– قوستانايدا ىبىراي التىنسارين مەكتەبىن ءبىتىرىپ, 20 جاسىمدا قازاق تەلەۆيزياسىنا كەلدىم. وعان دەيىن ونەر قۋىپ, ءارتىس تە بولعىم كەلدى. ونىڭ سەبەبى, ەكى اعام قوستاناي كولەمىنە تانىمال ونەرپاز ەدى. سەيتىم اعام – كونفەرەنسە, ءوزى سول وبلىستىق راديودا ديكتور بولعان. وي, سۇمدىق ەدى! داۋىس قانداي, ديكتسيا قانداي! ال حايروللا تىلەمىسوۆ دەگەن اعام كەيىن جۋرناليست-جازۋشى بولىپ كەتتى, «قاينار» باسپاسىن باسقاردى. مەن وسى ەكى اعاما ەلىكتەپ ءوستىم. وسىلايشا, مەكتەپ بىتىرىسىمەن اقتوبەدەن بىراق شىقتىم. اقتوبەدە مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسى دەگەن بولعان. ونى ىبىراي اتام 500 شاقىرىم جەردەن قىسى-جازى اعاش تاسىپ, ءدال قالانىڭ ورتاسىنان قىزدار گيمنازياسىن اشقان. كەيىن ول مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسى بولىپ, مەن سول جەردە وقىدىم. قازىر ول ەندى مەيرامحانا بولىپ كەتىپتى. كەزىندە ءماجىلىس سپيكەرى بولعان مارات وسپانوۆتىڭ اكەسى ول كەزدە اقتوبە فيلارمونياسىنىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن. ءوزى ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىس, درامالىق اكتەر. حالىق تەاترىندا ىستەگەن عاجاپ كىسى ەدى. سول كىسى بىزگە ساباق بەردى. بىردە ساباقتىڭ اياعىندا تۇرعىزىپ:
– قورعانوۆ, سەن كىم بولعىڭ كەلەدى؟ – دەپ سۇرادى.
– ءارتىس بولعىم كەلەدى.
– ءا, ءارتىس بولعىڭ كەلە مە, ونىڭ ىشىندە كىم بولعىڭ كەلەدى؟
– اعا, مەن كوركەم ءسوز وقيمىن, – دەيمىن باياعى.
– ءاي, سەن وندا كەل فيلارمونياعا, – دەدى.
باردىم. تاقپاعىمدى وقىپ بەرىپ ەدىم, بىردەن جۇمىسقا الۋ تۋرالى بۇيرىق شىعاردى. ءدال سول كەزدە كونفەرەنسە كەرەك بولىپ جاتىر ەكەن, وسىلايشا ءبىر كۇندە فيلارمونيا قىزمەتكەرى بولىپ شىعا كەلدىم. ديكتور بولۋىما سونىڭ كوپ پايداسى ءتيدى. العاش ءبىزدى اسقار توقپانوۆ اعايلار الماتىدان ءبىر اپتاعا كەلىپ ۇيرەتىپ كەتىپ ءجۇردى, – دەيدى ارداگەر جۋرناليست.
قاجى قورعان ۇلى قازانعاپتىڭ كوزىن كورگەن داۋلەسكەر كۇيشى جالەكەش ايپاقوۆتىڭ قاسىنا 70 كۇن ەرىپ ءجۇرىپ, ماڭعىستاۋ, ورال, اقتوبە وبلىستارىندا اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, كۇيشىنىڭ كونتسەرتىن جۇرگىزەدى. 1961 جىلى اقتوبەدە تەلەستۋديا اشىلىپ, سوندا العاشقى ديكتور بولىپ جۇمىس ىستەيدى. وسىلايشا, فيلارمونيا مەن تەلەۆيزيانىڭ قايسىسىنا توقتارىن بىلمەي, ءبىراز ۋاقىت ويلانىپ جۇرگەن تالانتتى جاس اقىرى تەلەۆيدەنيەگە ءبىرجولا توقتايدى. اقتوبەدە سەگىز جىل ەڭبەك ەتىپ, توعىزىنشى جىلى قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ شاقىرتۋىمەن الماتىعا قونىس اۋدارادى.
– سونىمەن 37 جىل تەلەۆيدەنيە سالاسىندا قىزمەت ىستەدىم. 12 جىل ديكتور بولدىم. 70-جىلدان تازا جۋرناليستىك قىزمەتكە كىرىستىم. جاڭالىقتان باستادىم, سودان اعا رەداكتور, ناسيحات باس رەداكتسياسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, كوممەنتاتور, حالىقارالىق شولۋشى بولدىم, – دەيدى قاجى اعا.
زامانداس ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا امبەباپ مامان, تەلەجۋرناليستيكانىڭ ەڭبەكتورىسى اتانعان قاجى قورعان ۇلى قازىر ەستەلىك كىتاپ جازىپ جاتىر.
– قازىر قاراپ وتىرسام, 27 وبكوم توراعاسىمەن, ەل تاريحىندا ەسىمى قالعان كوپتەگەن كورنەكتى تۇلعامەن كەزدەسىپ, عيبراتتى اڭگىمەلەرىن ەستىپ, ازاماتتىق تۇلعاسى, كىسىلىك قاسيەتى كورىنىس تاپقان ەستە قالارلىق وقيعالارعا كۋا بولىپپىن. سونىڭ ءبارى مەنىڭ كوز الدىمدا سايراپ تۇر. ماسەلەن, ەركەعالي راحماديەۆ اعاي تۋرالى ەستەلىك اڭگىمە جازدىم. روزا باعلانوۆانىڭ كونتسەرتىن جۇرگىزىپ, ول كىسىمەن اڭگىمەلەستىم. ونى دا جازىپ قويدىم. قۇرمانعازىنىڭ كوزىن كورگەن مامەننىڭ شاكىرتى قاليجان تىلەۋوۆ اعايمەن ورالدا 2 ايعا جۋىق بىرگە ءجۇردىم. وسكەنبايدىڭ شاكىرتى مۇرات وسكەنباەۆپەن 70 كۇن بىرگە ءجۇردىم. كۇلاش بايسەيىتوۆامەن بىرگە ءان سالعان ريما تۇردىعۇلوۆا دەگەن اپاي ءبىر جارىم ايدان استام ۋاقىت ماڭعىستاۋدا ەل ارالاپ ءجۇرىپ كونتسەرت بەردى, مەن قاسىندا ءجۇرىپ سول كونتسەرتتەردى جۇرگىزدىم. ءسويتىپ, ونەر ادامدارىنىڭ بىرازىمەن ديدارلاستىم, اڭگىمەلەرىن ەستىدىم. وسىنىڭ ءبارىن ەستەلىك كىتاپقا جازىپ جاتىرمىن.
قاجى قورعان ۇلى بىردە داعىستان استاناسى ماحاچكالاعا قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ ەكى ساعاتتىق باعدارلاماسىن الىپ بارادى. وسى ساپارىندا اۆار اقىنى راسۋل عامزاتوۆپەن ەكى كۇن دامدەس, سىرلاس بولادى.
– راسۋل اعايدىڭ 45-تەگى, ءبىزدىڭ 25-تەگى كەزىمىز. جەرگىلىكتى تەلەۆيزيا باسشىلارىنىڭ ءبىرازى اقىن, راسۋل عامزاتوۆقا ەلىكتەيدى ەكەن. سوندا راسۋل اعاي: «مەن كەشە عانا قازاقستاننان كەلدىم. قالتاي مۇحامەتجانوۆتىڭ ۇيىندە بولدىم. بىزگە ءبىر ۇلكەن قازاقتىڭ كىلەمىن سىيعا تارتتى. ەندى مەن سەندەردى ەرتەڭ اۆار گەنەرالىنىڭ 60 جىلدىق تويى بولادى, سوعان شاقىرامىن», دەدى. تويدا مەنى كوپشىلىككە راسۋل اعانىڭ ءوزى تانىستىرىپ, ءسوز بەردى. مەن: «جامبىل جاباەۆ پەن سۇلەيمان ستالسكيدەن باستالعان قازاق-داعىستان دوستىعى مۇحتار اۋەزوۆ پەن راسۋل عامزاتوۆ اعاي ارقىلى جالعاستى. ەندى سول دوستىقتى ساباقتاستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى – قازاق تەلەۆيزياسى مەن داعىستان تەلەۆيزياسى. وسى دوستىعىمىز ۇزاعىنان بولسىن!» دەدىم. ەرتەسى كۇنى راسۋل اعاي ۇيىنەن ءدام تاتىرىپ, ءبىر-ەكى كىتابىنا قولتاڭبا جازىپ بەردى, – دەيدى قاجى قورعان ۇلى.
قازاق تەلەۆيزياسىندا ءجۇرىپ قاجى اعا نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىن كوپ ناسيحاتتادى. ول كەزدە كۇزگى وراق ناۋقانىندا قازاق تەلەديدارىنىڭ كوشپەلى رەداكتسياسى سايلانىپ, سول كەزدەگى تسەلينوگرادقا كەلىپ قونىس تەۋىپ, ءبىر اي بويى سولتۇستىكتەگى جەتى وبلىستىڭ وراق ناۋقانى تۋرالى حابارلار ۇزبەي بەرىلىپ وتىرادى ەكەن. بۇل جونىندە ارداگەر جۋرناليست: «ەگىن جيناۋ ەلدىڭ بارلىعى كوز تىگىپ وتىراتىن ساياسي ناۋقانعا اينالادى. «التىن ءدان-ۋروجاي» حابارىن وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلارىنان باستاپ, بارلىق جۇرت كەشكە جىبەرمەي كورەدى. قاي وبلىستىڭ قانشا استىق باستىرعانىن ولار ءبىزدىڭ حابار ارقىلى بىلەدى. وبلىستار اراسىندا ءوزارا باسەكە كۇشەيەدى. باعدارلامانى ديكتور رەتىندە ەكى تىلدە وقيمىن, كينو ماتەريالداردى, ءماتىندى قارايمىن, رەداكتور رەتىندە تۇزەيمىن, اراسىندا سيۋجەتتەر ءتۇسىرىپ اكەلىپ, ونى ەفيرگە دايىندايمىن, حاباردى جۇرگىزەمىن».
قاجى قورعان ۇلى قىرىق جىلدىق جۋرناليستىك قىزمەتىندە ەڭبەكتى دارىپتەپ, قاراپايىم جۇمىسشى مەن اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتادى. بۇگىندە ونەگەلى ءومىرىن ەستەلىككە ءتۇسىرىپ جاتقان اقساقال – ءوز كەيىپكەرلەرىنىڭ سىي-قۇرمەتىنە شىن بولەنگەن جۋرناليست. ونىڭ باقىتى – كەيىپكەرلەرىنىڭ قۇرمەتى.
قوستاناي وبلىسى
