كەشە مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجيننىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولىپ ءوتتى. كەڭەس جۇمىسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىلىعى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەستىڭ وكىلدەرى جينالدى.
كەشە مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجيننىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولىپ ءوتتى. كەڭەس جۇمىسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىلىعى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەستىڭ وكىلدەرى جينالدى.
جيىندى اشقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ ءسوز تىزگىنىن مەملەكەتتىك حاتشىعا ۇسىندى.
مارات ءتاجين ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XX سەسسياسىندا ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى جۇمىستى جانداندىرۋ بويىنشا بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىن زەردەلەپ, مەملەكەتتىك ەتنوساياساتتى جەتىلدىرۋ, ەل ءبىرلىگى مەن قوعامدىق كەلىسىمدى ءارى قاراي دامىتۋدىڭ بىرقاتار ءماسەلەلەرىن ناقتىلاپ ءوتتى. 2013 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاراپىنان ايتۋلى جۇمىستار اتقارىلدى. ەلباسى اسسامبلەيانىڭ بيىلعى XX سەسسياسىندا بۇل ينستيتۋتتىڭ قازاقستان قوعامىنداعى ەرەكشە ورنىن اتاپ كورسەتكەن ەدى. پرەزيدەنت اسسامبلەياعا «قوعامدىق كەلىسىمنىڭ باس ينستيتۋتى, جالپىازاماتتىق, جالپىۇلتتىق ىشكى ساياسي مۇددەلەردەن جوعارى كونستيتۋتسيالىق ورگان» دەگەن باعا بەردى. سوندىقتان دا, قوعامدىق كەلىسىم مەن ەل بىرلىگى – اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ جانە قازاقستان ەتنوساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتى رەتىندە جالعاسا بەرەتىن بولادى. ەلباسى جارلىعىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەنىن بىلەسىزدەر. تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى جان-جاقتى ساراپتالىپ, ناقتى شارالاردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل قۇجات رەت-رەتىمەن ىسكە اسىرىلۋدا. وسىنىڭ ءوزى – اسسامبلەيانىڭ جۇيەلى ينستيتۋت رەتىندە قالىپتاسىپ, قادامىن نىق باسقانىن دالەلدەيدى. سونىمەن قاتار, قابىلدانعان بارلىق شەشىمدەر قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنىڭ الدىنا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەيتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك, دەدى مەملەكەتتىك حاتشى.
م.ءتاجيننىڭ ايتۋىنشا, اعىمداعى جىلى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋ بويىنشا ءبىرشاما جۇمىستاردىڭ باسى قايىرىلىپتى. بىرىنشىدەن, قازاقستان حالقى اسسامبلەيانىڭ جاقىن بولاشاققا ارنالعان ستراتەگيالىق جانە باعدارلامالىق قۇجاتتارى قابىلدانىپ, تۇجىرىمدامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلگەن. ياعني, ءبىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلامالىق قۇجاتىمىز بار. بۇل قۇجات ءتيىستى رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. دەمەك, وسى قۇجات اياسىندا العا جىلجيتىن بولامىز, دەدى م.ءتاجين. ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك حاتشى ەتنوستىق ۇدەرىستەردى دامىتۋدىڭ ينستيتۋتتىق نەگىزى قالانىپ, ايقىندالعانىن جەتكىزدى. اسسامبلەيانىڭ ءوز ىشىندە بىرقاتار ماڭىزدى تالقىلاۋلار مەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. ماسەلەن, 29 ناۋرىزدا استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ, سونداي-اق, وبلىستار اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارىمەن, اسسامبلەيانىڭ وڭىرلەردەگى حاتشىلىقتارىنىڭ مەڭگەرۋشىلەرىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلسا, 20 قىركۇيەكتە عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى وتكىزىلدى. اسسامبلەيانىڭ عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسى ءوزىنىڭ الەۋەتى جاعىنان ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزدىك دەگەن ساراپشىلىق الاڭداردىڭ ءبىرىنە اينالدى. بۇل رەتتە ءبىز ونىڭ وسى الەۋەتىن ودان ءارى جانداندىرۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ەتنوساياساتتى ينستيتۋتتىق, رەسۋرستىق, عىلىمي-ساراپشىلىق جاعىنان دامىتۋعا قاتىستى ناقتى تاپسىرمالار بەرىلگەنىن دە اتاپ وتكەن ءجون, دەدى م.ءتاجين.
ءۇشىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك حاتشى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جۇمىسىن جانداندىرۋدا ماتەريالدىق جانە ادىستەمەلىك بازانىڭ اناعۇرلىم نىعايتىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە, دوستىق ۇيلەرى جۇمىسىن ۇيلەستىرۋگە قاتىستى تۇجىرىمداما جوباسى ازىرلەنىپ, دوستىق ۇيلەرى ديرەكتورلارىنىڭ ادىستەمەلىك كەڭەسى قۇرىلدى. ال, تورتىنشىدەن, ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە اسسامبلەيانىڭ XX سەسسياسىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل سەسسيادا پرەزيدەنت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا جاعدايداعى ۇلتتىق ساياساتتى جاڭا سيپاتتاعى ستراتەگيالىق كوزقاراسپەن ايقىنداپ بەردى. ياعني, قوعامدىق كەلىسىم – اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى دەپ جاريالاندى. سەبەبى, اسسامبلەيا – قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جالپىازاماتتىق, جالپىۇلتتىق ينستيتۋتى. بۇل تۇراقتىلىق پەن ۇلتتىق بىرلىكتىڭ مىقتى ىرگەتاسى, دەدى مەملەكەتتىك حاتشى.
وتىرىستاعى سوزىندە م.ءتاجين اسسامبلەيانىڭ XXI عاسىرداعى ميسسياسى كەڭەيىپ كەلە جاتقانىنا دا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ءبىرتۇتاس پوليەتنوستى حالىق ءومىرىنىڭ, مەملەكەتتىڭ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ, ءدىني كونفەسسيالاردىڭ باستى بەلگىسى رەتىندەگى ءرولىن ايقىنداپ بەردى. دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ, اسىرەسە, ەتنوساياسي بىرلەستىكتەر جەتەكشىلەرىنىڭ مەملەكەت باسشىسى ايتقان تاپسىرمالاردى بەلسەندى جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇزەگە اسىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك, دەدى بۇل رەتتە مەملەكەتتىك حاتشى. وسىلاي دەي كەلە, ول بىرقاتار ماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى. بىرىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, اسسامبلەيا اياسىندا بارلىق وڭىرلەردە قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى قۇرىلدى. ولاردىڭ ميسسياسى – ءتۇرلى الەۋمەتتىك كۇشتەر مەن ينستيتۋتتاردى بىرىكتىرىپ, الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ. دەمەك, بۇل كەڭەستەردىڭ اياسىندا ازاماتتىق قوعامنىڭ الەۋەتىن جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتاۋ كەرەك. بۇل كەڭەستەردىڭ ءبىر مىندەتى – وڭىرلىك دەڭگەيدەگى بارلىق قۇرىلىمداردا مەدياتسيا ينستيتۋتتارىن بەلسەندى دامىتۋ, بۇل ۇدەرىسكە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى تارتۋ بولۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن, اسسامبلەيا كەڭەسى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋى قاجەت. سەبەبى, قازىرگى تاڭدا ول حالىقتى بىرىكتىرۋشى, جۇمىلدىرۋشى فاكتور, دەدى م.ءتاجين.
ونىڭ پىكىرىنشە, «قازاقستان-2050» جاڭا ساياسي باعىتىنىڭ نەگىزىندە ۇلتتىق كوزقاراستار باسىمدىقتارىنىڭ جۇيەسى قالىپتاسۋى كەرەك. بۇلار – تاۋەلسىزدىك, بىرلىك, كەلىسىم جانە جاڭارۋ. قازىرگىدەي جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەر ءورشىپ تۇرعان زاماندا ءبىز ءوزىمىزدىڭ ءتىلىمىزدىڭ, سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ, قازاقستان جەرىندەگى ارالۋاندىلىققا سۋارىلعان قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. قازاقستانداعى بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ ءبىر عانا وتانى بار. ءبىز مۇنى ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتى, دە, اسسامبلەيا قوعامداعى جاقسى اۋان مەن احۋالدى قالىپتاستىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالۋى ءتيىس. اسسامبلەيانىڭ بارلىق ينستيتۋتتىق, قۇرىلىمدىق مۇمكىندىكتەرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اسسامبلەيانىڭ XX سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتاۋىمىز كەرەك, دەدى م.ءتاجين. مەملەكەتتىك حاتشى, سونداي-اق, اسسامبلەيا كەڭەسى مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتتىق توبى اراسىنداعى جانە دەپۋتاتتىق توپ پەن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ءماسليحاتتار اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋعا ءمان بەرۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالىپ ءوتتى.
وتىرىس بارىسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ پارلامەنت ءماجىلىسىندەگى دەپۋتاتتىق توبى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ە.كاپپەل اسسامبلەيانىڭ پارلامەنت ماجىلىسىندەگى دەپۋتاتتىق توبىنىڭ قىزمەتى تۋرالى بايانداپ بەرسە, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى – وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ اسسامبلەيانىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى قىزمەتىن, اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى اڭگىمەلەدى. ماسەلەن, ە.كاپپەل سوڭعى ەسەپتىك كەزەڭدە اسسامبلەيا اتىنان سايلانعان دەپۋتاتتار 14 جۇمىس توبىن باسقارعانىن, سونداي-اق, ولار 26 دەپۋتاتتىق ساۋال ازىرلەپ, جولداعانىن جەتكىزدى. ا.مىرزاحمەتوۆ: «ەلىمىزدە وزىندىك ورنىمەن ەرەكشەلەنگەن وڭتۇستىك ءوڭىرى – كوپەتنوستى وبلىس. بۇل رەتتە, ءبىزدىڭ ءوڭىر ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىققا ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىر دەپ ايتۋعا بولادى», دەي كەلە, اسسامبلەيانىڭ رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە قابىلدانىپ جاتقان شەشىمدەرىن ورىنداۋعا بايلانىستى وبلىستا ارنايى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلىپ, بۇگىنگى تاڭدا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ال ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى س. جاقىپوۆا حالىققا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ ەۋروپالىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋ تۋرالى ءسوز قوزعاسا, شىعىس قازاقستان وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ ديرەكتورى ە. تولەۋبەكوۆ ەلىمىزدەگى دوستىق ۇيلەرىنىڭ جۇمىسى مەن اتقارعان ءىس-شارالارى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
