13 اۋىلدى كەشەندى دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر
بيىل اتالعان باعدارلاما بويىنشا اۋىل تۇرمىسىن جاقسارتۋعا 5 ملرد 772,3 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, وبلىستىڭ ءار وڭىرىندەگى 13 اۋىلدا 66 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلبارام مۇساعازينانىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر وبلىستا جەڭىل جوندەۋدەن وتكەن بالاباقشالار مەن ءبىلىم مەكەمەلەرىن قوسپاعاندا, ءۇش مەكتەپ, ءبىر بالاباقشا جانە مەكتەپ جانىنان جۇمىس ىستەيتىن ءبىر ينتەرنات عيماراتىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن.
«اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنىڭ شاراپاتىمەن كوپتەگەن اۋرۋحانا عيماراتى وڭدالىپ, تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسى ارتتى. بىلتىر قاراسۋ اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ كورپۋسىنا كۇردەلى جوندەۋ اياقتالىپ, اۋليەكول, مەڭدىقارا, سارىكول جانە فەدوروۆ اۋىلدارىنداعى اۋداندىق اۋرۋحانالار جەڭىل جوندەۋدەن ءوتتى. سونىمەن قاتار ون شاقتى ەلدى مەكەندەگى مادەنيەت جانە سپورت نىساندارى جوندەلىپ, اۋىل اجارىن اشا تۇسكەن.
– مۇنىڭ سىرتىندا باسقا دا مەملەكەتتىك باعدارلامالار ەسەبىنەن اۋىلداردى دامىتۋ ماقساتىندا 4 ملرد تەڭگەگە بىرنەشە اۋقىمدى جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. قارجىنىڭ قوماقتى بولىگى فەدوروۆ جانە اۋليەكول اۋىلدارىنداعى گازتاراتقىش قۇبىر جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا جۇمسالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, 18 مىڭنان اسا اۋىل تۇرعىنى ورتالىقتاندىرىلعان كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلدى. مەڭدىقارادا سۋ قۇبىرى جەلىلەرىن تاراتاتىن توراپ قايتا جوندەلىپ, 10 مىڭ ادامنىڭ تازا اۋىزسۋمەن قامتىلۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. سونىمەن قاتار سىرتتان تارتىلعان قارجى ەسەبىنەن اۋىل كوشەلەرى جارىقتاندىرىلىپ, اسفالت توسەلىپ, بەينەباقىلاۋ قۇرىلعىلارى ورناتىلدى, – دەدى گ.مۇساعازينا.
«اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنا بيىل ىلىككەن سيلانتەۆ, وباعان, دەنيسوۆ, انتونوۆ, قامىستى, تورعاي, امانگەلدى, قارامەڭدى, ۇزىنكول اۋىلدارى مەن توبىل بەكەتىندە دە اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
توعىز جولدىڭ تورابىندا جاتقان توبىل بەكەتىندە 7 مىڭعا تارتا حالىق تۇرادى. قازىر مۇنداعى جالعىز دارىگەرلىك امبۋلاتورياعا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ىرگەسى 1985 جىلى قالانعان عيمارات سوڭعى رەت 1996 جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. سودان كەيىن جىل سايىن قابىرعاسى اكتەلىپ, تەرەزە-شاتىرى بۇتىندەلگەنىمەن, ەكى قاباتتى امبۋلاتوريانىڭ اعاشتارى ءشىرىپ, قۇبىرلارى تەسىلىپ, ەلەكتر جەلىلەرى ءجيى ىستەن شىعا باستاعان. بيىل عيماراتتى باستان-اياق تولىق جاڭارتۋعا 191 ملن تەڭگە ءبولىنىپ وتىر.
– جوندەۋ جۇمىستارىن مامىردا باستادىق, قازىر جۇمىس اياقتالىپ قالدى. ءىشى-سىرتىن ارلەپ, ءتورت قابىرعاسىنان باسقاسىنىڭ بارلىعىن – توبەسىن, تەرەزەلەرىن, جارىق, جىلۋ, جەلدەتۋ جانە قۇبىر جەلىلەرىن تولىقتاي اۋىستىردىق. بارلىعى سانيتارلىق نورمالارعا ساي. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەسكى عيماراتتىڭ ورنىنا مۇلدە باسقا عيمارات پايدا بولدى, – دەدى باس مەردىگەر «تورگسترويمونتاج» جشس ديرەكتورى پاۆەل بورزەنكوۆ.
توبىل دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىندا 4 مامان جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ءبىرى – مەدبيكە نەللا راسپوپينا. تاجىريبەلى ماماننىڭ ايتۋىنشا, جاڭارتىلعان عيمارات جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك.
– بۇگىندە ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. اسىرەسە, قازىرگى جاعدايدا دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنە قويىلاتىن تالاپ جوعارى, جاۋاپكەرشىلىك اۋىر. ءبىز حالىقتىڭ سەنىمى مەن ۇدەسىنەن شىعۋعا بار كۇشىمىزدى سالامىز. مەردىگەر امبۋلاتوريامىزدىڭ قىزمەتتىك اۆتوكولىك قوياتىن گاراجىن دا قايتا جوندەپ بەردى. ەندى كەز كەلگەن جاعدايدا كۇن رايىنىڭ ىستىق-سۋىعىنا قاراماستان, تۇرعىنداردىڭ شاقىرتۋىنا جەدەل جەتۋگە مۇمكىندىك تۋىپ وتىر, – دەدى مەدبيكە.
امبۋلاتوريانى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ جاتقان قۇرىلىسشىلاردىڭ قاتارىندا ون شاقتى جەرگىلىكتى تۇرعىن جۇرگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سولاردىڭ ءبىرى – ەركىن حاسەنوۆ. تاجىريبەلى قۇرىلىسشى قولايلى جۇمىستىڭ ءوزى تۇراتىن اۋىلدان تابىلعانىنا قۋانىشتى.
– قازىر كارانتينگە بايلانىستى كوپتەگەن ۆاحتالىق جۇمىستار توقتاپ قالدى. ءوز باسىم جۇمىستىڭ ءدال ءوزىم تۇراتىن ءۇيدىڭ تۇبىنەن تابىلعانىنا قۋاندىم. قازىر الىستان اربالاعانشا, جاقىننان دوربالاعان ءتيىمدى. بالا-شاعامنىڭ قاسىندامىن, ايلىق جالاقىم – 120 مىڭ تەڭگەنىڭ كولەمىندە, – دەيدى ە.حاسەنوۆ.
توبىل تۇرعىندارىن مەزى ەتكەن تاعى ءبىر ماسەلە توزىپ كەتكەن ىشكى جولداردىڭ جاعدايى ەدى. بىلتىر ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك بولىگىن باتىسپەن جانە رەسەيمەن جالعاپ جاتقان كۇرە جولدىڭ كوپىرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. ىشكى جولدارعا كەلەتىن بولساق, بۇل جاقتا دا وڭ وزگەرىستەر ورىن الماق. سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىقتىڭ وزىندە اۋىلدىڭ ستانتسيوننايا, ەلەۆاتورنايا, ۆوكزالنايا, كووپەراتيۆنىي كوشەلەرىنىڭ نەگىزگى بولىكتەرىنە اسفالت توسەلدى. جالپى ۇزىندىعى 6 شاقىرىم جول جوندەلدى. بيىل «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەسىندە تاعى سەگىز كوشە جوندەلىپ, اسفالت توسەلىپ, تاقتايداي تەگىس جولعا اينالىپتى.
– شىنى كەرەك, بۇعان دەيىن جاڭبىر جاۋسا, رەزەڭكە ەتىكسىز كوشەگە شىعا المايتىن ەدىك. قازىر اۋىلىمىز ارلەنىپ, جولدار كوڭىل كونشىتەرلىك جاعدايعا كەلدى. حالىق ريزا, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى ۇلمەكەن نۇرسەيىتوۆا.
توبىل كەنتىندە بيىل مەكتەپ پەن بالاباقشانى دا جوندەۋ كوزدەلىپ وتىر. وسىنىڭ بارىنە ءبىر اۋىلعا عانا 400 ملن تەڭگەگە جۋىق قارجى قاراستىرىلعان.
ايماقتا بيىل اۋىل حالقىنىڭ بۇقارالىق سپورت نىساندارىنا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 1,7 ملرد تەڭگەگە 4 جوبا ىسكە قوسىلىپ, سيلانتەۆ, قامىستى اۋىلدارىنداعى ستاديون قايتا جوندەلىپ, ۇزىنكول مەن تورعايدا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى. بيىل الەۋمەتتىك نىسانداردى تۇراقتى جىلۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى دا جاندانا ءتۇستى. ماسەلەن, دەنيسوۆ اۋىلىندا تاياۋدا №40 بالاباقشانىڭ جانىنان جاڭا سالىنعان جىلۋ قازاندىعى ىسكە قوسىلسا, قارامەڭدى اۋىلىندا جىلۋ تاراتاتىن ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى.
«اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا تورعاي مەن قامىستىدا اۋداندىق اۋرۋحانالار, بەيىمبەت مايلين اۋدانىنىنا قاراستى توبىل اۋىلىندا دارىگەرلىك امبۋلاتوريا عيماراتى جوندەۋدەن ءوتىپ جاتىر. دەنيسوۆ اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, حالىق يگىلىگىنە تاپسىرىلدى.
بيىل جاز شىعا اۋىل ىشىندەگى كوشەلەردى جوندەپ, اسفالت توسەپ, تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىز قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 13 ەلدى مەكەندە جالپى قۇنى 2 ملرد بولاتىن 50-دەن استام جوبا ىسكە اسىرىلا باستاعان. بۇگىنگە دەيىن بۇل جوبالاردىڭ 48-ءى اياقتالدى.
– قاراشاعا دەيىن اتالعان باعدارلاما بويىنشا بولىنگەن قارجىنىڭ 4 ملرد 151 ملن تەڭگەسى, ياعني جىلدىق جوسپاردىڭ 80,5%-ى يگەرىلدى. قۇرىلىس نىساندارىندا جۇمىس بەكىتىلگەن كەستە بويىنشا ءجۇرىپ جاتىر. بيىل وبلىستا 13 اۋىلدى كەشەندى دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتتا وزگە دە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ەسەبىنەن دەنيسوۆ, تورعاي, انتونوۆ, امانگەلدى اۋىلدارىنىڭ سۋمەن قامتۋ جەلىسى جاڭارتىلدى, ال سيلانتەۆ جانە شەمينوۆ ەلدى مەكەندەرىندە گاز تاراتقىش جەلى پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل جالپى سوماسى 6 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىعا اۋىل ىشىندەگى جولدار جاڭارتىلىپ, الەۋمەتتىك نىساندار جوندەۋدەن ءوتتى, – دەدى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
وبلىستا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن 2027 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. باعدارلاما اياسىنداعى جوبالارعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ الەۋەتى بار اۋىلدار بىرتىندەپ قاتىساتىن بولادى.
اۋىل مەكتەپتەرىن جاڭارتۋعا 2,2 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالادى
قوستاناي وبلىسىنداعى 495 مەكتەپتىڭ 82%-ى, ياعني 488 مەكتەپ اۋىلدىق مەكەندەردە ورنالاسقان. بۇگىندە ايماقتاعى 45 688 وقۋشى اۋىلدا ءبىلىم الىپ جاتىر. «اۋىل – ەل بەسىگى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شاراپاتىمەن قازىردىڭ وزىندە اۋىلدىق جەرلەردەگى ءبىرتالاي ءبىلىم نىسانى جاڭارتىلدى. تاياۋدا وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيا ورتالىعىندا وتكەن ءباسپاسوز جيىنىندا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى زاۋرە بايمەنوۆا اتالعان باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان ىلكىمدى جوبالار جايىن اڭگىمە ەتتى.
باسقارما باسشىسىنىڭ سوزىنشە, 2019 جىلى جالپى سوماسى 893,9 ملن تەڭگەگە 28 اۋىلدىق مەكتەپ جوندەۋدەن وتكەن. بۇل ماقساتقا جۇمسالعان قارجىنىڭ 797,6 ملن تەڭگەسى رەسپۋليكالىق بيۋدجەتتەن, ال 96,3 ملن تەڭگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ءبولىنىپ وتىر. ناتيجەسىندە, 5 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, 23 ءبىلىم نىسانىنا جەڭىل جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. «اۋىل – ەل بەسىگى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار بارىسىندا 1 260 اۋىل تۇرعىنى ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
– 2020 جىلى ارنايى جوبا شەڭبەرىندە امانكەلدى, قوستاناي جانە مەڭدىقارا اۋداندارىندا جالپى 802,8 ملن تەڭگە سوماسىنا 3 ءبىلىم مەكەمەسى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. 2018 جىلى وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن امانكەلدى اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى ءا.بورانباەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋ كورپۋسى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. بيىل مەكتەپ جانىنداعى ينتەرناتتىڭ جاتىن كورپۋسىنا جالپى سوماسى 133,7 ملن تەڭگەگە جوندەۋ جۇرگىزىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, اۋدانعا قاراستى 7 اۋىلدا تۇراتىن 25 وقۋشى امانگەلدىدە ينتەرناتتا جاتىپ وقيتىن بولادى. ينتەرناتتا شاعىن اۋىلداردا تۇراتىن بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان, – دەدى ز.بايمەنوۆا.
«اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا بيىل قوستاناي اۋدانىنداعى سوۆحوزنىي ورتا مەكتەبى مەن مەڭدىقارا اۋدانىنداعى پەرۆوماي ورتا مەكتەبىندە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بۇل ەكى ءبىلىم وشاعىندا جالپى سانى 682 بالا وقيدى. ال الداعى جىلى اتالعان باعدارلاما اياسىندا اۋليەكول, ب.مايلين, قارابالىق, قاراسۋ, قوستاناي, ناۋرىزىم اۋداندارىنداعى 9 مەكتەپتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قوستاناي وبلىسى
