پاندەميا كەزىندە قىزمەت كورسەتۋ كەڭەيدى

ىندەتتىڭ تارالۋىنا بايلانىستى ەلىمىزدە كارانتين رەجىمى ەنگىزىلگەن كەزەڭ ەلدەگى ەڭ ءىرى قوعامدىق ۇيىم سانالاتىن «قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپتىك وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قىزمەتى ءۇشىن سىناققا تولى بولدى. قاۋىپتى ۆيرۋستىڭ ەتەك جايۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك كوميسسيا شەشىمى نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى ۋاقىتشا توقتاتىلىپ, جوعارى, كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق, جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قاشىقتان وقىتۋدى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل جاعداي ەڭبەك قاتىناستارىن ۇيىم­داس­تى­رۋدا بىرقاتار قيىنشىلىق تۋعىزىپ, جۇمىس كۇشىن بوساتۋعا اكەلىپ سوقتى.

جۇمىس بەرۋشىلەر جاعدايدى رەتتەۋ­دىڭ قولدانىستاعى قۇقىقتىق قۇرال­دارى: قا­شىقتان جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا, تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىن ەنگىزۋگە, جۇ­مىستى توقتاتۋعا, قىزمەتكەرلەرگە اقى تولەنەتىن دەمالىستار, جالاقى ساق­تال­مايتىن دەمالىستار بەرۋگە ءماجبۇر بولدى. ءدال وسى قىسىلتاياڭ كەزەڭدە كا­سىپوداق ۇيىمدارىنىڭ الدىنا سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ كىرىستەرىنىڭ دەڭگەيىن بارىنشا ساقتاۋ سەكىلدى ماڭىزدى مىندەت قويىلدى. ادەتتەن تىس شارالار قابىلداۋ قاجەت­تى­لىگى تۋىندادى.

كاسىپوداق سالانىڭ جۇمىس بەرۋ­شى­لە­رى­نە جۇمىسكەرلەردى ەڭبەكاقىلارىنىڭ قول­دانىستاعى كورسەتكىشتەرىمەن قام­تاماسىز ەتۋ, اقىسى تولەنبەيتىن دەما­لىس­تارعا جىبەرۋگە جول بەرمەۋ, جىل سايىنعى اقىلى ەڭبەك دەمالىستارىن بەرۋ جانە قولدانۋ كەزىندە زاڭدىلىق رە­جى­مىن قامتاماسىز ەتۋ تالابىمەن ۇن­دەۋ جاسادى. توتەنشە جاعداي جانە كارانتين رەجىمى كەزىندە جۇمىس بەرۋ­شى­لەردىڭ ىقتيمال ءىس-ارەكەتى تۋرالى نۇسقاۋلىقتار ازىرلەپ, تۇسىندىرمەلەر بەردى. سالالىق كاسىپوداقتىڭ قۇقىقتىق قىزمەت ءبولىمىنىڭ ماماندارى جەدەل تۇردە جۇمىستىڭ بوس تۇرىپ قالۋ رەجى­مىنە اۋىستىرىلعان قىزمەتكەرلەرگە تولەم تولەۋ, دەمالىستىڭ بارلىق ءتۇرىن بەرۋ ءتارتىبى مەن وعان تولەنەتىن اقى جانە ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىندىرمەلەر ازىر­لەپ, باق بەتتەرىنە جانە الەۋمەتتىك جەلى­لەردە جاريالادى.

قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىعىن بۇزۋشى­لىق­تى انىقتاۋ جانە ونى تەز ارادا جويۋ ماقساتىندا بارلىق الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ جۇيەلى مونيتورينگىسى جاسالىپ, Facebook, Instagram, Telegram جەلىلەرىندە اشىق توپتار قۇرىلدى. كاسىپوداق وكىلدەرى اپتاسىنا جەتى كۇن ىشىندە, دەمالىسسىز, قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە تەلەفون جانە ينتەرنەت بايلانىس جەلىسى بويىنشا كەڭەس بەرۋدى كۇندەلىكتى جۇمىس تار­تى­بىنە اينالدىرعان. اسىرەسە, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قاشىقتان وقىتۋ رەجى­مى ەنگىزىلگەن مەرزىمنىڭ العاشقى كەزەڭ­دەرىندە سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپوداققا جۇگىنگەن جاعدايى جيىلەدى. ماسەلەن, 25 ناۋرىز بەن 25 مامىر ارالىعىندا قۇقىقتىق قىزمەت ماماندارى سالا قىزمەتكەرلەرىنە 15 مىڭنان استام كەڭەس بەردى. مىڭنان استام جازباشا ءوتىنىشتى قارادى.

قيىن جاعدايلاردا قولدانىلاتىن ماڭىزدى قۇرالداردىڭ ءبىرى – الەۋمەتتىك ارىپتەستىك جۇيەسى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وڭىرىندە سالالىق ايماقتىق كەلىسىمدەر ازىرلەۋ كەزىندە كاسىپوداقتىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىستىڭ بوس تۇرىپ قالۋى كەزىندە ەڭبەك كودەكسىنىڭ نورمالارىمەن كوز­دەل­گەن مولشەردەن ارتىق تولەمدەر الۋى­نا مۇمكىندىك جاسالدى. بۇل كۇردەلى كەزەڭدە جۇمىسكەرلەردىڭ مۇددەسىن تانىتۋ باعىتىندا اتقارىلعان ۇلكەن جۇمىستاردىڭ ءبىر پاراسى.

1191 قوعامدىق باقىلاۋ – 1093 زاڭبۇزۋشىلىق

كاسىپوداق قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىت­تا­رىنىڭ ءبىرى – سالا قىزمەتكەرلەرى-كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن كاسىبي مۇددەلەرىن قورعاۋ. بۇل باعىتتا سالالىق كاسىپوداق جىل سايىن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى, قول جەت­كىزىلگەن تابىستار دا از ەمەس. ماسەلەن, بيىلعى العاشقى جارتىجىلدىقتا كا­سىپوداقتىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارىنىڭ قۇ­قىقتىق قىزمەتتەرى ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رىندا ەڭبەك زاڭناماسىن ورىنداۋ بويىنشا 1191 قوعامدىق باقىلاۋ جۇرگىزىپ, 1093 ءتۇرلى ەڭبەك زاڭناماسىن بۇزۋشىلىق دەرەگىن انىقتادى. ونىڭ ىشىندە 378 – ايلىق اقىنىڭ دۇرىس تولەنبەۋىنە, 229 – جۇمىس ۋاقىتى مەن دەمالۋ رەجىمىن بۇزۋشىلىققا, 349 – ەڭبەك قاتىناستارىن راسىمدەۋگە قاتىستى. سونىمەن قاتار جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە 54 قىزمەتكەر جۇمىسىنا قايتا ورنالاستىرىلدى, ونىڭ 3-ءى سوت ارقىلى. 91 قىزمەتكەردىڭ زاڭسىز جۇمىستان قۋدالانۋى زاڭسىز دەپ تابىلدى.

سالادا ورىن العان قۇ­قىق­بۇزۋ­شى­لىقتاردىڭ اراسىندا ەڭبەكاقىنى دۇرىس ەسەپتەمەۋ دەرەگى ءجيى كەزدەسەدى. بيىل 6 ايدا كاسىپوداقتىڭ ارالاسۋىمەن سالا قىزمەتكەرلەرىنە 653 893 331 تەڭگە قايتارىلىپ بەرىلدى. بۇل پەداگوگ­تەر­دىڭ ەڭبەكاقىلارىن, سونداي-اق پەداگو­گي­كالىق شەبەرلىك بويىنشا بىلىكتىلىك ساناتىنا, ماگيستر دارەجەسىنە بەرىلەتىن قوسىمشا اقىلار, سونىمەن قاتار ەڭبەك دەمالىسىنىڭ اقىسى مەن ساۋىقتىرۋعا ارنالعان جاردەم اقىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە ەسەپتەلمەۋى سالدارىنان قايتارىلعان قارا­جات.

ىندەت كەزىندە قول سوزدى

ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي رەجى­مى ەنگىزىلگەن تۇستا كاسىپوداق رەسپۋب­لي­كا­لىق ء«بىز بىرگەمىز» ناۋقانىنا بەل­سەن­دى قاتىسىپ, قازاقستاندىقتارعا قولۇشىن بەردى. شۇعىل تۇردە كاسىپوداق بيۋد­جە­تىنەن قارجى ءبولىپ, ەل بويىنشا 5 مىڭعا جۋىق وتباسىنا كومەك كورسەتتى. ولاردىڭ اراسىندا كوپبالالى, از قامتىلعان وتباسىلار, ارداگەر پەداگوگتەر, قارتتار مەن مۇگەدەكتەر بار. ءار وڭىردە كاسىپوداق وكىلدەرى ولارعا جەكە قورعانىش قۇرالدارى – بەتپەردەلەر, ءبىر رەتتىك قولعاپتار, انتيسەپتيكالىق قۇرالدار مەن ازىق-ت ۇلىك سەبەتتەرىن جەتكىزىپ بەردى. وسى جۇمىستار اياسىندا ەرىكتىلەر كۇشىمەن 200 مىڭعا جۋىق بەتپەردە تىگىلىپ, ايماقتاردا تەگىن تاراتىلدى.

سالالىق كاسىپوداق قيىن كەزەڭدەردە كاسىپوداق مۇشەلەرىنە قولداۋ كورسەتۋدى يگى داستۇرگە اينالدىرعان. بيىل تۇر­كىس­تان وبلىسىنىڭ ماقتاارال اۋدانىندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن كاسىپوداق مۇشەلەرىنە قايىرىمدىلىق كومەك بەرىلدى. قيىن جاعدايعا تاپ بول­عان حالىقتى كاسىپوداقتىڭ بارلىق ۇيىم­دارى قارجىلاي قولدادى. ماقتا­ارال­عا قايىرىمدىلىق كومەك رەتىندە كاسىپوداق بيۋدجەتىنەن بارلىعى 21 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسالدى. ونىڭ 12 ملن 775 مىڭى كاسىپوداق مۇشەلەرىنە قارجىلاي بەرىلسە, 4 ملن-ى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ مەكتەپتەرگە 100 نوۋتبۋك الۋى ءۇشىن قوسىلدى. قالعان قاراجات كاسىپوداق مۇشەلەرىن ساۋىقتىرۋعا جۇمسالدى.

ۇستازدارعا –1000 نوۋتبۋك

جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىقتى سالالىق كاسىپوداق جاز مەرزىمىنەن باستاپ جۇرگىزەدى. ويتكەنى سالا قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ بالالارىن ەڭبەك دەمالىسىندا ساۋىقتىرۋ, جازعى دەمالىستارىن ۇيىمداستىرۋ كاسىپوداق قىزمەتىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى بولىپ ەسەپتەلەدى. اعىمداعى جىلى ەلىمىزدە ورىن العان سانيتارلىق-ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى, سوعان سايكەس كارانتيننىڭ ەنگىزىلۋى سالدارىنان دەمالۋشىلار سانى ايتارلىقتاي ازايدى. ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ساناتوريالىق-كۋرورتتىق جانە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا ازاماتتاردى قابىلداۋعا 3 ماۋسىمنان باستاپ رۇقسات بەرىلدى. ۇكىمەت قاۋلىسى شىققان سوڭ كاسىپوداق مۇشەلەرىنە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارىنا جولدامالار تاراتىلدى. بيىل سالالىق كاسىپوداق 12 639 قىزمەتكەردى, 1 859 بالانى ساۋىقتىرىپ ۇلگەردى. اتقارىلعان جۇمىستار, پەداگوگ-قىزمەتكەرلەردىڭ جاڭا وقۋ جىلىنا جاڭا سەرپىنمەن كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.

كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى جاڭا وقۋ جىلى وقۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى ءۇشىن قاشىقتان وقىتۋ فورماتىندا باستالدى. قاشىقتان وقى­تۋ­دى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك ارىپتەسىمىز – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۇستازداردى قول­داۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا سايكەس, قا­زاق­­ستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عى­لىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعى ەلدەگى پە­داگوگتەرگە كومەك كورسەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وسى جۇمىستاردىڭ اياسىندا جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا كاسىپوداق مۇشەلەرى – ۇستازداردى جان-جاقتى قولداۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلدى. رەسپۋبليكانىڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە 1 مىڭ نوۋتبۋك قۇرىلعىسى تابىستالدى. نوۋتبۋكتەردىڭ كوپبالالى, از قامتىلعان ۇستازدارعا بەرىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كومپيۋتەرلىك تەحني­كالاردىڭ باسىم بولىگى سالا قىز­مەت­كەرلەرىنە قايتا­رىمسىز نەگىزدە بە­رىل­سە, كەيبىر ايماق­تا سالالىق ۇيىم ۇستاز­دار­عا نوۋتبۋك ساتىپ الۋعا قارجىلاي كومەكتەستى.

جۇمىس ناتيجەسى كۇردەلى كەزەڭدە جاھاندىق سيپاتتاعى ۇلكەن سىننان سۇرىنبەي ءوتىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن دالەلىن كورسەتەدى. 2020 جىلعى 2 قىر­كۇيەكتە قازاقستان كاسىپوداقتار فەدەرا­تسيا­سىنىڭ كەزەكتى XXVI سەزى ءوتتى. سەزدە كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ 5 جىل­عى جۇمىسى قورىتىندىلاندى جانە الدا­عى بەس جىلعا قكف قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارى انىقتالدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سەزد دەلەگاتتارىنا جول­دا­عان قۇت­تىقتاۋ حاتىندا ەلىمىزدەگى كاسىپو­داق­تار قىزمەتىنە جوعارى باعا بەردى, جاڭا مىندەتتەر جۇكتەدى. «بۇگىنگى كاسىپوداق – قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ باستى بەلگىسىنىڭ ءبىرى. فەدەراتسيا وسىنداي ۇستانىم مەن مارتەبەسى ارقىلى مىقتى, بەلسەندى ءارى ىسكەر كوشباسشىلاردى دارالاپ شىعارۋ كەرەك. مەن كاسىپوداقتاردىڭ كادرلىق قۇرامىنا جاستاردىڭ قوسىل­عا­نىن قالايمىن. سول ارقىلى اشىق باسەكەلەستىككە جاعداي جاسالىپ, ەڭ­بەك­­كەر جاستارعا ءتيىمدى الەۋمەتتىك مۇم­كىندىكتەر ۇسىنىلادى» دەلىنگەن پرە­زي­دەنت­تىڭ قۇتتىقتاۋىندا.

كاسىپوداقتار قوزعالىسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ مەن رەفورمالاۋدىڭ جولىن انىقتايتىن جانە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن سەنىمدى قور­عاۋ­دى ودان ءارى قامتاماسىز ەتەتىن قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپو­داق­تا­رى­نىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسى قابىلداندى. جاڭا قۇجاتتىڭ ەلىمىزدە جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن كۇشەيتۋگە جانە ەڭبەك ادامىن لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىمەن قامتا­ماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك ديالوگتىڭ جاڭا فورماتىنا اۋىسۋ جاعدايىندا ەلىمىز­دەگى كاسىپوداقتار قوزعالىسىن دا­مى­­تۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنەمىز.

كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى قۇرا­مىن­داعى ەڭ ءىرى سالالىق ۇيىم الدىندا الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن بىرگە كۇر­دەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاع­دايدان از شىعىنمەن شىعۋ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىن ساقتاۋ مىندەتى تۇرعانىن ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىكپەن سەزىنەدى. قازىرگى تاڭدا كاسىپوداقتار ۇيىمى پاندەميا جاع­دايىندا سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماسە­لە­لەرىن ءتيىمدى شەشۋ ءۇشىن جاڭا, تىڭ تاجى­ري­بەلەردى قولدانىسقا ەنگىزۋدە. سالالىق كاسىپوداق پەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارى كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن كاسىبي مۇددەلەرىن تانىتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدى ءارى قاراي جالعاستىرا بەرەدى.

ايگۇل مۇقاشەۆا,

«قازاقستاندىق سالالىق ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپتىك وداعى» قب ءتورايىمى