ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا مەكتەپ سالۋ, ايەلدەردى قولداۋدى دامىتۋ, جولداردى جاڭارتۋ, وڭالتۋ مەن بانكروتتىق جانە «پيراميدالارعا» قارسى ءىس-قيمىل سياقتى ماسەلەلەردى قامتىعان زاڭ جوبالارى تالقىعا ءتۇستى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا مەكتەپ سالۋ, ايەلدەردى قولداۋدى دامىتۋ, جولداردى جاڭارتۋ, وڭالتۋ مەن بانكروتتىق جانە «پيراميدالارعا» قارسى ءىس-قيمىل سياقتى ماسەلەلەردى قامتىعان زاڭ جوبالارى تالقىعا ءتۇستى.
پلەنارلىق وتىرىستا ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان مەن قىرعىزستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى قىرعىز رەسپۋبليكاسىندا مەكتەپ سالۋ تۋرالى كەلىسىم جانە وعان وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى قورىتىندى ازىرلەۋ ءۇشىن زاڭنامالىق اينالىمعا الىندى. وسىلايشا, ەلىمىز بىشكەك پەن وش قالالارىندا ارقايسىسى 500 ورىندىق ەكى مەكتەپ سالاتىن بولادى. حاتتاماعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2012 جىلى تامىزداعى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا جاساعان رەسمي ساپارى بارىسىندا قول قويىلعان-دى.
بۇدان كەيىن وتىرىس زاڭ جوبالارىن قاراۋمەن ۇلاستى. «وڭالتۋ جانە بانكروتتىق تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى كوزدەيتىن زاڭدىق قۇجات ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ساراپشىلارى ازىرلەگەن كرەديتورلاردىڭ دارمەنسىزدىگى مەن قۇقىقتارى جونىندەگى ستاندارتتار مەن كودەكستەردى ساقتاۋ تۋرالى ەسەپكە سايكەس, زاڭنىڭ كەيبىر ەرەجەلەرىنىڭ ايقىن ەمەستىگى نەمەسە ماڭىزدى ەرەجەلەردىڭ جوقتىعى, كرەديتورلار قۇقىقتارىنىڭ جەتكىلىكتى قورعالماۋى, راسىمدەۋدەگى كەشەۋىلدەتۋ سياقتى كەمشىلىكتەر انىقتالعان.
وسىعان بايلانىستى سوتتىڭ بانكروتتىق ءىستى قاراۋى ساتىسىندا بورىشكەردىڭ قارجى-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە ءمىندەتتى تۇردە تالداۋ جۇرگىزۋدى ەنگىزە وتىرىپ, سىرتقى بايقاۋدى الىپ تاستاۋ كوزدەلەدى. بۇل رەتتە بورىشكەردىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلەدى. بانكروتتىق راسىمدەرىن جۇرگىزۋ كەزىندە كرەديتورلارعا بارلىق بيزنەس-پروتسەستەردى كەلىسۋ بويىنشا قۇقىقتار بەرىلىپ وتىر. م ۇلىكتى زاتتاي بەرۋ جولىمەن كەپىلدى كرەديتوردىڭ تالاپتارىن وتەۋ تەتىگى دە ەنگىزىلىپتى. جانە, ەڭ باستىسى, بارلىق باسقارۋشىلار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋدى جانە ولاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن نورمالار قاراستىرىلعان. سوتقا كەپىل مۇلكىن ساتۋدى كەيىنگە قالدىرۋ جونىندەگى وتىنىشتەرگە سايكەس, بۇل كەپىل ۇستاۋشىنىڭ تالاپتارىن قاناعاتتاندىرۋ بىرنەشە جىلعا سوزىلىپ كەتەتىن. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسىندا كەيىنگە قالدىرۋ مەرزىمى بەرىلەتىن كەزەڭ زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن ءبىر ايعا دەيىن قىسقارتىلعان. بۇل تۋىنداۋى مۇمكىن ىقتيمال ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى مەرزىم ەكەنى اتاپ ايتىلدى.
پالاتا, سونىمەن قاتار, جولعا قاتىستى ەكى زاڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. ەلىمىز بەن ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمگە «وڭتۇستىك – باتىس» جول ءدالىزىنىڭ جوباسى» (باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارالىق ترانزيت ءدالىزى) №1 قوسىمشا كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىندا بانك ۇنەمدەلگەن 54,6 ميلليون اقش دوللارى سوماسىنداعى قارىزدى قازاقستانعا 19 جىل مەرزىمگە بەرەدى. قارجى «وڭتۇستىك – باتىس» جول جوباسىنا جۇمسالادى. ياعني, ەكى جول ۋچاسكەسى جاڭارتىلادى. العاشقىسى وزبەكستانمەن اراداعى مەملەكەتتىك شەكاراداعى «جىبەك جولى» شەكارا بەكەتىندەگى 62 شاقىرىم بولسا, سوڭعىسى «شىمكەنت – تاشكەنت» ارالىعىنداعى 742 شاقىرىم.
ەكىنشى زاڭ جوباسى ەلىمىز بەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (جاي وپەراتسيالار) (واوەى ءدالىز 2 ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى [ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ۋچاسكەلەر] – 2 –جوبا) راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى بولدى. نەگىزىنەن, 371,3 ميلليون اقش دوللارى سوماسىنداعى قارىز «شەتپە – اقتاۋ» (632,3 شاقىرىم مەن 805 شاقىرىم ارالىعى) اۆتوجولىنىڭ 170 شاقىرىمىن جاڭارتۋعا جانە قۇرىلىستى قاداعالاۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا كوزدەلىپ وتىر. قارىزدى وتەۋ مەرزىمى – 5 جىلدىق جەڭىلدىكتى كەزەڭدى قوسا العاندا, 20 جىل. قارىزدى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ – 45,9 ميلليون اقش دوللارى. جولدى جاڭارتۋ رەسپۋبليكا اۋماعى ارقىلى حالىقارالىق كولىك اعىنىن تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. ول ءوڭىردىڭ قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتۋعا جانە جالپى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزۋى ءتيىس.
سونداي-اق, دەپۋتاتتار جازاسىن ءارى قاراي وتەۋ ءۇشىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالعان ادامداردى تاپسىرۋ تۋرالى قازاقستان مەن ازەربايجان اراسىنداعى شارتقا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. بۇدان وزگە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ زاڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. زاڭنامالىق وزگەرىستەر جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەردىڭ جۇكتىلىك, بالا تۋ جانە بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمى بويىنشا دەمالىستا بولعان كەزەڭىندە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن 2014 جىلدان باستاپ سۋبسيديالاۋدى ەنگىزۋگە باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, 10 پايىز مىندەتتى زەينەتاقى جارناسىنىڭ 4 پايىزى مiندەتتi الەۋمەتتiك ساقتاندىرۋ قاراجاتىنان بولىنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر ەسەبىنەن جانە 6 پايىزى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلمەك. جۇمىسىنان ايىرىلعان ادامداردى قورعاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەسى دە سىرت قالماعان. اسىرەسە, بايقوڭىر قالاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراتىن ايەلدەرگە جۇكتىلىگى جانە بالا تۋى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر تولەۋدى قامتاماسىز ەتۋ جاعدايى دا قاراستىرىلعان. جانە دە جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنا ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان ليتسەنزيانى الۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ ماقساتىندا وزگەرىس ەنگىزىلەدى.
قارجىلىق (ينۆەستيتسيالىق) پيراميدالاردىڭ قىزمەتىنە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى دا كەشە ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. ەنگىزىلگەن زاڭدىق نورمالار قارجىلىق پيراميدالاردىڭ قىزمەتىنىڭ جولىن كەسۋ جانە ونى بولدىرماۋعا باعىتتالعان. قارجىلىق (ينۆەستيتسيالىق) پيراميدالاردى قۇرعان جانە وعان باسشىلىق جاساعانداردى قۋدالاۋ ەندى زاڭ بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
