وسى ايدىڭ باسىندا تاجىكستاندا پرەزيدەنت سايلاۋى وتكەنى بەلگىلى. وندا قازىرگى پرەزيدەنت ەمومالي راحموننىڭ جەڭىسىنە ەشكىمنىڭ كۇمانى بولعان جوق. سولاي بولدى دا. جاڭا ەسكى پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتىنە كىرىسۋ سالتاناتى دا داڭعازاسىز ءوتتى. مۇنىڭ ءوزى قالىپتى جاعدايداي كورىنگەن.
قيىن كەزدە ەلىن ەر باسقارسا يگى
وسى ايدىڭ باسىندا تاجىكستاندا پرەزيدەنت سايلاۋى وتكەنى بەلگىلى. وندا قازىرگى پرەزيدەنت ەمومالي راحموننىڭ جەڭىسىنە ەشكىمنىڭ كۇمانى بولعان جوق. سولاي بولدى دا. جاڭا ەسكى پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتىنە كىرىسۋ سالتاناتى دا داڭعازاسىز ءوتتى. مۇنىڭ ءوزى قالىپتى جاعدايداي كورىنگەن.
سول سايلاۋ ناۋقانى باستالار شاقتا ەمومالي راحمونعا قارسى تۇراتىنداي وپپونەنت جوقتىعى, ونىڭ قايتا سايلانۋ مۇمكىندىگى جانە حالىقتىڭ وعان نەگە داۋىس بەرەتىندىگى جايىندا ءسوز ەتكەنبىز. ول قايتا سايلانادى دەسەك, ول استە دە ءبىزدىڭ ساۋەگەيلىگىمىز ەمەس-ءتى. قالىپتاسقان جاعداي, حالىقتىڭ مەنتاليتەتى سوعان اپاراتىنىن اڭعارۋعا بولار ەدى. بۇل ەلدە باسقا ءبىر جەرلەردەگىدەي اسىرە ساياسي بەلسەندىلىك كۇشتى ەمەس, سونىمەن بىرگە, حالىق ساياسي پوپۋليزمگە, ارانداتۋعا ەرە قويمايدى. بۇل ەلدە حالىق وپپوزيتسيانىڭ ءىس-ارەكەتىن, بەت-بەينەسىن ءوز كوزدەرىمەن كورگەن. قان توگۋدىڭ قايتالانۋىن قالامايدى.
ارينە, سايلاۋ وتكەن سوڭ, وندا بۇرمالاۋشىلىق ورىن الدى دەپ ورەكپىگەندەر تابىلعان. وندايلار بۇرىن دا بولعان, الدا دا بولادى. بىراق حالىقارالىق, سونداي-اق, ىشكى دە بايقاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن سايلاۋدا, جەڭىستىڭ اۋىلى كورىنىپ تۇرعاندا, قانداي دا بۇرمالاۋشىلىققا بارۋدىڭ بيلىككە قاجەتى جوق ەدى. قالاي بولعاندا دا, راحموننىڭ 86,6 پايىز داۋىس جيناعانىن وعان حالىق ىقىلاسىنىڭ كورىنىسى دەپ باعالاۋ ءجون بولار.
21 جىل ەلدە بيلىك تىزگىنىن ۇستاپ كەلە جاتقان ەمومالي راحموننىڭ باسقارۋ ءستيلى, بۇل ەلدەگى ساياسي جۇيە كوپشىلىگىمىزگە, اسىرەسە, باتىستاعىلارعا ۇناماۋى مۇمكىن. ال تاجىكتەر ونى قۇپ كورسە, باسقالاردىڭ وعان نەگە وكپەلەۋى كەرەك؟ ايتالىق, پرەزيدەنت داڭعازا, استاتوك تويلارعا شەكتەۋ جاساسا, شەتەلدەردە راديكالدىق يسلامدىق وقۋ ورىندارىندا وقىعانداردى ەلگە قايتارىپ السا, ولاردى ءبىتىرگەندەردىڭ ەكسترەميستىك ناسيحاتى مەن ارەكەتتەرىن تەجەسە, بىرەۋلەر ونى ادام قۇقىن شەكتەۋ دەپ قابىلداعانمەن, حالىق نەگىزىنەن قولداعان.
ونىڭ جاڭا جەڭىسىنەن كەيىن دە ءتۇرلى سىن ايتۋشىلار ەل ىشىندە دە, سىرتتا دا جەتەرلىك. تاياۋ جىلداردا ەل الدىندا تۇرعان كۇردەلى جاعدايلاردى العا توسا وتىرىپ, سودان ەلدى الىپ شىعۋ دا راحموننىڭ قابىلەتىنە كۇمان كەلتىرۋمەن قاتار, ءتىپتى, حالىقتىڭ وعان قارسى كوتەرىلۋى مۇمكىندىگىن دە ءسوز ەتەدى. ال تاجىك قوعامى ءدال بۇگىن قازىرگى پرەزيدەنتتەن قابىلەتى جوعارى ادامدى كورىپ وتىرماعانى دا شىندىق. ال وعان بۇكىلحالىقتىق قارسىلىق كورسەتىلۋى مۇمكىندىگىنىڭ نەگىزدىلىگىنە كۇمانمەن قارايسىڭ. وعان جاقىندا وتكەن سايلاۋ كۋا.
راسىندا دا, الداعى جىلداردا ەلدى ۇلكەن قيىندىقتار كۇتىپ تۇر. ونىڭ ەڭ باستىسى – اۋعانستانداعى جاعداي. ول ەلدەن كواليتسيالىق كۇشتەردىڭ اكەتىلۋى كۇردەلى جاعداي تۋعىزۋى مۇمكىن. بىراق ول كورشى ەلدەرگە اسا ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى دەپ جۇرتتى ۇرەيلەندىرۋ دە ۇشقارىلاۋ پىكىر. ونداعى ىشكى ساياسي جانە قارۋلى كۇرەس بۇل ەلدىڭ كورشىلەرىنە ىقپالىن مىقتاپ شەكتەيدى. ودان نەگىزسىز ۇرەي تۋدىرۋ ەڭ الدىمەن بەلگىلى توپتاردىڭ, ءتىپتى, سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپال جاساۋ ارەكەتتەرىنىڭ كورىنىسى. ءتىپتى, سولاي بولعان كۇندە دە, بۇل ماسەلەدە پرەزيدەنت راحموننىڭ ۇلكەن تاجىريبەسى بار. ول راديكالدىق وپپوزيتسيالىق يسلاميستەرمەن دە كۇرەسكەن, كەرەكتى جەرىندە ءتىل دە تابىسقان.
بۇرىنعى تۋىس ەل وزبەكستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناستىڭ كۇردەلىلىگى تاجىكتەرگە اۋىر تيەتىنى انىق. سوعان راحموندى كىنالاۋدىڭ دا ءجونى جوق. الدا جاعدايدى دۇرىستاۋعا بەتبۇرىس جاسالسا, تاجىك پرەزيدەنتىنىڭ بۇل ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە كۇش سالاتىنى دا جۇرتقا بەلگىلى.
تاجىك ەلى ءۇشىن الداعى جىلدار ايتارلىقتاي كۇردەلى بولماق. تاجىك حالقى وسى كەزەڭدە ەلدى باسقار دەپ ەمومالي راحمونعا امانات تاپسىردى. اسا اۋىر, جاۋاپتى دا امانات. بالكىم, بۇل جۇكتى باسقا ءبىر تۇلعا كوتەرەر مە ەدى دەگەندە, كوڭىلگە ەشكىم ورالا قويمايدى.
كورمەيتىن, ەستىمەيتىن نارسە قالماعانداي
قازىرگى تەحنولوگيا بىرەۋدىڭ ۇيىندەگى اڭگىمەسىن مىڭداعان شاقىرىم جەردەن ەستيدى ەكەن. كوسموستاعى قاپتاعان اپپاراتتار جەردەگىنىڭ ءبارىن كورەدى. ەستىمەسىن, كورمەسىن دەسەڭ, وزىڭە ءوزىڭ ساق بول دەگەننەن باسقا امال قالماعانداي.
ادامنىڭ جەكە باسىنىڭ ءومىرى دە قوعامدىق سيپاتقا ۇلاسىپ بارا جاتقانداي. جاي پەندەنى بىلاي قويعاندا, قورعانىشى مىقتى دەگەن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءوزى قازىر قورعانسىزداي كورىنەدى. اسىرەسە, ول اقش ورتالىق بارلاۋ باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرى ەدۋارد سنوۋدەننىڭ ءوز ەلىندەگى ءبىراز قۇپيا ماعلۇماتتاردى جاريا ەتكەنىنەن كەيىن بۇكىل الەم ەلدەرىندەگى ۇلكەن قىزمەت ادامدارىنىڭ, بەلگىلى قايراتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن ۇلكەن باقىلاۋدىڭ بارلىعى انىقتالىپ وتىر.
ادامنىڭ جەكە ءومىرى بار, وعان قول سۇعۋعا بولمايدى – بۇل دەموكراتيانىڭ ءبىر تالابى. قىلمىسكەر بولماساڭ, جاي پەندەنىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاۋ كەرەك – سىرتتاي باقىلاۋ جاساما, ءسوزىن تىڭداما, ەسىگىنەن سىعالاما. قازىرگى زامان ادامنىڭ سول جەكە باسى قۇقىنان اجىراتىپ بارادى. جاي پەندە ەمەس, گەرمانياداي الىپ دەرجاۆانىڭ باسشىسى انگەلا مەركەلدىڭ دە ءسوزىن تىڭداعاننان كەيىن اقش-قا باسقالاردىڭ شاعىم ايتۋى ارتىقتاۋ دا كورىنەدى. سويتسە دە, ەۋروپانىڭ ءبىراز ەلى ءوز باسشىلارىنا باقىلاۋ جاسالعانىنا نارازىلىقتارىن دا بىلدىرگەن.
ءيا, قازىرگە دەيىن كوپشىلىك جۇرت, اقش بارلاۋ باسقارماسىنىڭ قۇرىعى ۇزىن, باقىلاۋ جاساسا, سولار جاسايدى دەپ كەلسە, بۇل كوپ ەلدىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا ەكەن. «ەي-بي-سي» تەلەكومپانياسى اۆستراليانىڭ ارناۋلى قىزمەتى 2009 جىلى 15 كۇن بويى يندونەزيا پرەزيدەنتى سۋسيلو بانگبانگ يۋدويونونىڭ قاراۋىنداعىلارمەن, جاقىن-جاماعاتتارىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەن ءسوزىن تىڭداپتى. مۇنى دا جۇرت سنوۋدەننىڭ جاريالاعان قۇجاتتارىنان ءبىلدى. ال اۆستراليا ۇكىمەتى ونى مويىنداۋعا ءماجبۇر بولدى.
مۇنىڭ جۇرتتى تاڭداندىرعان ءبىر جايى بار – وسىناۋ ادەپكە سىيمايتىنداي ارەكەتى ءۇشىن اۆستراليا ۇكىمەتى, ونىڭ باسشىسى توني ابباتتى يندونەزيادان كەشىرىم سۇراعان جوق, قالىپتى جايداي سيپاتتادى. «ءوز ەلىمىزدىڭ قورعانىسى ءۇشىن بۇعان دەيىن دە, قازىر دە جاساپ جاتقان ارەكەتتەرىمىز ءۇشىن اۆستراليانىڭ كەشىرىم سۇراۋىن كۇتۋدىڭ رەتى جوق», – دەدى ول. سونىمەن قاتار, پرەمەر-مينيستر يندونەزياعا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايتىنىن, ونىڭ باسشىسىن اۆستراليانىڭ ەڭ جاقىن دوسى سانايتىنىن مالىمدەدى.
مۇنىڭ ەسەسىنە, يندونەزيا جاعى قاتتى كەيىستىك ءبىلدىردى. اۆسترالياداعى ەلشىسىن شاقىرىپ الدى. پرەزيدەنتتىڭ ءوزى بۇل ەل تاعى كىمدەردىڭ ۇستىنەن باقىلاۋ جۇرگىزگەنىن انىقتاپ, شارا قولدانۋدى تاپسىردى.
قالاي بولعاندا دا, بۇگىنگى تەحنيكا زامانىندا جەكە ادامنىڭ, قوعامنىڭ جاسىرىن, وزدەرىنە ءتان ءومىرى جوقتاي. بارلاۋ ءبارىن ەستيدى, ءبارىن كورەتىن سىڭايلى. بارلاۋ اقش-تى عانا ەمەس, بارىندە دە بار. وعان اۆستراليا مىسالى كۋا. ايتالىق, رەسەيدەگى بارلاۋ ولاردان ءالسىز دەگەنگە ەشكىم سەنبەيدى. سوندا مەملەكەتتەر, جەكە ادامدار مەنىڭ ۇستىمنەن نەگە باقىلاۋ جاسايسىڭ دەپ باسقالارعا وكپە ايتۋدىڭ دا ۋاقىتى وتكەندەي. ەندىگى – وزىڭە ءوزىڭ ساق بول, ورىنسىز اڭگىمەگە, لايىقسىز ارەكەتتەرگە بارما دەۋ عانا قالعانداي. ساعان قۇلاعىن توسقان, كوزىن تىككەندەر كوپ. ەستيدى, كورەدى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
