بىرقاتار شارا قابىلداندى
قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قوقىس وڭدەۋ كەشەنىنىڭ اۋماعىنا كۇنىنە 1 مىڭ تونناعا دەيىن قوقىس, قالدىقتار شىعارىلادى. سول جەردە سۇرىپتالىپ, قايتا وڭدەلەدى. مەملەكەت باسشىسى ەكولوگيا ماسەلەلەرىنە, اتاپ ايتقاندا زاڭنامالىق بازانى قامتاماسىز ەتۋ مەن «waste to energy» تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ ءۇشىن قولايلى ينۆەستيتسيالىق جاعداي جاساۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. ەكولوگيا جاعدايىنىڭ ناشارلاۋىنا جول بەرمەي, رۇقسات بەرىلمەگەن قوقىس ورىندارىن كوبەيتپەس ءۇشىن ەكولوگيا مينيسترلىگىمەن بىرلەسە بىرقاتار شارا قابىلداندى.
سونىمەن قاتار اكىم اتقارىلاتىن نەگىزگى شارۋالارعا توقتالىپ, الداعى جوسپارلارمەن دە ءبولىستى.
ء«بىرىنشى, قوقىس وڭدەۋ زاۋىتىن قايتا جاڭارتىپ جاتىرمىز. جاڭارعان كاسىپورىن قۋاتىن جىلىنا ەكى ەسە, ياعني 250 مىڭ توننادان 450 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرادى. قالدىقتار جارتىلاي اۆتوماتتى تۇردە سۇرىپتالماق. ەكىنشى, پوليگون ەكى ۇياشىقتان تۇرسا, ونىڭ بىرەۋى ابدەن تولىپ قالعان. سالاعا جاۋاپتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ پوليگونعا رەكۋلتيۆاتسيا جۇرگىزەمىز. ءۇشىنشى, بىلتىر «سەۆەرنايا گريادا» كەنىشىنە رەكۋلتيۆاتسيا جۇرگىزە وتىرىپ, قۇرىلىس قالدىقتارىن قويماعا جيناپ, قايتا وڭدەيتىن الاڭ قۇرىلىسىن باستادىق. بۇل ەكولوگيا مەن سانيتارلىق-ەپيدەميالىق جاعدايدى ايتارلىقتاي جاقسارتادى», دەدى ا.كولگىنوۆ.
قالا باسشىسىنىڭ سوزىنشە, اتالعان الاڭدا كىرپىش, اسفالت, بەتون قالدىقتارى سياقتى قۇرىلىس قالدىقتارىن قايتا وڭدەيتىن ۇساتۋ كەشەنىن ورناتۋ قاراستىرىلعان. وندا قۇرىلىس قالدىقتارىنىڭ 50%-ىن قيىرشىق تاسقا, 10-15% ارماتۋراعا وڭدەۋگە بولادى.
ء«تورتىنشى, قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇمىستارىن جالعاستىرا بەرەمىز. ول ءۇشىن قالادا كونتەينەرلەر ورناتىلدى. تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى وڭدەۋ دەڭگەيى – 75%, قايتالاما شيكىزاتتى الۋ 17% كورسەتكىشىنە جەتتى. بۇل كورسەتكىشتەردى جوسپارلى تۇردە ارتتىرۋ قاجەت. پاندەميا باستالعالى بەرى ادام كوپ جينالاتىن جەرلەردە مەديتسينالىق زاتتاردى, ماسكالاردى, قولعاپتاردى تاستايتىن ارنايى كونتەينەرلەر ورناتىلدى. بەسىنشى, رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس ۇيىندىلەرىن جويۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. جىل باسىنان بەرى 300-گە جۋىق پوليگون جويىلدى. قۇرىلىس نىساندارىنا مونيتورينگ جانە رەيدتەر جۇرگىزەتىن جەدەل توپ جۇمىس ىستەيدى. ەكوپوليگونعا قۇرىلىس قوقىستارىن شىعارۋ بويىنشا دا تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلەدى. مىسالى, 15 قازاننان باستاپ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە 37 كاسىپكەر تارتىلسا, ونىڭ ىشىندە 15-ءى – قۇرىلىس كومپانياسى. ولار 900 ملن تەڭگەگە جۋىق ايىپپۇل تولەيدى. التىنشى, قوقىستى بولەك جيناپ, سانيتاريا ەرەجەلەرىن ساقتاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ وتە ماڭىزدى. سەنبىلىكتەر وتكىزىپ, جۇيەلى نەگىزدە اعاش ەگەمىز. بارلىق مەملەكەتتىك مەكتەپتە ەكولوگيالىق ساعاتتار وتكىزىلىپ, قوقىس وڭدەۋ زاۋىتتارىنا ەكسكۋرسيالار ۇيىمداستىرىلادى. بۇل باعىتتا بىزگە ەرىكتىلەر مەن قالا تۇرعىندارى كوپ كومەك كورسەتىپ كەلەدى», دەپ جازدى ا.كولگىنوۆ.
ءيا, تازالىق – قاشاندا ادام دەنساۋلىعىنىڭ مىقتى بولۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن بىردەن-ءبىر ماڭىزدى فاكتور. ول ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ ارقايسىسى جەكە جاۋاپكەرشىلىككە جەتە نازار اۋدارسا دەيمىز.
سىناپتى شامداردى جيناۋ ءۇشىن 600-دەن اسا كونتەينەر ورناتىلدى
ەلوردادا قالا ەكولوگياسىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇمىس تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماسەلەنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ حالىققا جولداۋىندا اتاپ وتكەن بولاتىن. قازىرگى ۋاقىتتا نۇر-سۇلتاندا بارلىق اۋداندا قۇرامىندا سىناپ بار شامداردى, تەرمومەترلەر مەن باتارەيالاردى جيناۋعا ارنالعان 600-دەن اسا كونتەينەر ورناتىلدى.
«تۇرعىندار شامداردى سوندا تاستايدى, ءبىزدىڭ كومپانيا كونتەينەرلەردەن جيناپ, زاۋىتقا اكەلىپ, زارارسىزداندىرادى», دەيدى «نتپ Kazecotech» جشس باس ديرەكتورى ۆلاديمير اندرەەۆ. 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا 500-دەن اسا شام لامپالارى جينالعان. وسىلايشا, 3 ملن 908 مىڭ تەكشە مەتر اۋانىڭ ۋلى بۋمەن لاستانۋىنا جول بەرىلمەدى. سونىمەن قاتار كونتەينەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە كومپانيا ۆانداليزم جانە باسقا دا بىرقاتار ماسەلەگە تاپ بولادى.
«كوبىنە كولىكتەر, بۇزاقىلار كونتەينەرلەرگە زيان كەلتىرەدى, بولشەكتەردى, ەسىكتەردى, سورەلەردى, قوراپتاردى جانە باسقالارىن ۇرلايدى. مۇنىڭ ءبارى ادامدار اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك تۋعىزادى», دەپ ءتۇسىندىردى ۆ.اندرەەۆ. كومپانياعا قوڭىراۋ تۇسكەن جاعدايدا كەمشىلىكتەردى جويۋ ەكى ساعات ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى. سونىمەن قاتار كومپانيا قىزمەتكەرلەرى مەنشىككە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى تالاپ ەتەدى, ويتكەنى بۇل ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا اسەر ەتەدى.
سونىمەن قاتار وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمدىگى اتىنان قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعاتتى پايدالانۋ باسقارماسى قولداۋىمەن «StopMusor» الەۋمەتتىك جوباسىن باستاعان بولاتىن. جوبا حالىقتىڭ ساۋاتتىلىعى مەن الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ازاماتتار اراسىندا تۇرمىستىق قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا تاربيەلەۋگە باعىتتالعان.
«StopMusor» جوباسى شەڭبەرىندە كەڭ اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ اقپاراتتىق كامپانياسىن, سونداي-اق ەكولوگيالىق اكتسيالار مەن ءىس-شارالاردى وتكىزۋ, سايت, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەتتەر جانە ەل تۇرعىندارىن جاپپاي تارتۋ ءۇشىن جوبانىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. جوبا كوشەلەردە شاشىلعان قوقىستىڭ قورشاعان ورتاعا جانە ادام دەنساۋلىعىنا تەرىس اسەرى تۋرالى حالىقتىڭ حاباردار بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. «StopMusor» جوباسى 2021 جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيىن جالعاسادى. وكىنىشكە قاراي, COVID-19 پاندەمياسىنا بايلانىستى تۇرعىنداردىڭ جاپپاي وقشاۋلانۋىنا قاراماستان, قالاداعى قوقىستانۋ دەڭگەيى ارتتى جانە كورىنىس بوياۋى قويۋلانا ءتۇستى.
«وسى جىلى قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى «StopMusor» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا ەلدىڭ بارلىق ەكو-ۆولونتەرلەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە نيەتتى. بۇل باستاما – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى 11 جەلتوقساندا جاستار جىلىنىڭ جابىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە اتاپ وتكەن «تازا الەم» باعىتىنىڭ اجىراماس بولىگى. قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارىن, ەسترادا جۇلدىزدارىن, اكتەرلەردى, قوعام بەلسەندىلەرىن, جاستار كوشباسشىلارىن جانە قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتىن تازا قالا يدەياسىن تانىمال ەتۋگە جانە ەرىكتىلەر جىلىندا قورشاعان ورتانى ساقتاۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋعا شاقىرامىز. قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعىنىڭ «StopMusor» الەۋمەتتىك جوباسى «فيليپ مورريس قازاقستان» جشس قارجىلىق قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى», دەيدى جوبانى ۇيىمداستىرۋشىلار.
ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, «نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعاتتى پايدالانۋ باسقارماسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى جابايى تابيعات بۇكىل الەمدىك قورى (WWF) قامقورلىعىمەن جىل سايىن «جەر – ساعاتى» حالىقارالىق شاراسىن وتكىزەدى. وندا 170 ەلدەن جانە 7 مىڭ قالادان 2 ملرد-تان اسا ادام قاتىسادى. بيىل «جەر – ساعاتى» حالىقارالىق اكتسياسى 13-ءشى رەت وتكىزىلدى, ال قازاقستاندا 11-ءشى رەت ءوتتى.
كۇنىنە 700 تونناداي قوقىس توگىلەدى
ءيا, ەلوردا ەلىمىزدىڭ بەت-بەينەسى, مەملەكەتتىڭ مەرەيى, بولاشاعىمىزدىڭ بوي تۇزەيتىن اينىماس ايناسى دەۋگە بولادى. قالامىزدىڭ قاقپاسىنان كىرگەن ءاربىر ادام تازالىعىنا تاڭعالىپ وتسە, اتقارىلعان جۇمىستىڭ اقتالعانى بولار. وسى رەتتە شاھاردىڭ تازالىعىنا شابىتتانا كىرىسىپ, تاڭمەن تالاسىپ ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن «Clean City NC» كومپانياسىنىڭ ماماندارىمەن سويلەسكەن ەدىك.
اتالعان مەكەمە نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسى ايماعىنان تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى شىعارۋشى ۇيىمدارعا تاڭداۋ جاساۋ جونىندە جاريالاعان تەندەردە جەڭىمپاز اتاندى. قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى تاسىمالداۋ جانە جيناۋ بويىنشا جۇرگىزىلەتىن كەشەندى جۇمىستار نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ تابيعي رەسۋستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىمەن جاسالعان كەلىسىمشارتى تالابىنا سايكەس, 2017 جىلدان باستاپ 5 جىل جۇزەگە اسىرىلادى.
«Clean City NC» جشس – نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى (قتق) شىعارۋمەن اينالىساتىن مامانداندىرىلعان ءىرى كومپانيا. بۇل زاماناۋي تەحنيكالىق بازامەن, بىلىكتى قىزمەتكەرلەر مەن ارنايى تەحنيكامەن جاراقتالعان اۆتوپاركى بار كومپانيا ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كومپانيا قالدىقتاردى شىعاراتىن زاماناۋي تەحنيكا پاركىمەن جابدىقتالعان. وندا «ەۋرو-4» ەكولوگيالىق ستاندارتتاعى 66 زاماناۋي (ونىڭ ىشىندەگى 30 كولىك 2017 جىلى شىققان) ارناۋلى كولىك بار.
ء«بىز تار جەردە ورنالاساقان قتق شىعارىپ الۋ ءۇشىن ارنايى شاعىن كولىكتەر ساتىپ الدىق. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, ءبىزدىڭ كومپانيا تۇرعىن ءۇي الاپتارى مەن جەكە ۇيىمدار ايماعىنداعى قالدىقتاردى جيناۋ جانە تاسىمالداۋ بويىنشا كەڭ كولەمدى قىزمەت ۇسىنادى. ارناۋلى كولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالىس باعدارىنا GPS جۇيەسى ارقىلى «قۇپيا باقىلاۋ» جۇرگىزىلىپ وتىرادى. ۇسىنىلعان قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا كەپىلدىك بەرەتىن وزگە دە Know-how سياقتى تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەر مونيتورينگ جاسايدى. تازالىق كەستەسىنە كەلەتىن بولساق, كۇن سايىن 66 قوقىس تاسيتىن جانە باسقا دا 25 بىرلىك تەحنيكا ەكى اۋىسىمدا قالانى تازالاۋعا شىعادى. «الماتى» اۋدانىنداعى 10 ۋچاسكەنىڭ 8-ءى كۇن سايىن 2 رەتتەن ءار اۋىسىمدا تازارتىلادى. «ەسىل» اۋدانىنداعى 7 ۋچاسكەنىڭ 3-ءى كۇن سايىن 2 رەتتەن ءار اۋىسىمدا تازارتىلادى. «سارىارقا» اۋدانىنداعى 10 ۋچاسكە كۇن سايىن ءار اۋىسىمدا, «بايقوڭىر» اۋدانىنداعى 8 ۋچاسكە كۇن سايىن 2 رەتتەن ءار اۋىسىمدا تازارتىلادى. ءبىرىنشى اۋىسىمداعى قىزمەتكەرلەر تاڭعى 06.00-دەن 14.00-گە دەيىن, ەكىنشى اۋىسىمداعى قىزمەتكەرلەر 14.00-دەن 22.00-گە دەيىن قالا تازالىعىن قاداعالايدى. ءبىرىنشى اۋىسىمدا 65 كولىك, ەكىنشى اۋىسىمدا 8 كولىك شىعادى. اسىرەسە جازعى ۋاقىتتاردا, قاربىز-قاۋىننىڭ قاۋلاپ وسكەن شاقتارىندا كۇنىنە 800 تونناعا دەيىن قوقىس توگەمىز. ال قازىرگى ۋاقىتتا تاڭنان كەشكە دەيىن ەسەپتەگەندە 657 تونناداي قوقىس توگىپ جاتىرمىز», دەيدى «Clean City NC» جشس ءوندىرىس باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى داستان ساتىبالدى ۇلى.
«Clean City NC» جشس 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى (قتق) شىعارۋ قىزمەتتەرى بويىنشا ءتاريفى وزگەرگەن. ناقتىراق ايتساق, اباتتاندىرىلعان سەكتورداعى جەكە تۇلعالارعا ايىنا 1 تۇرعىنعا – 390 تەڭگە, اباتتاندىرىلماعان سەكتورداعى جەكە تۇلعالارعا – 414 تەڭگە, ساياجاي كووپەرتيۆىنىڭ ءبىر قاتىسۋشىسىنان قتق شىعارۋ تولەمى – 715 تەڭگە, زاڭدى تۇلعالارعا (1 تەكشە مەتر ءۇشىن) – 2 144 تەڭگە. كومپانيا الەۋمەتتىڭ بەلگىلى ءبىر توبىنا جەڭىلدىكتەر دە جاساعان. مىسالى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا – 100%, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا پاراپار, كوپبالالى انالارعا, I توپتاعى مۇگەدەكتەرگە – 50%, II توپتاعى مۇگەدەكتەرگە, زەينەتكەرلىك جاسقا جەتىپ زەينەتكە شىققان زەينەتكەرلەرگە 25% پايىز جەڭىلدىك جاسالعان.
سۇرىپتالعان ءۇي قالدىقتارى وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرادى
«Kazrecycleservice» جشس – ەلورداعى قالدىقتاردى وڭدەيتىن جالعىز كاسىپورىن. نۇر-سۇلتان قالاسىنان شىعاتىن بارلىق قالدىق وسى زاۋىتقا جەتكىزىلەدى. زاۋىت جىلىنا 350 مىڭ تونناعا دەيىن قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتى قابىلدايدى. كاسىپورىندا پوليەتيلەن, پەت-بوتەلكە, پلاستيك قالدىقتار قايتا وڭدەلەدى. ساعاتىنا 800 كگ پەت جانە 1 توننا پوليەتيلەن وڭدەي الاتىن مۇمكىندىگى بار زاۋىت, دايىن شيكىزاتتى ءونىم جاساۋعا جىبەرەدى. كاسىپورىن 130 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.
2018 جىلى ەلوردادا قالدىقتى سۇرىپتاۋ جوباسى قولعا الىندى. نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا 6 276 سارى ءتۇستى كونتەينەر قويىلدى. سارى ءتۇستى كونتەينەر – قاعاز, كارتون, پلاستيك, شىنى قالدىقتارىن تاستاۋعا ارنالعان. جاسىل ءتۇستى كونتەينەرگە قايتا وڭدەۋگە جارامايتىن قالدىقتار سالىنادى. سارى كونتەينەردەگى قالدىقتاردى ارنايى ماشينا الىپ كەتەدى. نۇر-سۇلتان قالاسىنان شىعاتىن قالدىقتار قوقىس وڭدەيتىن زاۋىتقا جەتكىزىلەدى.
ء«بىزدىڭ زاۋىت تاۋلىگىنە 1 مىڭ تونناعا جۋىق قاتتى قالدىقتار قابىلدايدى. سول قالدىقتاردىڭ بارلىعى سۇرىپتاۋدان وتەدى. سۇرىپتاۋ بارىسىندا كەلىپ تۇسكەن قالدىقتاردىڭ 15 پايىزى عانا قايتا وڭدەلەدى. ويتكەنى قالدىقتار ارالاسىپ كەلەتىندىكتەن ونىڭ ساپاسى جوعالادى. بىزدە بىرنەشە تسەحتار بار. سۇرىپتايتىن جانە قايتا وڭدەيتىن تسەح جۇمىس ىستەيدى. سۇرىپتالعان شيكىزات اۆتوماتتى تۇردە تازارتىلادى. زاۋىتتىڭ ساعاتىنا 800 كگ پەت جانە 1 توننا پوليەتيلەن وڭدەي الاتىن مۇمكىندىگى بار. دايىن بولعان شيكىزات قاجەتتى ءونىم جاساۋعا جىبەرىلەدى. حالىق ۇيدەن شىعاتىن قالدىقتى جاپپاي سۇرىپتاپ تاستايتىن بولسا, وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋعا بولادى», دەيدى زاۋىت ماماندارى.
