– 1965 جىلى وسكەمەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ جاراتىلىستانۋ فاكۋلتەتى قۇرامىنا دەنە تاربيەسى ءبولىمى ەندى. ول كەزدە فاكۋلتەتتى ي.سامۋسەەۆ باسقاراتىن. ال ارادا ەكى جىلدان كەيىن دەنە تاربيەسى فاكۋلتەتى ءوز الدىنا شاڭىراق قۇردى. دەكانى بولىپ, قازاق ءتىلىنىڭ مايىن تامىزاتىن, قازاق بالالارىنا ەرەكشە قامقورلىق جاساعان ا.ن.ترۋنوۆ تاعايىندالدى. باستاپقىدا فاكۋلتەتتە نەبارى ءتورت كافەدرا بولدى. ولار: تەوريا جانە دەنە تاربيەسى مەن سپورت مەتوديكاسى, گيمناستيكا, سپورت ءتارتىبى جانە دەنە تاربيەسىنىڭ جالپى كافەدرالارى.
55 جىلدا ينستيتۋتتى 8 مىڭنان استام جوعارى ءبىلىمدى ماماندار ءبىتىرىپ شىقتى. وسى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنىڭ قابىرعاسىنان 6 قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى, 22 ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى, 30-دان استام وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوندارى شىقتى. شايبالى حوككەيدەن قازاقستان قۇراماسىنىڭ كاپيتانى, وليمپيادا چەمپيونى بوريس الەكساندروۆ, الەم چەمپيونى ەۆگەني پولادەۆ, كونكيمەن جۇگىرۋدەن بىرنەشە دۇركىن الەم چەمپيوندارى, دۇنيەجۇزىلىك رەكوردتى بىرنەشە رەت جاڭارتقان ۆلاديمير كوزلوۆ پەن كونستانتين كوروتكوۆ, سەرگەي ريابەۆ – ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز.
ۆ.كوزلوۆ 1959 جىلدىڭ ءبىرىنشى تامىزىندا وسكەمەندە دۇنيەگە كەلدى. العاشقى باپكەرى وبلىستىق سپورت كوميتەتى جانىنداعى سپورت مەكتەبىنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى نيكولاي كنيازەۆ. بالا كەزىنەن كونكيدى ۇناتاتىن ۆولوديا تىنباي جاتتىعىپ, اقىرى بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. 1982-1983 جىلدارى قاتارىنان ەكى رەت (500 مەترگە) الەم چەمپيونى اتانسا, 1984 جىلى كسرو-دا وعان ەشكىم تەڭ كەلمەدى. الەم رەكوردىن جاڭارتتى. كونستانتين كوروتكوۆ تا وسكەمەننىڭ اتاعىن ايداي الەمنە پاش ەتتى. حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى بىرنەشە رەت كسرو بىرىنشىلىكتەرىندە, حالىقارالىق جارىستاردا توپ جاردى.
بۇل دەرەكتەردى نەگە ايتىپ وتىرمىن؟ سەبەبى تاۋەلسىزدىك العالى قىزىعى كوپ قىسقى سپورتتا كەندى التاي عانا ەمەس, ەل جەلاياقتارى دا وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا جۇلدەدەن قاعىلىپ كەلەدى. بۇل – ويلاناتىن ماسەلە. الداعى ۋاقتتا قىسقى سپورت تۇرلەرىن ەلىمىزدە دۇرىس باعىتقا بۇراتىن ۋاقىت جەتتى. ول ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ مىقتى باپكەرلەر بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاستارعا كوڭىل ءبولىپ, ارنايى باعدارلاما بويىنشا دايىنداسا. جوعارىدا ايتقان نيكولاي كنيازەۆ ايشىلىق الىستا ەمەس, الماتىدا تۇرادى, «دينامو» رەسپۋبليكالىق سپورت قوعامىندا باسشىلىق قىزمەتتە. ەگەر ءبىلىمدى دە بىلىكتى مامانمەن اقىلداسىپ, ەلىمىزدە قىسقى سپورتتى دامىتۋ باعدارلاماسىنا تۇزەتۋ ەنگىزسە, قىسقى وليمپيا ويىندارىندا التىن مەن كۇمىستى كۇرەپ الىپ جۇرگەن نورۆەگيا, اۋستريا, گەرمانيا ساڭلاقتارىنىڭ تاجىريبەسىن بولىسسە, قازاق ەلىنىڭ شاڭعىشىلار مەن كونكيشىلەرى, باسقا سپورت تۇرلەرىنىڭ شەبەرلەرى دە وليمپ شىڭىنا كوتەرىلەر ەدى. مەنىڭشە, ريددەردەگى قىسقى سپورت تۇرلەرى بويىنشا وليمپيادالىق باعىتتاعى مەكتەپ-ينتەرنات-كوللەدجدە كونكيمەن جۇگىرۋ, شورت-ترەك تۇرلەرىنە باۋليتىن ءبولىم اشسا ورىندى بولار ەدى. جاقىندا عانا بۇل وقۋ ورنىنا تاجىريبەلى باسشى, كيكبوكستان الەمنىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى اسقار موجانوۆ تاعايىندالدى. ءبىز ودان ءۇمىت كۇتەمىز.
ستۋدەنت كەزدىڭ وزىندە وداقتىڭ «ترۋد-2» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى اتانعان بوكسشى مارات ورمانبەتوۆ, سامبو, دزيۋدودان ەلىمىزدىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى, جۇزدەن استام ەلىمىزدىڭ چەمپيوندارى مەن وليمپيادا جۇلدەگەرىن باپتاعان ءجانادىل اتاەۆ, ازيا ويىندارىنىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيوندارى ا.شيشكينا, وكسانا ياتسكايا, سەرگەي چەرەپانوۆ, ا.دۋحنو, س.ريابەۆ, ن.تۋرۋكالو تاعى باسقالار ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز.
ءبىزدىڭ وقۋ ورنىن بىتىرگەن بىرنەشە تۇلەگىمىز سپورتتا جوعارى ناتيجە كورسەتىپ قانا قويماي, لاۋازىمدى قىزمەتتەردىڭ تىزگىنىن ۇستاپ, ەل سپورتىنىڭ وركەندەۋىنە ەرەكشە ۇلەس قوستى. سونىڭ ءبىرى – پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ءتورت وليمپيا ويىندارىندا ەلىمىزدىڭ شەف-دە-ميسسيونى قىزمەتىن اتقارعان ءاناتولى كۇلنازاروۆ. ينستيتۋتتىڭ دەنە تاربيەسى فاكۋلتەتىن ۇزدىك بىتىرگەن اعامىز شىمقورا اۋىلىندا بالالاردى سپورتقا باۋلىدى. اقىرى بىرنەشە رەت ەلىمىزدىڭ سپورت سالاسىن باسقاراتىن دارەجەگە جەتتى. ۇنەمى ىزدەنىپ, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋدىڭ بيىك بەلەستەرگە جەتەلەيتىنىن قازىرگى جاستارىمىز تۇسىنسە, نۇر ۇستىنە نۇر. سونىمەن بىرگە ن.ۆويتوۆ, ا.گرەچۋحين, م.ورمانبەتوۆ سياقتى تۇلەكتەرىمىز دە سپورت سالاسىندا باسشىلىق جاسادى. ا.ترۋنوۆ, ۆ.ۆاسيلچەنكو, م.جاقسىلىقوۆ, ي.پلەشكان, ج.اتاەۆ سياقتى اعالارىمىز دا حالىقارالىق, ۇلتتىق دارەجەدەگى تورەشى بولدى.
سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قازىر ىرىلەندىرىلگەن ءتورت فاكۋلتەت بار. 10 ماماندىق بويىنشا دوكتورانتۋرا بار. بىزدە وتىزعا تارتا عىلىم دوكتورى, ەكى جۇزدەن استام عىلىم كانديداتى قىزمەت ەتەدى. بۇدان ەكى جىل بۇرىن وقۋ ورنىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» زالى پايدالانۋعا بەرىلدى. ءتۇرلى عىلىمي كەڭەستەر, باسقا جاقتان كەلگەن قۇرمەتتى قوناقتار «رۋحاني جاڭعىرۋ» زالىندا ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسەدى, پىكىر الماسادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىندا وقۋ ورنىنىڭ ۇستازدارى مەن ستۋدەنتتەرى 2005-2006 جىلدارى وقۋ ورنىن باسقارعان تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءاشىمجان احمەتوۆتىڭ 70 جىلدىعىنا وراي ەسكە الۋ كەشىن وتكىزدى. عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسياعا عالىمنىڭ زايىبى دينا وماروۆا, ءاشىمجاننىڭ سىنىپتاس دوسى, قازاقتىڭ اسا كورنەكتى سىقاقشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى كوپەن امىربەك قاتىسىپ, ەستەلىكتەر ايتتى. سوڭىنان ءاشىمجان احمەتوۆ اتىنداعى لابوراتوريا اشىلدى.
جاستارعا اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ, ولاردىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى ۋنيۆەرسيتەتتە قابانباي اتىنداعى اسكەري كافەدرا اشىلدى. وندا ءبىلىم العان جاستار سپورتتىق جارىستارعا دا بەلسەنە ارالاسادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «چايكا» اتتى باسسەينىندە سۋ سپورتى تۇرلەرى بويىنشا جاتتىعۋلار جۇرەدى.
قازىرگى كەزدە ءبىز ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقۋمەن بىرگە ەل نامىسى ءۇشىن بايراقتى باسەكەلەردە توپ جارىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرىمىزدى باسقالارعا ۇلگى ەتەمىز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر ءاليحان اسەتوۆ, سەرگەي كۋدرياۆتسەۆ, ستەپان الەكساندروۆ, الەكسەي شەستاكوۆ بۇدان ءتورت جىل بۇرىن ماجارستاندا وتكەن جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىندا التىننان القا تاقتى. س.كۋدرياۆتسەۆ شايبالى حوككەيدەن ازيانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, الماتىدا وتكەن ستۋدەنتتەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسياداسىندا كۇمىس مەدالدى يەلەندى. ەرزات ساقابانوۆ دەگەن ستۋدەنتىمىز رەسەيدىڭ تۇمەن قالاسىندا گىر سپورتىنان جالاۋى جەلبىرەگەن الەم چەمپيوناتىندا التىن, سوسىن گەرمانيانىڭ گامبۋرگىندەگى دۇنيەجۇزىلىك دودادا قولا مەدال ەنشىلەدى. تاعى ءبىر تۇلەگىمىز قۋانىش شەكتىباەۆ 2016 جىلى گىر سپورتىنان وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە كۇمىس القانى ەل قورجىنىنا سالدى. فەدور سۋحونوسوۆ دەگەن 1-كۋرس ستۋدەنتى سپورتتىق باعدارلاۋدان ازيا بىرىنشىلىگىندە قولا مەدال يەلەندى. اننا فەكليستوۆا, ارتەم سۋپانەۆ سياقتى جاستار دا ۋنيۆەرسيتەت ابىرويىن اسقاقتاتىپ, قول كۇرەسى مەن كوركەم گيمناستيكادان وتكەن بايراقتى باسەكەلەردەن جەڭىسپەن ورالدى.
سامات سۇلەيمەنوۆ, ەلامان كوكەنوۆ دەگەن شاكىرتتەرىمىز ۆولەيبولدان تاماشا ناتيجە كورسەتە باستادى. ولار قازىرگى كۇنى «التاي» سپورت كلۋبىنىڭ نەگىزگى جانە قوسالقى قۇراماسىندا ونەر كورسەتۋدە. دينارا سىزدىقوۆا, گۇلناز التاەۆا, انەل باۋىرجانوۆا, جانسەرىك جۇماعاليەۆ, دانيل سەنكەۆيچ سياقتى بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاستارىمىز دا ۆولەيبولدان ءتۇرلى كوماندالاردا ونەر كورسەتۋدە. ءمولدىر تالعاتوۆا دەگەن بويجەتكەن الماتىدا وتكەن جازعى ۋنيۆەرسيادادا, وبلىس بىرىنشىلىگىندە قول كۇرەسىنەن الدىنا جان سالمادى. جىل باسىندا وسكەمەندە قىسقى سپورت تۇرلەرىنەن ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەر اراسىندا ۋنيۆەرسيادا ءوتتى. امانجولوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى بۇل جولى دا نامىستى جانىپ, قىزدار ءبىرىنشى, ال ۇلدارىمىز ءۇشىنشى ورىنعا يە بولدى. پاندەمياعا بايلانىستى قازىر سپورتشى-ستۋدەنتتەرىمىز ءدۇبىرلى جارىستاردىڭ كورىگىن قىزدىرا الماۋدا. الايدا ولار رەتىن تاۋىپ جاتتىعىپ ءجۇر. الداعى ۋاقىتتا دا شىعىستىڭ ۇل-قىزدارى سپورتتا جەڭىستەرگە جەتە بەرمەك.
جازىپ العان
وڭداسىن ەلۋباي,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى سپورت قايراتكەرى
وسكەمەن
