تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بارىنەن ماڭىزدى
قىزىلجار قالاسىنىڭ قوناقتار ەڭ كوپ كىرەتىن قاقپاسى – وڭتۇستىك-شىعىس اۋدانىندا. ەلىمىزدىڭ جۇرەگى نۇر-سۇلتاننان, الماتىداي بايراقتى باس قالادان, جالپى بارلىق بايتاق قازاقستاننان اۆتوكولىكپەن كەلەتىندەردىڭ ءبارى الدىمەن وسى قاقپانى اشادى. وسىنداعى ەڭ ۇلكەن كوشە قالانى قاق جارىپ, سولتۇستىك-باتىس قاقپاعا ءبىر-اق جەتكىزەدى. ول كەڭەس وداعى جىلدارىندا رەۆوليۋتسيونەر كيروۆتىڭ اتىمەن اتالاتىن جانە جارتىسى جامبىل اتىمەن جالعاساتىن. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا كوشە تۇتاسىمەن جىر الىبىنىڭ اتىنا بەرىلدى.
2019 جىلدىڭ قارا كۇزىندە وسى قاقپاعا قوجابەرگەن جىراۋدىڭ الىپ ەسكەرتكىشى ورنادى. بۇرىن پەتروپاۆلدا قازاقى كورىنىس جوق ەكەن دەگەندەرگە بابامىزدىڭ اسقاقتاعان بەينەسى جاۋاپ بەرىپ, «بارمىز مىنە, جوعارى شىق!» دەگەندەي بولىپ شىعىسقا قاراپ جول سىلتەپ تۇر.
جىراۋدىڭ ەسكەرتكىشىن اينالعان جولمەن قالانىڭ باس كوشەسى – جامبىل داڭعىلىنا شىققاندار بۇرىن مىجىرايعان ەسكى ۇيلەرگە تاپ بولاتىن. 4-5-قاباتتى «حرۋششەۆكالار» قانداي سۇرەڭسىز بولسا, ودان بەرگى ءبىر قاباتتى ەسكى تامدار دا قالانىڭ سۇرقىن قاشىرىپ تۇراتىن. ولاردى سىيلى قوناقتار كەلەردە سىرلاتىپ, دۋالدارىن بيۋدجەت ەسەبىنەن نەمەسە جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ قالتاسىنان جوندەتىپ قويعانىمەن ەسكى ۇيلەر كوپ بولسا ءبىر جىلدان سوڭ «كون قاتسا قالىبىنا بارادى» دەگەندەي تاز قالپىنا قايتا تۇسەتىن.
ارينە, قالانىڭ تاريحي كورىنىسىن, ەجەلگى قالپىن ساقتاۋ كەرەك. ول مۇندا دا ۇمىتىلعان جوق. تاريحي قۇندىلىعى بار ۇيلەر مەن عيماراتتار جوندەلىپ, ارلەنىپ جاتىر. كەيبىرى ءتىپتى بۇرىنعى قالپىنان دا اسىپ, جايناپ كەتكەن. بىراق اعاش بورەنەلەردەن نەمەسە ساماننان قالانعان الاسا ۇيلەردى ساقتاۋ وڭاي ەمەس. ويتكەنى 90-100 جىل بويى تۇرعان بۇل ۇيلەردىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارى ابدەن شىرىگەن. ىرگەتاسى بەرىك بولماعاندىقتان جارتىلاي جەرگە كىرىپ كەتكەندەرى دە بار. مۇنداي ۇيلەردى قالاي ساقتايسىڭ؟ سوندىقتان ولاردى ءسۇرىپ, ورنىنا وسى زامانعى كوپقاباتتى جايناعان ۇيلەر تۇرعىزۋ قالا باسشىلىعىنىڭ العا قويعان ماقساتى بولىپ وتىر.
قالا اكىمى بولات جۇمابەكوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, رەنوۆاتسيا باعدارلاماسىن وزگەرتۋگە وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ ءوزى باسشىلىق جاساعان. «قالانىڭ ىشىندەگى ەسكى, قۇلاعالى تۇرعان ۇيلەردى بۇزۋ ارقىلى ءبىز ينفراقۇرىلىمى جاقسى جەر ۋچاسكەلەرىن بوساتامىز. سونىڭ ناتيجەسىندە قالا قۇرىلىسىنا بيۋدجەتتىك قاراجات قانا ەمەس, جەكەمەنشىك كاپيتال دا قۇيىلادى. ويتكەنى جەكەمەنشىك يەلەرى ينفراقۇرىلىمى جوق جەرگە قۇرىلىس سالۋعا ىقتياتتى ەمەس, ولار ناق وسىنداي جەرلەردى قالايدى. جول, سۋ, جارىق, جىلۋ تارتۋ سياقتى قوسالقى شىعىنداردى ەشقانداي ينۆەستور قالامايدى. قازىردىڭ وزىندە ون شاقتى كومپانيا وسىنداي, ەسكى ۇيلەردەن بوساعان جەرلەرگە قۇرىلىس تۇرعىزۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. ءسويتىپ ءبىز قالانىڭ اۋماعىن داليتىپ جىبەرمەي, ىشكى جەر ەسەبىنەن بيىككە ءوسىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. ال تۇرعىن-ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىسىندە قاراجات جيناپ جۇرگەن تۇرعىندار جەكەمەنشىك كومپانيالار سالعان ۇيلەردى جەدەل ساتىپ الۋدا», دەيدى بولات سەرىك ۇلى.
رەنوۆاتسيا باعدارلاماسىمەن 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 350 وتباسى قۇلاعالى تۇرعان ەسكى ۇيلەردەن كوپقاباتتى جايلى پاتەرلەرگە كوشىرىلەدى. قۇرىلىس بۇگىنگى قارقىنىنان تايماي, توقتاماي جۇرگىزىلسە, ءتىپتى 500 وتباسى دا جاڭا ۇيلەرگە كوشىپ قالۋى مۇمكىن. وسى باعدارلاماعا سايكەس تۇتاس تۇرعىن ءۇي ورامدارى جاڭارتىلماق.
ەگەر 2017-2019 جىلدارى 724 ەسكى ءۇي بۇزىلعان بولسا, تەك 2020 جىلى عانا وسىنداي 283 قونىستى ءسۇرۋ جوسپارلانعان. بارلىق سۇرىلگەن ءۇي يەلەرىنىڭ 90 پايىزى جاڭا, جايلى ۇيلەرگە كوشىرىلدى. ارينە, ەسكى ۇيلەرىن ارداقتاپ, شەكتەن تىس جوعارى باعانى تالاپ ەتىپ, سوتتاسىپ وتىرىپ الاتىندار دا جوق ەمەس. قالا بيلىگى وسىلايشا كەيدە قۇرىلىس قارقىنىن تومەندەتىپ الادى. ويتكەنى سوت پروتسەستەرى ۇزاققا سوزىلىپ كەتىپ, قۇرىلىس الاڭى بوساماي جاتادى. سونىڭ وزىندە 2017-2019 جىلدارى جاڭادان 39 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي تۇرعىزىلعان. تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەس وسى كەزەڭدە 2726 ادام قونىس تويىن تويلادى. ونىڭ ىشىندە 974 وتباسى يپوتەكا, 686-سى جالعا الۋ, 142-ءسى «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا ۇيلەر الدى.
2016-2019 جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلگەن 39 كوپقاباتتى ءۇيدىڭ اۋماعى 529,8 مىڭ شارشى مەتر بولسا, سونىڭ ىشىندە 2016 جىلى – 99 شارشى مەتر, 2017 جىلى – 135,6 شارشى مەتر, 2018 جىلى – 141,6 شارشى مەتر, 2019 جىلى 153,6 مىڭ شارشى مەتر سالىندى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, تۇرعىن ءۇي سالۋ قارقىنى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. اتالعان كەزەڭدە بەرىلگەن بارلىق پاتەر سانى – 4197.
بىراق ءبىر قىزىعى, تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىنە تۇرعان الەۋمەتتىك ءالسىز توپتار وكىلدەرى دە ازايار ەمەس. ماسەلەن, 2016 جىلى ولار 4345 بولسا, 2017 جىلى – 4922, 2018 جىلى – 5530, 2019 جىلى – 5515 بولعان. ال كوپبالالى انالار 2016 جىلى 181 بولسا, 2017 جىلى – 220, 2018 جىلى – 273, 2019 جىلى 196-عا جەتكەن. وسىنىڭ ءوزى قالاداعى حالىق سانىنىڭ ءوسىپ جاتقانىن كورسەتىپ تۇر.
بۇگىنگى تاڭدا تۇرعىن ءۇي الۋ بويىنشا اكىمدىكتىڭ ەسەبىندە 5771 الەۋمەتتىك ءالسىز توپ وكىلدەرى, 272 كوپبالالى انا, 1733 جەتىم بالا, 64 سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسقاندار تۇر.
قازىر قالادا 118 قۇلاعالى تۇرعان جانە 19 اپاتتى ءۇي بار. ال جالپى ايتقاندا بۇرىننان كەلە جاتقان ءبىر قاباتتى 14,5 مىڭ جەكەمەنشىك ءۇيدىڭ 12 مىڭعا جۋىعى.
سونىمەن بىرگە پەتروپاۆلدا بۇرىننان بار كوپقاباتتى ۇيلەردەگى پاتەرلەردىڭ باعاسى جوعارى. مۇنىڭ سەبەبى جاڭا ۇيلەردىڭ جەتىسپەيتىندىگىنەن بولىپ وتىر. قالاي دەسەك تە پەتروپاۆلداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بۇرىنعى كەزبەن سالىستىرعاندا كوش ىلگەرى. ونىڭ باستى كورىنىسى – جامبىل كوشەسىنىڭ بويىنداعى ەسكى ۇيلەردىڭ تەگىس ءسۇرىلىپ, ورىنىنا كەڭ, جارىق, بيىك ۇيلەردىڭ سالىنعانى. بۇل شاعىن اۋدان قازىر «جاس وركەن» دەگەن جاڭا, ادەمى اتاۋ العان. وسى شاعىن اۋداندا 900 ورىندىق قازاق مەكتەبىنىڭ عيماراتى اشىلدى. وعان قالانىڭ ورتاسىنداعى وقۋشىلارىنىڭ سانى بەلگىلەنگەن نورمادان ەكى-ءۇش ەسە اسىپ, قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ وتىرعان قوجابەرگەن جىراۋ اتىنداعى مەكتەپ كوشىپ كىردى. س.مۇقانوۆ اتىنداعى قازاق تەاترىنىڭ دا سالىنىپ جاتقان جاڭا عيماراتى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اشىلماق. بۇرىن قالا تۇرعىندارى بۇل اۋماقتى «دسر» (دوروجنو-سترويتەلنىي رايون) دەگەن قالىڭ جۇرتقا بەلگىسىز اتاۋمەن اتايتىن. ول قالانىڭ ءبىر ارتتا قالعان, دامىماعان اۋدانى سانالاتىن. بۇل جاققا سالدىرلاعان ەسكى, قىستا سۋىق, جازدا ىستىق تروللەيبۋستار عانا ءجۇرىپ, قالالىقتارعا قولايلى بولمايتىن. جەرى قۇرعاق بولعانىمەن تۇرعىندار بۇل جاقتا تۇرۋعا ىقىلاستى ەمەس ەدى. ەندى بۇل اۋدان قالانىڭ ءساندى, سايالى اۋدانى بولىپتى. حالىق وسى جاقتان ءۇي الۋعا قۇشتار بولىپ, ەلەڭدەپ وتىرادى.
رەنوۆاتسيا باعدارلاماسى بويىنشا جاڭعىرتىلۋعا ءتيىستى شاعىن اۋدانداردىڭ ءبىرى – «كوپاي». كوزى قاراقتى وقىرمان جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ ء«ومىر مەكتەبىندە» سيپاتتايتىن نە ءنومىرى جوق, نە كوشەسى جوق, «بىتقىل-بىتقىل ۇيلەرى جىپىرلاعان» اۋدان وسى بولاتىن. ءدال سول كۇيىندە ول وسى كەزگە دەيىن كەلدى. مۇنداعى كوشەلەرگە اۆتوبۋستار دا كىرە المايدى. جول دا جوق, ايتەۋىر قۇجىناعان تۇرعىندار عانا بولاتىن.
كەڭەس وداعى جىلدارىندا دا, تاۋەلسىزدىك كەزىندە دە قالانىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان وسى اۋداندى سۇرۋگە ەشكىمنىڭ باتىلى بارماعان. ويتكەنى مۇنداعى ۇيلەرگە ەجەلدەن بىرنەشە وتباسىدان تىركەلىپ العان. كەڭەس جىلدارىندا تىركەلگەن ادامدار سانىنا قاراي جاڭا ءۇي بەرىلەتىن بولعاندىقتان شامادان تىس, تىم كوپ ادامعا ساپالى قونىس بەرۋدى سول كەزدەگى بيلىك قالاماعان. تاۋەلسىزدىك كەزىندە دە اكىمدەر قالانىڭ بۇل «بىتقىلىنا» ءتىسى باتىپ, قول سۇعا قويمادى. ەندى وبلىس اكىمدىگى وسى اۋداننىڭ جىپىرلاعان ەسكى ۇيلەرىن ءسۇرىپ, ورنىنا 21 كوپقاباتتى ۇيلەردەن تۇراتىن كەشەن تۇرعىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
جالپى, 2020 جىلدىڭ بيۋدجەتىندە پەتروپاۆل قالاسى بويىنشا تۇرعىن ۇيلەر سالۋعا 18,5 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. 2021-2025 جىلدارعا پەتروپاۆل قالاسىنىڭ اكىمدىگى 174,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدى جوسپارلاۋدا. بۇل جىل سايىن 2500-3000 پاتەر بەرىلەدى دەگەن ءسوز. ءسويتىپ, 5 جىلدا 22 مىڭ ادام قونىس تويىن تويلايتىن بولادى. وسىنداي مۇرات-ماقساتى جوعارى جوسپاردى پەتروپاۆل قالاسىنىڭ بيلىگى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا الدىنا ەشقاشان قويماعان ەدى.
قالالىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىندا ەسكى اينالمالاردىڭ ءبارىن جاڭعىرتۋدى ماقسات ەتكەن «جاڭا قالا» اتتى باعدارلاما قابىلداندى. ول جوعارىدا اتالعان ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋدى كوزدەگەن. سونىڭ ىشىندە قالا ىشىندەگى بارلىق ەسكى ۇيلەردى ءسۇرىپ, اينالمالاردى تەگىس جاڭعىرتۋ, ولاردىڭ تۇرعىندارىن تەگىس جاڭا ۇيلەرگە قونىستاندىرۋ مىندەتى بار. ءسويتىپ, ەسكى قىزىلجار تولىقتاي جارقىراعان جاڭا قالاعا اينالماق. وعان قول جەتكىزۋدىڭ جولىندا ءبىرتۇتاس تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ىسكە اسىرۋ, تۇرعىن ءۇي قورىن رەنوۆاتسيالاۋ سياقتى مىندەتتەر قولعا الىنعان.
باسقا قۇرىلىستار دا باستان اسادى
كوپقاباتتى ۇيلەردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ دە – قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ءبىر سالاسى. ول «2020 جىلعا دەيىنگى ايماقتاردى دامىتۋ» باعدارلاماسى نەگىزىندە ىسكە اسىرىلۋدا. 2016-2019 جىلدارى 165 ۇيگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ال بيىل كەزەكتە 46 ءۇي تۇر. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىس كوميتەتىنە 2021-2023 جىلدارعا 2,6 ملرد تەڭگەنىڭ بيۋدجەتتىك سۇرانىمى جىبەرىلگەن. ول 38 ءۇيدىڭ توبەسىن جوندەۋگە, 8 ءۇيدىڭ 20 ءليفتىن جاڭارتۋعا جەتەدى.
بالالاردىڭ ويىن الاڭى دا قالا بيلىگىنىڭ ءبىر بۇيىرىندە جۇرەدى. قازىر شاھاردا 586 اۋلا بولسا, سونىڭ 341-دە بالالاردىڭ ويىن الاڭدارى تۇرعىزىلعان. بۇل – بارلىق الاڭنىڭ 58 پايىزى دەگەن ءسوز. 2019 جىلعا دەيىن سونىڭ 283-ءى تۇرعىزىلعان ەدى, ال بيىل تاعى دا 57 الاڭ ىسكە قوسىلدى. جاس تۇرعىندارعا ءوز اۋلالارىنىڭ كوز تارتارلىق ادەمى بولعانى كەرەك. سوندا ەلىنە, جەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ويانارى حاق. «الدىمىزداعى ءۇش جىلدا 245 اۋلانىڭ ىشىندە بالالار الاڭدارى تۇرعىزىلسا, ءبىز بۇل ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشەر ەدىك», دەيدى قالا باسشىسى ب.جۇمابەكوۆ.
سوڭعى جىلدارى پەتروپاۆلدىڭ سپورتتىق جەتىستىكتەرى رەسپۋبليكا كولەمى عانا ەمەس, دۇنيەجۇزىلىك ارەنادا كورىنىپ ءجۇر. سونىڭ ىشىندە وليمپيادا چەمپيونى الەكساندر ۆينوكۋروۆ قىزىلجاردا ۆەلوسيپەدشىلەر مەكتەبىنىڭ دامۋىنا دا ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. قازىر ونىڭ اتىندا ۆەلوسيپەدشىلەردىڭ سپورت سارايى دا بار. سونىمەن قاتار 2016-2019 جىلدارى 35 شاعىن فۋتبول الاڭى, 31 ترەناجەرلىق كەشەن, كوشەدە گيمناستيكامەن اينالىسۋعا ارنالعان «Street workout» الاڭدارىنىڭ تورتەۋى سالىنعان. بۇلار كەمىندە 5 مىڭداي ادامدى قامتيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 2019 جىلى فۋتبولدان بالالاردىڭ 22 كومانداسى قۇرىلعان.
2020 جىلى بالالاردىڭ سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ جالعاسىن تاپتى. «قاراساي» ستاديونىنىڭ ماڭىندا دالاداعى ترەناجەرلەر, باسكەتبول جانە ۆولەيبول الاڭدارى تۇرعىزىلدى. «دينامو» ستاديونى دا جاڭعىرتىلۋدا. مۇندا دا Street Workout, روللەردروم, باسكەتبول, ۆولەيبول جانە تەننيس الاڭدارى سالىنۋدا.
ال الداعى ءۇش جىلدا قالانىڭ 30 اۋلاسىندا سپورتتىق ترەناجەرلەر ورناتۋ كوزدەلگەن. 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامادا ونىڭ سانىن ەكى ەسەگە جۋىق كوبەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءسويتىپ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ عانا ەمەس, بارلىق تۇرعىننىڭ دەنە شىنىقتىرۋى مەن ساۋىعۋىنا جاقسى جاعداي جاسالادى.
قالا تۇرعىندارىنىڭ دەمالىس ورىندارىنىڭ سانىن كوبەيتۋ دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. بۇل قالا ءسانىن دە ارتتىرىپ, ادامداردىڭ ەستەتيكالىق تالعامدارىن وياتۋعا ىقپال ەتەدى. قازىر قىزىلجار كوشەلەرىمەن جاياۋ كەلە جاتقان ادام كوپتەگەن ادەمى سكۆەرگە وتىرا كەتۋگە مۇمكىندىگى بار. ونى دەكوراتيۆتى ويۋ-ورنەكتەرمەن ارلەندىرىپ قويعانى كوزدىڭ جاۋىن الادى. 2016-2019 جىلدار ارالىعىندا ءبىر عانا جالەل قيزاتوۆ كوشەسىنىڭ بويىندا وسىنداي التى سكۆەر ورناتىلعان. جامبىل كوشەسىنىڭ بويىنان دا وسىندايدىڭ بىرنەشەۋى ۇيىمداستىرىلعان. ال م.جۇماباەۆ پەن ك.سۇتىشەۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى «انا مەن بالا» سكۆەرى كوركەمدىك شەشىمىنىڭ جوعارىلىعىمەن ءتانتى ەتەدى. 20-شى شاعىن اۋداندا جاڭادان اشىلعان مەشىتتىڭ ماڭىنداعى سۋبۇرقاعى بار «قىزىلجار» كەشەنى دە تۇرعىنداردىڭ كوزىن تارتادى. جالپى, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قالا اۋماعىندا تاعى دا 5 سكۆەر ىسكە قوسىلماق. ونىڭ راحاتىن ماڭىندا قونىستانعان 15 مىڭنان اسا ادامنان باسقا جۇرگىنشىلەر مەن جولاۋشىلار دا كورۋدە. ولاردىڭ قاتارىنا «بەرەكە» شاعىن اۋدانىنداعى, ە.برۋسيلوۆسكي مەن «كازاحستانسكايا پراۆدا» كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى, قازاق تەاترى مەن ۆوكزال الاڭىنداعى سكۆەرلەر جاتادى.
قالانىڭ ءسانىن كەلتىرەتىن قۇرىلىستار عانا ەمەس, جولداردىڭ دا ءتيىستى تالاپقا ساي بولۋى عوي. 2019 جىلعا دەيىنگى ءتورت جىلدا قىزىلجاردىڭ 56 كوشەسىنىڭ بويىنداعى 71,8 شاقىرىمدىق ىشكى جولدارى جوندەلگەن. بيىل بۇل جۇمىستار ءبىرشاما سايابىرلاپ, سەماشكو, التىنسارين كوشەلەرىنىڭ بويىنداعى 1,9 شاقىرىم جولمەن شەكتەلگەن. ويتكەنى قالانىڭ ورتالىق كوشەلەرىندەگى جولداردىڭ نەگىزگى بولىگى قالىپقا كەلتىرىلگەن. ال كەلەسى جىلى كرەپوستنوي كوشەسىنىڭ بويىنداعى ۇزىندىعى 0,9 شاقىرىم جولدى جوندەۋ كوزدەلگەن.
اۋلالاردىڭ اسفالتتالۋى دا قالا بيلىگىنىڭ نازارىنان قاعىس قالمايدى. جىل سوڭىنا دەيىن قالانىڭ بارلىق 586 اۋلاسىنىڭ 459-دا تاس جولدار جوندەلىپ بىتەدى. بۇل 78 پايىز دەگەن ءسوز. بيىل سونىڭ ىشىندە 98 اۋلانىڭ جولى جوندەلگەن. قالا باسشىسى 2022 جىلدىڭ سوڭىندا قىزىلجاردىڭ بارلىق اۋلاسىن اسفالتتاپ بولامىز دەپ وتىر.
قالا كوشەلەرىنىڭ تۇنگى مەزگىلدە جارىق بولۋى ادامداردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا ىڭعايلى ءارى قاۋىپسىزدىك ءۇشىن كەرەك. جارقىراپ تۇرعان جەرلەردە ءتۇرلى قىلمىس جاساۋعا سۋىق قولدىلار مەن بۇزاقىلار دا يمەنىپ جۇرەدى. 2016-2019 جىلداردا قىزىلجاردىڭ 15 كوشەسىنە بۇرىنعى لامپىلار اۋىستىرىلىپ, ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن 3505 ديودتى شامدار ىلىنگەن ەدى. بۇل قالا بيۋدجەتىنە 11 ملن تەڭگەنى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك تۋدىرعان. ال بيىلدىڭ وزىندە عانا قالانىڭ 16 كوشەسىنىڭ شامدارى ەنەرگيا ۇنەمدەگىش ءارى جارىعى مول شامدارعا اۋىستىرىلدى. بۇل شامداردىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى سول, ءتۇن تۇنەگى تۇنەرگەن سايىن جارىعى وزدىگىنەن مولايا بەرەدى. ال قاراڭعىلىق تىم قويۋلانباعان ىمىرت پەن تاڭعى مەزگىلدە جارىقتى ازايتادى. بيىل وسىنداي 2846 شام بۇرىنعىنىڭ ورنىنا ورناتىلدى. ونىڭ 896-سى قالا بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنەن الىنسا, قالعانى ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ بولگەن قاراجاتى ەسەبىنەن الىنعان. ءسويتىپ, قازىر قالانىڭ 100 مىڭنان ارتىق تۇرعىنى تۇنگى جارقىراعان جارىققا قول جەتكىزىپ وتىر.
قالا ىشىندەگى جولاۋشىلار تاسىمالى وسى كۇنگە دەيىن قىزىلجاردىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولاتىن. رەسەيدىڭ 23 ورىندىق ەسكى اۆتوبۋستارى قالا تۇرعىندارىن تاسىمالداۋعا قولايسىز. ەسىكتەگى تىك باسپالداقتارىنان كىرىپ-شىعۋدىڭ ءوزى ءبىر كۇش. تالاي ادام ءسۇرىنىپ جىعىلىپ, جاراقاتتانىپ جاتقانىن دا ەستيتىنبىز. قالا باسشىلارى دا وسى تاراپتا تۇرعىنداردان ۇنەمى ارىز-شاعىم ەستىپ جاتادى.
قازىر وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن قالا مارشرۋتتارىنىڭ جۇيەسى تەكسەرىلگەن. كۇنىنە تۇرعىنداردى تاسىمالداۋعا 220-230 اۆتوبۋس مارشرۋتقا شىعادى ەكەن. ەندى قازاقستاننىڭ دامۋ بانكىنەن 7 پايىزدىق وسىممەن عانا الىنعان ليزينگ ارقىلى قىزىلجارعا 100 اۆتوبۋس الىنادى. بۇل – 23 ورىندىق سالدىراعان كولىك ەمەس, ۇزىندىعى 9 مەترگە دەيىن جەتەتىن 50-60 كىسىلىك ۇلكەن اۆتوبۋستار. قالا كوشەلەرىنە وسىنشا اۆتوبۋس سامساپ ەنگەندە قىزىلجار ودان ءارى جايناي تۇسەرى ءسوزسىز.
سونىمەن قاتار قالا بيلىگى قازىر الماتىنىڭ «كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس-مەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, باعىتتاردى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ال «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس «ALEMPAY» جشس كومەگىمەن ەلەكتروندى بيلەت ساتۋ جۇيەسى دە ەنگىزىلمەك. بۇل تاسىمالداۋشىلار جۇمىسىنىڭ مولدىرلىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ولاردىڭ تابىسىن جاسىرىپ, سالىقتان جالتارۋىنا جول بەرمەيدى. سونىمەن قاتار ءتيىستى تاسىمال جەڭىلدىكتەرىن (قارت ادامدار, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر) ىسكە اسىرۋعا دا قولايلى. جىل سوڭىنا دەيىن وسى جۇيە پەتروپاۆلدا ەنگىزىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا «ALEMPAY» جشس وسى ۆاليداتورلاردى قويۋ جونىندە ءۇش تاسىمالداۋشىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ ۇلگەردى. ال قولما-قول اقشاسىز ەسەپتەسۋ «كcell» ۇيالى بايلانىس وپەراتورى ارقىلى ىسكە اسىرىلادى.
قىزىلجاردا بىلتىردان بەرى «Qyzyljar» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اشىلعانىن رەسپۋبليكا تۇرعىندارى جاقسى بىلەدى. وسىندا 4 ايماق قازىر قولدانۋشىلارعا بەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە پاركوۆايا كوشەسىندەگى اۋماعى 15 گا بولاتىن ايماق ەلەكتر ترانسفورماتورلارىن شىعاراتىن پەتروپاۆلدىڭ زاۋىتىنا; «بەرەكە» شاعىن اۋدانىنداعى 7,3 گا ايماق گەرمانيالىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعاراتىن «CLAAS» كومپانياسىنا; 160 گا تەڭ 3-ءشى ايماق «تەتس-2»; 15 گا تەڭ 4-ءشى ايماق كوپبەيىندى اۋرۋحانا قۇرىلىسىن باستاعان تۇرىك كومپانياسىنا بەرىلگەن. «Qyzyljar» ەەا-نىڭ جالپى كولەمى – 197,3 گا.
سونىمەن بىرگە جەرگىلىكتى بيلىك ايماققا ينۆەستيتسيانى مولىراق تارتۋ ماقساتىمەن كەيبىر وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالارعا جەڭىلدىكپەن جەر بولگەن. سونىڭ ىشىندە ۆاگون شىعاراتىن «COOL INFINITY» جشس, فانەر شىعاراتىن «سەۆەرنىي فانەرنىي زاۆود» جشس, تاۋىق وسىرەتىن «پەتروپاۆلوۆسكي برويلەرنىي كومبينات» جشس بار. بۇلار جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, سالىقتى ارتتىرىپ, ايماقتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ۇلەس قوسادى دەگەن ءۇمىت بار.
جەكەمەنشىك ءۇي سالۋشىلارعا دا جەر تەلىمدەرى بەرىلگەن. بارلىعى 756 تۇرعىنعا وسىنداي ۋچاستوكتار بولىنگەن, سونىڭ 493-ءى – «سولنەچنىي – 2» شاعىن اۋدانىندا.
قىزىلجاردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – مۇندا تەمىردەن سالىنعان گاراج كوپ. وندايلار قالانىڭ ورتاسىنداعى ۇيلەردىڭ اۋلاسىندا دا, ءتىپتى ماگيسترالدى كوشەلەردىڭ بويىندا دا جەتەرلىك. قازىر سونىڭ اراسىنان 1356 رۇقساتسىز سالىنعان گاراجدى بۇزۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە 181 گاراج بۇزىلعان. ودان بوساعان جەر اۋماقتارىن دا ءتيىمدى پايدالانۋ كوزدەلگەن.
ەلىمىزدىڭ «سولتۇستىك قاقپاسى» اتانعان, قازاقى اتاۋى ەجەلدەن قىزىلجار بولىپ كەلگەن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ قۇرىلىس, كولىك, جول جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىمدار سالاسىنداعى بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى وسىنداي.
پەتروپاۆل
