ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدىق قۇجات تالقىعا سالىندى. سونداي-اق, بۇل كۇنى دەپۋتاتتار نازارىنا ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىستى زاڭ جوباسى دا ۇسىنىلدى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدىق قۇجات تالقىعا سالىندى. سونداي-اق, بۇل كۇنى دەپۋتاتتار نازارىنا ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىستى زاڭ جوباسى دا ۇسىنىلدى.
«2013 – 2015 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا نەگىزگى باياندامانى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ جاسادى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 790,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ تاپشىلىعى 80 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە ءىجو-گە قاتىستى 0,2%-عا تومەندەتىلگەن. بيىلعى جىلداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ نومينالدى كولەمى 34 444,3 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى ءوسىمى جوسپارلانعان 6 پايىزدىق دەڭگەيدە ساقتالا وتىرىپ 153,3 ملرد. تەڭگەگە جوعارى بولاتىنى انىقتالىپتى. ەكسپورت كولەمى 87 536,7 ملن. اقش دوللارى بولسا, يمپورت 2 661,4 ملن. اقش دوللارىنا ۇلعايىپ, 53 834,0 ملن. اقش دوللارىن قۇراماق.
سونىمەن, 2013 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇسىمدەرى 5 242,5 ملرد. تەڭگە كولەمىندە نەمەسە بەكىتىلگەن بيۋدجەتپەن (5 228,4 ملرد. تەڭگە) سالىستىرعاندا 14,4 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ وتىر. ال كىرىستەردىڭ بولجامى (ترانسفەرتتەردىڭ ءتۇسىمىن ەسەپكە الماعاندا) 3 608,3 ملرد. تەڭگە نەمەسە بەكىتىلگەن كولەمنەن 20 ملرد. تەڭگەگە جوعارى, ونىڭ ىشىندە سالىقتىق تۇسىمدەر بويىنشا 6,9 ملرد. تەڭگەگە جانە سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر بويىنشا 13,1 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايعان.
سالىقتىق تۇسىمدەر 3 511,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. مينيستر وسى رەتتە كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بويىنشا جوسپار 42 ملرد. تەڭگەگە ازايۋ جاعىنا ناقتىلانعاندىعىن دا ەسكەرتە كەتتى. ونىڭ باستى سەبەبى – مەتالدار مەن قاتتى پايدالى قازبالارعا دەگەن الەمدىك باعانىڭ تومەندەۋى. جانە مۇنايلىق ەمەس سەكتوردىڭ جالپى قوسىلعان قۇنىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 115,3-تەن 114,6%-عا تومەندەۋىنە بايلانىستى كورىنەدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى بەكىتىلگەن بيۋدجەتپەن سالىستىرعاندا 65,6 ملرد. تەڭگەگە تومەندەي وتىرىپ, 6 033,4 ملرد. تەڭگە سوماسىندا كوزدەلگەن. بۇدان باسقا قىسقارتىلعان شىعىستاردىڭ جالپى سوماسىنان جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا نىسانالى ترانسفەرتتەر 23,8 ملرد. تەڭگە (17,7 ملرد. تەڭگە اعىمداعى جانە 6,1 ملرد. تەڭگە دامۋعا) قۇرايتىنى اتاپ ءوتىلدى.
ە.دوساەۆ قوسىمشا بيۋدجەت تۇسىمدەرى مەن بيۋدجەت تاپشىلىعىن 80 ملرد. تەڭگەگە (870,6 ملرد. تەڭگەدەن 790,6 ملرد. تەڭگەگە دەيىن) ازايتۋ ارقىلى جالپى سوماسى 100,0 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالاتىنىن ەرەكشە اتادى. اتاپ ايتقاندا, جەزقازعان – بەينەۋ تەمىرجول جەلىسىن سالۋعا 30,0 ملرد.تەڭگە; «بايتەرەك» ۇبح» اق-تىڭ جارعىلىق كاپيتالىن ۇلعايتۋعا 30,0 ملرد. تەڭگە; ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋگە دايىندىققا 20,0 ملرد. تەڭگە جانە «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە استانا قالاسىنىڭ اپاتتى جاعدايداعى تۇرعىن ءۇيىن بۇزۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى ىسكە اسىرۋعا بەرىلگەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇااق» اق الدىنداعى كرەديتتى قايتارۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەردى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداۋ ءۇشىن 20,0 ملرد. تەڭگە باعىتتالاتىن بولادى.
ە.دوساەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, ۇستىمىزدەگى جىلعا ارنالعان ۇلتتىق قورعا مۇناي سەكتورى ۇيىمدارىنان تۇسەتىن تۇسىمدەردىڭ ناقتىلانعان بولجامى 3 ترلن. 447 ملرد. 145 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى. بۇل – ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 10 پايىزى. ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ اقشا-كرەديت ساياساتى مەن قارجى سەكتورىنداعى جاعدايلارعا كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قازان ايىندا جىلدىق ينفلياتسيا 4,9 پايىز بولىپتى. ەلىمىزدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورى 92,4 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتىپتى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا 10,1 تريلليون تەڭگەنى قۇراعان.
ۇلتتىق بانك باسشىسى كەلەسى كەزەكتە 2014 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا بىرىڭعاي ۇلتتىق زەينەتاقى قورىنا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن تاپسىرۋ اياقتالاتىنىن جانە وسى ۋاقىتتان باستاپ زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ بارلىق كولەمدەرىن ينۆەستيتسيالىق باسقارۋ جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ورتاعا سالدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا زەينەتاقى جيناقتارى بارلىق جۇيەدە 3,6 ترلن. تەڭگەنى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 11%-دان استامىن قۇراعان. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن تاپسىرۋ ۇدەرىستەرى 2 كەزەڭگە بولىنگەن. بىرىنشىسىندە ينۆەستيتسيالىق پورتفەل سالىمشىلارىنىڭ جەكە زەينەتاقى شوتتارىن بزجق-عا تاپسىرۋ كوزدەلسە, ەكىنشىسىندە قۇجاتتاما مەن اقپاراتتى تاپسىرۋ جۇزەگە اساتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر.
باياندامالار اياقتالعاننان كەيىن دەپۋتاتتار ۇكىمەت مۇشەلەرىنە بىرقاتار سۇراقتار قويىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. دەپۋتاتتار كوپتەگەن باعدارلامالارعا قارجى ءبولىنىپ جاتقانىمەن, ولاردىڭ تيىمدىلىگىنە قاتىستى ماسەلەلەر بار ەكەنىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ الدىنا تارتتى. سەرىك احمەتوۆ ەلباسىنىڭ قويعان تاپسىرمالارىنا وراي ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدى جەتىلدىرۋ, قولدانىستاعى بارلىق باعدارلامالارعا رەۆيزيا جۇرگىزۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلۋدا ەكەنىمەن ءبولىستى. پرەمەردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىرگى كەزدە بارلىعى 46 باعدارلاماعا رەۆيزيا جۇرگىزىلۋدە كورىنەدى. ونىڭ 5-ءۋى مەملەكەتتىك, ال 41-ءى سالالىق باعدارلاما. سوندىقتان دا سالانى دامىتۋعا باعىتتالعانى ءبىر قۇجاتقا بىرىكتىرىلىپ, جىل سايىن يگەرىلمەي نەمەسە تولىعىمەن قارجى بولىنبەي قالاتىن باعدارلامالار قىسقارتىلادى.
تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, ۇكىمەت باسشىسى 10 جوعارى لاۋازىم يەسىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىپتى. پرەمەر جاۋاپقا تارتۋ مەن سوگىس بەرۋ – بيۋدجەتتىك ءتارتىپتى ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى دەگەندى دە ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلە ۇنەمى ۇكىمەت نازارىندا بولماق ەكەن. بيۋدجەت قارجىسىنىڭ يگەرىلمەۋى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىمەن دە بايلانىستى, دەي كەلىپ, س.احمەتوۆ جاقىن ۋاقىتتا ۇكىمەت وسى ماسەلە بويىنشا زاڭ جوباسىن ەنگىزەتىنىن جەتكىزدى.
ۇكىمەت تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنا 2014 جىلى 8 ملرد. تەڭگە عانا بولگەندىگىن العا تارتقان دەپۋتات نۇرلان جازىلبەكوۆ ول توقتاتىلا ما, دەگەن ساۋالىن توتەسىنەن قويدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بيىل جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان وسى باعدارلاماعا قاتىستى قاراجات كوپتەپ سۇرالا باستاعان. ولاي بولسا, باعدارلاما توقتاعان جوق, قولعا الىنعان بارلىق جۇمىستاردى قارجىلاندىرۋ شارالارى قامتىلۋدا. دەپۋتات مايرا ايسينا «100 مەكتەپ. 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى 2011 جىلى اياقتالۋى تيىستىگىن, الايدا, مۇنداي ولقىلىق ءۇشىن ەشقانداي باسشى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماعانىن ايتىپ قالدى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆ «100 مەكتەپ» باعدارلاماسى ورىندالعانىمەن, ءۇش اۋىسىممەن وقىتاتىن, اپاتتى مەكتەپتەر ماسەلەسى شەشىلمەي وتىرعانىن جەتكىزدى. ال «100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا 64 نىسان بەرىلگەنىمەن, قالعانى الداعى ءۇش جىلدىق بيۋدجەت مۇمكىندىگىنە وراي مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك بويىنشا قارالاتىنىن ايتتى.
دەپۋتات قوجاحان جاباعيەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ يگەرمەگەن قارجىسى 22 ملرد. تەڭگەگە جەتكەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جالپى كاسسالىق قاراجاتتى يگەرۋ 95 پايىزدى قۇراپ وتىر. يگەرىلمەگەن 22 ملرد. تەڭگەنىڭ باسىم بولىگى (9 ملرد. تەڭگەسى) استىقتى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار بويىنشا قاراجاتتى قىسقارتۋدان ۇنەمدەلگەن. بەنزين باعاسىنا الاڭداۋشىلىق تۋىنداپ وتىرعانىن دەپۋتات شاۆحات وتەمىسوۆ سايلاۋشىلاردىڭ اتىنان مۇناي جانە گاز ءمينيسترىنىڭ الدىنا قويدى. ۇزاقباي قارابالين ەلىمىزدە بەنزيندى (اي-92-93) تۇتىنۋدىڭ ورتاشا جىلدىق كورسەتكىشى 2,6 ملن. توننا, ونىڭ 30 پايىزى رەسەيلىك يمپورتپەن جابىلاتىنىن العا تارتتى. بۇل رەتتە سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ اۋماعىندا بولشەك ساۋداداعى اتالعان ماركالى بەنزين باعاسى قازاقستانعا قاراعاندا 20 پايىزعا ارتىق نەمەسە ليترىنە 30 ءرۋبلدى قۇرايدى. «ەگەر مۇنايعا باعا قۇبىلاتىن بولسا, وندا ىشكى باعا دا بەكىتىلگەن ەرەجەلەرگە سايكەس تۇزەتىلەدى. سونىمەن قاتار, جىل سوڭىنا دەيىن مۇناي ونىمدەرىنە باعانىڭ كوتەرىلۋى بولجانبايدى. مۇنداي بولجام الداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنا دەيىن ساقتالادى دەپ ويلايمىز», دەدى مينيستر.
سونداي-اق, كەشەگى وتىرىستا استانادا ەكسپو-2017 كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قارالىپ, قولداۋ تاپتى. دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا ءبىراۋىزدان قولداپ, ماقۇلدادى. زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ەلدى مەكەندەردىڭ, ينجەنەرلىك قۇرىلىستاردىڭ جانە جەلىلەردىڭ, كولىكتىك جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى اقپاراتتىڭ جەدەلدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
