وسىنداي جاعدايدى جەتە ءتۇسىنىپ, مەملەكەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆ ەكونوميكالىق داعدارىسقا جانە بيۋدجەت تاپشىلىعىنا قاراماستان, جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتتى, اعىمداعى وقۋ جىلىنان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنىڭ قۇنى بىرنەشە ەسە كوبەيدى.
بىراق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بۇگىنگى احۋالىنا قاراپ, «بىلىمگە سالىنعان بۇل ينۆەستيتسيالار اقتالادى, جۇمسالعان مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ورنى سۇرانىسقا يە ماماندارمەن تولىعادى» دەپ سەنىممەن ايتا المايمىز.
جوعارى وقۋ ورىندارىنا اكادەميالىق ەركىندىك بەرە وتىرىپ, ءبىز ماڭىزدى قادام جاسادىق. بىراق ولار تولىققاندى اۆتونومدىق باسقارۋعا ءالى كوشكەن جوق. ويتكەنى ءبىز تەك ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق قۇرىلىمدا وزگەرىستەر جاسادىق, ەندىگى كەزەكتە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي الەۋەتىنىڭ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋىمىز كەرەك.
بىرىنشىدەن, ەگەر ءبىز وزىمىزدە جانە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىر ماماندىق بويىنشا وقىتىلاتىن پاندەردى سالىستىرار بولساق, كوپ ايىرماشىلىقتاردى بايقايمىز. ناقتىلاپ ايتساق, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر ستۋدەنتتەرگە ىرگەلى عىلىمدار بويىنشا ءتيىستى دەڭگەيدە زاماناۋي ءبىلىم بەرە الماي وتىر. سونىمەن قاتار بىزدە الىنعان تەوريالىق ءبىلىمدى پراكتيكا جۇزىندە بەكىتەتىن تاجىريبەلىك بازالار جوقتىڭ قاسى.
سوندىقتان شەتەلدىك جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ بىزدەن ەرەكشىلىگى: ولار ناقتى ءوندىرىس جاعدايىندا يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ءوز بەتىنشە تابا الادى جانە كوپشىلىگى وقۋىن اياقتاعاننان كەيىن جۇمىس ىزدەمەيدى. كەرىسىنشە, وزدەرى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشا الادى.
ەكىنشىدەن, دامىعان ەلدەردە بارلىق كوشباسشى ۋنيۆەرسيتەتتەر عىلىمي-زەرتتەۋ وقۋ ورنى بولىپ تابىلادى. وندا زەرتحانا-اۋديتوريا-ءوندىرىس ءبىر قۇرىلىمعا بىرىكتىرىلگەن. عىلىممەن جەمىستى اينالىسىپ, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ وقىتۋشىلارى ءوندىرىستىڭ قاجەتتىلىكتەرىن جاقسى بىلەدى, عالىمدارىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى بىردەن جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا اينالىپ, وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلەدى, سوندىقتان ستۋدەنتتەرى ۇنەمى زامان تالابىنا ساي ءبىلىم الىپ وتىرادى.
وكىنىشكە قاراي ەلىمىزدەگى كوپتەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە مۇنداي جۇيە جوق. ال زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قۇرىلعان جوعارى وقۋ ورىندارى بەدەلدى مارتەبەدەن باسقا, قوسىمشا ەشقانداي مەملەكەتتىك قولداۋعا يە ەمەس.
ۇشىنشىدەن, جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تابىسقا جەتۋ جولىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى: ولاردا اكادەميالىق ساياسات, ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى تەك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن جۇزەگە اسادى. دامىعان ەلدەردە عىلىمي كەڭەستى «جۇمساق بيلىك» دەپ اتايدى. رەكتور سول كەڭەس شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىن عانا قامتاماسىز ەتەدى. ونىڭ بۇل لاۋازىمعا كانديداتۋراسىن دا عىلىمي كەڭەس مۇشەلەرى ۇسىنادى جانە ول بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە عانا سايلانۋعا قۇقىلى (ادەتتە 2 مەرزىمنەن اسپايدى). سونداي-اق ولار كەڭەس جۇمىس ناتيجەسى بويىنشا رەكتورعا سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋى مۇمكىن. وسىلايشا, عىلىمي كەڭەس ۇجىمدىق باسقارۋدىڭ, ۋنيۆەرسيتەتتى تۇراقتى جانە جۇيەلى دامىتۋدىڭ كەپىلىنە اينالعان. ال بىزدە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دامۋ تراەكتورياسى ۇزاق جىلدار ءبىر ادامعا, تەك باسشىعا تاۋەلدى.
ءبىزدىڭ ۇسىنىستارىمىز:
بىرىنشىدەن, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇلگىسى بويىنشا وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىن تولىققاندى اۆتونومدى باسقارۋعا كوشىرۋ جونىندەگى باستالعان رەفورمالاردىڭ اياقتالۋىن تەزىرەك قامتاماسىز ەتۋ كەرەك;
ەكىنشىدەن, ۋنيۆەرسيتەتتەردى زەرتتەۋ باعىتىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا اينالدىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جۇيەلى شارالارى قاجەت. بۇل رەتتە اقش, گەرمانيا, قىتاي, رەسەي جانە تاعى دا باسقا مەملەكەتتەردىڭ ۇلگىسىندە وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن دامىتۋدىڭ ارنايى باعدارلاماسىن قابىلداۋ وتە ماڭىزدى. ءوز كەزەگىندە بۇل وقۋ ورىندارى قىسقا ۋاقىت ىشىندە جوعارىدا اتالعان ەلدەردەگىدەي عىلىمي ناتيجەلەر مەن مامانداردى دايارلاۋ ساپاسىن جاقسارتادى;
ۇشىنشىدەن, ۇزدىك الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس, ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ىشىندە زاماناۋي باسقارۋ جۇيەسىن قۇرۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى عىلىمي كەڭەستىڭ القالى باسقارۋ ورگانى رەتىندەگى وكىلەتتىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان ناقتىلاۋ قاجەت. رەكتور اشىق كونكۋرس نەگىزىندە تاعايىندالۋى ءتيىس, ال ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كەڭەسىنىڭ وسى لاۋازىمعا ءوز كانديداتىن ۇسىنىپ, ول ۇمىتكەر تەڭ داۋىس جيناۋ جاعدايىندا باسقالاردان ارتىقشىلىققا يە بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ رەكتورلارىمىز شەتەلدىك جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردەگىدەي بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە عانا سايلانىپ, اۋىسىپ تۇرۋ كەرەك. بۇل جوعارى وقۋ ورنىنىڭ سەرپىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى جانە جاس كادرلاردىڭ باسەكەلەستىگىنە جول اشادى.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, 2019 جىلى مامانداردى دايارلاۋ باعىتتارى بويىنشا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتىندا وقىعان ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ تەك 40-74%-ى عانا جۇمىسقا ورنالاسقان ەكەن. ونىڭ وزىندە ولار ءوز ماماندىقتارىنا سايكەس جۇمىسقا ورنالاستى ما, جوق پا, بەلگىسىز. ەگەر جاعداي وزگەرمەسە, ءبىز جىلدا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ كەم دەگەندە 10 ملرد تەڭگەسىن ءتيىمسىز جۇمساپ وتىرامىز. بۇل دايەكتەر ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى ەلەۋلى كەمشىلىكتەردىڭ بەتىن اشىپ وتىر. بۇل ماسەلە تەك جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى جابۋمەن شەشىلمەيدى. جالپى ەلىمىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىك جۇيەسىن تۇبەگەيلى رەتتەيتىن ۋاقىت كەلدى.
اقىلبەك كۇرىشباەۆ,
سەنات دەپۋتاتى,
ۇعا اكادەميگى
