىڭ قاسى. نەگە دەسەڭىز, مامان جەتىسپەيدى. ورمان شارۋاشىلىعى مەن جانۋارلار الەمى ماماندارىنا گرانتتار از بولىنەدى. ايتپەسە قۇلاندار, قار بارىسى, تاعى باسقا جانۋارلار قازاق تىلىندە زەرتتەلىپ جاتسا, ارتىق بولمايتىنى كۇمانسىز», دەدى ح.احمەتوۆ.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنە سايكەس ىشكى ءتۋريزمنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى قازىر سالا ماماندارىنا تاپشىلىق الدەن سەزىلۋدە. ويتكەنى پاندەميا اياقتالعان بويدا گيدتەر مەن اۋدارماشى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ايتارلىقتاي ءبىلىنۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار. ال بىلىكتى جاستاردى تارتۋ ءۇشىن جالاقى مەن تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى شەشىلۋى ءتيىس. بۇعان قوسا ۇلتتىق پاركتەر مەن قورىقتاردا قىزمەتكە ەر ادام الىنسا, سايكەسىنشە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى دە جۇمىسپەن قامتىلۋى قاجەت. سوندىقتان ەڭ بولماعاندا تۋريزم كاسىبىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرىلسە, ارتىق بولمايدى.
